अध्याय 50: गृहस्थ का दैनिक कर्म और अशौच

अहन्यहनि यः कुर्य्यात्क्रियां स ज्ञानमाप्नुयात् ।
ब्राह्मे मुहूर्त्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्

ahanyahani yaḥ kuryyātkriyāṃ sa jñānamāpnuyāt |
brāhme muhūrtte cotthāya dharmamarthaṃ ca cintayet

चिन्तयेद्धृदि पद्मस्थमानन्दमजरं हरिम् ।
उषः काले तु संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः

cintayeddhṛdi padmasthamānandamajaraṃ harim |
uṣaḥ kāle tu saṃprāpte kṛtvā cāvaśyakaṃ budhaḥ

स्त्रायान्नदीषु शुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि ।
प्रतः स्नानेन पूर्यते येऽपि पापकृतो जनाः

strāyānnadīṣu śuddhāsu śaucaṃ kṛtvā yathāvidhi |
prataḥ snānena pūryate ye'pi pāpakṛto janāḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत् ।
प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हि तत्

tasmātsarvaprayatnena prātaḥ snānaṃ samācaret |
prātaḥ snānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭakaraṃ hi tat

सुखात्सुप्तस्य सततं लालाद्याः संस्त्रवन्ति हि ।
अतो नैवाचरेत्कर्माण्यकृत्वा स्नानमादितः

sukhātsuptasya satataṃ lālādyāḥ saṃstravanti hi |
ato naivācaretkarmāṇyakṛtvā snānamāditaḥ

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् ।
प्रतः स्नानेन पापानि धूयन्ते नात्र संशयः

alakṣmīḥ kālakarṇo ca duḥ svapnaṃ durvicintitam |
prataḥ snānena pāpāni dhūyante nātra saṃśayaḥ

न च स्नानं विना पुंसां प्राशस्त्यं कर्म संस्मृतम् ।
होमे जप्ये विशेषेण तस्मात्स्नानं समाचरेत्

na ca snānaṃ vinā puṃsāṃ prāśastyaṃ karma saṃsmṛtam |
home japye viśeṣeṇa tasmātsnānaṃ samācaret

अशक्तावशिरस्कं तु स्नानमस्य विधीयते ।
आर्द्रेण वाससा वापि मार्जनं कायिकं स्मृतम्

aśaktāvaśiraskaṃ tu snānamasya vidhīyate |
ārdreṇa vāsasā vāpi mārjanaṃ kāyikaṃ smṛtam

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च ।
वारुणं यौगिकं तद्वत्षडङ्गं स्नानमाचरेत्

brāhmamāgneyamuddiṣṭaṃ vāyavyaṃ divyameva ca |
vāruṇaṃ yaugikaṃ tadvatṣaḍaṅgaṃ snānamācaret

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः ।
आग्रेयं भस्मनाऽऽपादमस्तकाद्देहधूननम्

brāhmaṃ tu mārjanaṃ mantraiḥ kuśaiḥ sodakabindubhiḥ |
āgreyaṃ bhasmanā''pādamastakāddehadhūnanam

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् ।
यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद्दिव्यमुच्यते

gavāṃ hi rajasā proktaṃ vāyavyaṃ snānamuttamam |
yattu sātapavarṣeṇa snānaṃ taddivyamucyate

वारुणं चावगाहं च मानसं त्वात्मवेदनम् ।
यौगिकं स्नानमाख्यातं योगेन हरिचिन्तनम्

vāruṇaṃ cāvagāhaṃ ca mānasaṃ tvātmavedanam |
yaugikaṃ snānamākhyātaṃ yogena haricintanam

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः ।
क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसम्भवं शुभम्

ātmatīrthamiti khyātaṃ sevitaṃ brahmavādibhiḥ |
kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ mālatīsambhavaṃ śubham

अपामार्गं च विल्वं च करवीरं च धावने ।
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा भक्षयेद्दन्तधावनम्

apāmārgaṃ ca vilvaṃ ca karavīraṃ ca dhāvane |
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā bhakṣayeddantadhāvanam

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज्जह्याच्छुचौ देशे समाहितः ।
स्नात्वा सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

prakṣālya bhuktvā tajjahyācchucau deśe samāhitaḥ |
snātvā santarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā

आचम्य विधिवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः ।
संमार्ज्य मन्त्रै रात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभिः

ācamya vidhivannityaṃ punarācamya vāgyataḥ |
saṃmārjya mantrai rātmānaṃ kuśaiḥ sodakabindubhiḥ

आपोहिष्ठाव्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः ।
ॐकारव्याहृतियुतां गायत्त्रीं वेदमातरम्

āpohiṣṭhāvyāhṛtibhiḥ sāvitryā vāruṇaiḥ śubhaiḥ |
oṃkāravyāhṛtiyutāṃ gāyattrīṃ vedamātaram

जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद्भारस्करं प्रति तन्मनाः ।
प्राक्कूलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सुसमाहितः

japtvā jalāñjaliṃ dadyādbhāraskaraṃ prati tanmanāḥ |
prākkūleṣu tataḥ sthitvā darbheṣu susamāhitaḥ

प्राणायामं ततः कृत्वा ध्यायेत्सन्ध्यामिति श्रुतिः ।
या सन्ध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā dhyāyetsandhyāmiti śrutiḥ |
yā sandhyā sā jagatsūtirmāyātītā hi niṣkalā

ऐश्वरी केवला शक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा ।
ध्यात्वा रक्तां सितां कृष्णां गायत्त्रीं वै जपेद्वुधः

aiśvarī kevalā śaktistattvatrayasamudbhavā |
dhyātvā raktāṃ sitāṃ kṛṣṇāṃ gāyattrīṃ vai japedvudhaḥ

प्राङ्मुखः सततं विप्रः सन्ध्योपासनमाचरेत् ।
सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु

prāṅmukhaḥ satataṃ vipraḥ sandhyopāsanamācaret |
sandhyāhīno'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu

यदन्यत्कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलभाग्भवेत् ।
अनन्यचेतसः सन्तो ब्राह्मणा वेदपारगाः

yadanyatkurute kiñcinna tasya phalabhāgbhavet |
ananyacetasaḥ santo brāhmaṇā vedapāragāḥ

उपास्य विधिवत्सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वपरां गतिम् ।
योऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्म कार्य्ये द्विजोत्तमः

upāsya vidhivatsandhyāṃ prāptāḥ pūrvaparāṃ gatim |
yo'nyatra kurute yatnaṃ dharma kāryye dvijottamaḥ

विहाय सन्ध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सन्ध्योपासनमाचरेत्

vihāya sandhyāpraṇatiṃ sa yāti narakāyutam |
tasmātsarvaprayatnena sandhyopāsanamācaret

उपासितो भवेत्तेन देवो योगतनुः परः ।
सहस्त्रपरमां नित्यां शतमध्यां दशावराम्

upāsito bhavettena devo yogatanuḥ paraḥ |
sahastraparamāṃ nityāṃ śatamadhyāṃ daśāvarām

गायत्त्रीं वै जपेद्विद्वान्प्राङ्मुखः प्रयतः शुचिः ।
अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयस्थं समाहितः

gāyattrīṃ vai japedvidvānprāṅmukhaḥ prayataḥ śuciḥ |
athopatiṣṭhedādityamudayasthaṃ samāhitaḥ

मन्त्रैस्तु विविधैः सारैः ऋग्यजुःसामसंज्ञितैः ।
उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम्

mantraistu vividhaiḥ sāraiḥ ṛgyajuḥsāmasaṃjñitaiḥ |
upasthāya mahāyogaṃ devadevaṃ divākaram

कुर्वीत प्रणतिं भूमौ मूर्धानमभिमन्त्रितः ।
ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे

kurvīta praṇatiṃ bhūmau mūrdhānamabhimantritaḥ |
oṃ khakholkāya śāntāya kāraṇatrayahetave

निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे ।
त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसोऽमृतम्

nivedayāmi cātmānaṃ namaste jñānarūpiṇe |
tvameva brahma paramamāpo jyotī raso'mṛtam

भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वो रुद्रः सनातनः ।
एतद्वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवनमुत्तमम्

bhūrbhuvaḥ svastvamoṅkāraḥ sarvo rudraḥ sanātanaḥ |
etadvai sūryahṛdayaṃ japtvā stavanamuttamam

प्रातः काले च मध्याह्ने नमस्कुर्य्याद्दिवाकरम् ।
अथागम्य गृहं विप्रः
समाचम्य यथाविधि

prātaḥ kāle ca madhyāhne namaskuryyāddivākaram |
athāgamya gṛhaṃ vipraḥ
samācamya yathāvidhi

प्रज्वाल्य वह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् ।
ऋत्विक् पुत्रोऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः

prajvālya vahniṃ vidhivajjuhuyājjātavedasam |
ṛtvik putro'tha patnī vā śiṣyo vāpi sahodaraḥ

प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयाद्वा यथाविधि ।
विना म
न्त्रेण यत्कर्म नामुत्रेह फलप्रदम्

prāpyānujñāṃ viśeṣeṇa juhuyādvā yathāvidhi |
vinā ma
ntreṇa yatkarma nāmutreha phalapradam

दैवतानि नमस्कुर्य्यादुपहारान्निवेदयेत् ।
गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत्

daivatāni namaskuryyādupahārānnivedayet |
guruṃ caivāpyupāsīta hitaṃ cāsya samācaret

वेदाभ्यासं ततः कुर्य्यात्प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः ।
जपेद्वाध्यापयेच्छिष्यान्धारयेद्वै विचारयेत्

vedābhyāsaṃ tataḥ kuryyātprayatnācchaktito dvijaḥ |
japedvādhyāpayecchiṣyāndhārayedvai vicārayet

अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः ।
वैदिकांश्चैव निगमान्वेदाङ्गानि च सर्वशः

avekṣeta ca śāstrāṇi dharmādīni dvijottamaḥ |
vaidikāṃścaiva nigamānvedāṅgāni ca sarvaśaḥ

उपयादीश्वरं चैव योगक्षेमप्रसिद्धये ।
साधयेद्विविधानर्थान्कुटुम्बार्थं ततो द्विजः

upayādīśvaraṃ caiva yogakṣemaprasiddhaye |
sādhayedvividhānarthānkuṭumbārthaṃ tato dvijaḥ

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् ।
पुष्पाक्षतांस्तिलकुशान् गोमयं शुद्धमेव च

tato madhyāhnasamaye snānārthaṃ mṛdamāharet |
puṣpākṣatāṃstilakuśān gomayaṃ śuddhameva ca

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरः सु च ।
स्नानं समाचरेन्नैव परकीये कदाचन

nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saraḥ su ca |
snānaṃ samācarennaiva parakīye kadācana

पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य स्नानं दुष्यन्ति नित्यशः ।
मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

pañca piṇḍānanuddhṛtya snānaṃ duṣyanti nityaśaḥ |
mṛdaikayā śiraḥ kṣālyaṃ dvābhyāṃ nābhestathopari

अधश्च तिसृभिः क्षाल्यं पादौ षट्भिस्तथैव च ।
मृत्तिका च समुद्दिष्टा वृद्धामलकमात्रिका

adhaśca tisṛbhiḥ kṣālyaṃ pādau ṣaṭbhistathaiva ca |
mṛttikā ca samuddiṣṭā vṛddhāmalakamātrikā

गोमयस्य प्रमाणं तु तेनाङ्गं लेपयेत्ततः ।
प्रक्षाल्याचम्य विधिवत्ततः स्नायात्समाहितः

gomayasya pramāṇaṃ tu tenāṅgaṃ lepayettataḥ |
prakṣālyācamya vidhivattataḥ snāyātsamāhitaḥ

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः ।
अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैरालिङ्गैर्वारुणैः शुभैः

lepayitvā tu tīrasthastalliṅgaireva mantrataḥ |
abhimantrya jalaṃ mantrairāliṅgairvāruṇaiḥ śubhaiḥ

स्नानकाले स्मरेद्विष्णमापो नारायणो यतः ।
प्रेक्ष्य ॐकारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये

snānakāle smaredviṣṇamāpo nārāyaṇo yataḥ |
prekṣya oṃkāramādityaṃ trirnimajjejjalāśaye

आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ।
अंतश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः

ācāntaḥ punarācāmenmantreṇānena mantravit |
aṃtaścarasi bhūteṣu guhāyāṃ viśvatomukhaḥ

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसोऽमृतम् ।
द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येव्द्याहृतिप्रणवान्विताम्

tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkāra āpo jyotī raso'mṛtam |
drupadāṃ vā trirabhyasyevdyāhṛtipraṇavānvitām

सावित्रीं वा जपे द्विद्वांस्तथा चैवाघमर्षणम् ।
ततः संमार्जनं कुर्य्यादापोहिष्ठामयोभुवः

sāvitrīṃ vā jape dvidvāṃstathā caivāghamarṣaṇam |
tataḥ saṃmārjanaṃ kuryyādāpohiṣṭhāmayobhuvaḥ

इदमापः प्रवहतव्याहृतिभिस्तथैव च ।
ततोऽभिमन्त्रितं तोयमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः

idamāpaḥ pravahatavyāhṛtibhistathaiva ca |
tato'bhimantritaṃ toyamāpo hiṣṭhādimantrakaiḥ

अन्तर्जलमवाङ्मग्नो जपेत्त्रिरघमर्षणम् ।
द्रुपदां वाथ सावित्री तद्विष्णोः परमं पदम्

antarjalamavāṅmagno japettriraghamarṣaṇam |
drupadāṃ vātha sāvitrī tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

आवर्त्तयेद्वा प्रणवं देवदेवं रमरेद्धरिम् ।
आपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते

āvarttayedvā praṇavaṃ devadevaṃ ramareddharim |
āpaḥ pāṇau samādāya japtvā vai mārjane kṛte

विन्यस्य मूर्ध्नि तत्तोयं मुच्यते सर्वपातकैः ।
सन्ध्यामुपास्य चाचम्य संस्मरेन्नित्यमीश्वरम्

vinyasya mūrdhni tattoyaṃ mucyate sarvapātakaiḥ |
sandhyāmupāsya cācamya saṃsmarennityamīśvaram

अथोपतिष्ठेदादित्यमूर्द्ध्वपुष्पान्विताञ्जलिम् ।
प्रक्षिप्यालोकयेद्देवमुदयंतं न शक्यते

athopatiṣṭhedādityamūrddhvapuṣpānvitāñjalim |
prakṣipyālokayeddevamudayaṃtaṃ na śakyate

उदुत्यं चित्रमित्येवं तच्चक्षुरिति मन्त्रतः ।
हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

udutyaṃ citramityevaṃ taccakṣuriti mantrataḥ |
haṃsaḥ śuciṣadetena sāvitryā ca viśeṣataḥ

अन्यैः सौरैर्वैदिकैश्च गायत्त्रीं च ततो जपेत् ।
मन्त्रांश्च विविधान्पश्चात्प्राक्कूले च कुशासने

anyaiḥ saurairvaidikaiśca gāyattrīṃ ca tato japet |
mantrāṃśca vividhānpaścātprākkūle ca kuśāsane

तिष्ठंश्च वीक्ष्यमाणोऽर्कं जपं कुर्य्यात्समाहितः ।
स्फटिकाब्जाक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवैः

tiṣṭhaṃśca vīkṣyamāṇo'rkaṃ japaṃ kuryyātsamāhitaḥ |
sphaṭikābjākṣarudrākṣaiḥ putrajīvasamudbhavaiḥ

कर्त्तव्या त्वक्षाला स्यादन्तरा तत्र सा स्मृता ।
यदि स्यात्क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतश्चरेत्

karttavyā tvakṣālā syādantarā tatra sā smṛtā |
yadi syātklinnavāsā vai vārimadhyagataścaret

अन्यथा च शुचौ भूम्यां दर्भेषु च समाहितः ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य ततः क्षितौ

anyathā ca śucau bhūmyāṃ darbheṣu ca samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ samāvṛtya namaskṛtya tataḥ kṣitau

आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत् ।
ततः सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

ācamya ca yathāśāstraṃ śaktyā svādhyāyamācaret |
tataḥ santarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā

आदावोङ्कारमुच्चार्य्य नमोऽन्ते तर्पयामि च ।
देवान्ब्रह्मऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः

ādāvoṅkāramuccāryya namo'nte tarpayāmi ca |
devānbrahmaṛṣīṃścaiva tarpayedakṣatodakaiḥ

पितॄन्देवान्मुनीन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

pitṝndevānmunīn bhaktyā svasūtroktavidhānataḥ

देवर्षोंस्तर्पयेद्धीमानुदकाञ्जलिभिः पितॄन् ।
यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणे

devarṣoṃstarpayeddhīmānudakāñjalibhiḥ pitṝn |
yajñopavītī devānāṃ nivītī ṛṣitarpaṇe

प्राचीनावीती पित्र्ये तु तेन तीर्थेन भारत ।
निष्पीड्य स्नानवस्त्रं वै समाचम्य च वाग्यतः

prācīnāvītī pitrye tu tena tīrthena bhārata |
niṣpīḍya snānavastraṃ vai samācamya ca vāgyataḥ

स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद्देवान्पुष्पैः पत्रैस्तथाम्बुभिः ।
ब्रह्माणं शंकरं सूर्य्यं तथैव मधुसूदनम्

svairmantrairarcayeddevānpuṣpaiḥ patraistathāmbubhiḥ |
brahmāṇaṃ śaṃkaraṃ sūryyaṃ tathaiva madhusūdanam

अन्यांश्चाभिमतान्देवान् भक्त्या चाक्रोधनो हरः ।
प्रदद्याद्वाथ पुष्पादि सूक्तेन पुरुषेण तु

anyāṃścābhimatāndevān bhaktyā cākrodhano haraḥ |
pradadyādvātha puṣpādi sūktena puruṣeṇa tu

आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः ।
ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै देवं वारिसमाहितः

āpo vā devatāḥ sarvāstena samyak samarcitāḥ |
dhyātvā praṇavapūrvaṃ vai devaṃ vārisamāhitaḥ

नमस्कारेण पुष्पाणि विन्यसेद्वै पृथक् पृथक् ।
नर्तेह्याराधनात्पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम्

namaskāreṇa puṣpāṇi vinyasedvai pṛthak pṛthak |
nartehyārādhanātpuṇyaṃ vidyate karma vaidikam

तस्मात्तत्रादिमध्यान्ते चेतसा धारयेद्धरिम् ।
तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु

tasmāttatrādimadhyānte cetasā dhārayeddharim |
tadviṣṇoriti mantreṇa sūktena puruṣeṇa tu

निवेदयेच्च आत्मानं विष्णवेऽमलतेजसे ।
तदाध्यात्ममनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

nivedayecca ātmānaṃ viṣṇave'malatejase |
tadādhyātmamanāḥ śāntastadviṣṇoriti mantrataḥ

अप्रेते सशिरा वेतियजेत्वा पुष्पके हरिम् ।
देवयज्ञं भूतयज्ञं पितृयज्ञं तथैव च ।
मानुषं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान्समाचरेत्

aprete saśirā vetiyajetvā puṣpake harim |
devayajñaṃ bhūtayajñaṃ pitṛyajñaṃ tathaiva ca |
mānuṣaṃ brahmayajñaṃ ca pañca yajñānsamācaret

यदि स्यात्तर्पणादर्वाग्ब्रह्मयज्ञं कुतो भवेत् ।
कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

yadi syāttarpaṇādarvāgbrahmayajñaṃ kuto bhavet |
kṛtvā manuṣyayajñaṃ vai tataḥ svādhyāyamācaret

वैश्वदेवस्तु कर्त्तव्यो देवयज्ञः स तु स्मृतः ।
भूतयज्ञः स वै ज्ञेयो भूतेभ्यो यस्त्वयं बलिः

vaiśvadevastu karttavyo devayajñaḥ sa tu smṛtaḥ |
bhūtayajñaḥ sa vai jñeyo bhūtebhyo yastvayaṃ baliḥ

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च ।
दद्याद्भूमौ बहिस्त्वन्नं पक्षिभ्यश्च द्विजोत्तमः

śvabhyaśca śvapacebhyaśca patitādibhya eva ca |
dadyādbhūmau bahistvannaṃ pakṣibhyaśca dvijottamaḥ

एकं तु भोजयेद्विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमाः ।
नित्यश्राद्धं तदुद्दिश्य पितृयज्ञो गतिप्रदः

ekaṃ tu bhojayedvipraṃ pitṝnuddiśya sattamāḥ |
nityaśrāddhaṃ taduddiśya pitṛyajño gatipradaḥ

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः ।
वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

uddhṛtya vā yathāśakti kiñcidannaṃ samāhitaḥ |
vedatattvārthaviduṣe dvijāyaivopapādayet

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयोद्द्विजम् ।
मनोवाक्कर्मभिः शान्तं स्वागतैः स्वगृहं ततः

pūjayedatithiṃ nityaṃ namasyedarcayoddvijam |
manovākkarmabhiḥ śāntaṃ svāgataiḥ svagṛhaṃ tataḥ

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमन्नं तत्स्याच्चतुर्गुणम् ।
पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

bhikṣāmāhurgrāsamātramannaṃ tatsyāccaturguṇam |
puṣkalaṃ hantakāraṃ tu taccaturguṇamucyate

गोदोहमात्रकालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् ।
अभ्यागतान्यथाशक्ति पूजयेदतिथिं तथा

godohamātrakālaṃ vai pratīkṣyo hyatithiḥ svayam |
abhyāgatānyathāśakti pūjayedatithiṃ tathā

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद्विधिवद्ब्रह्यचारिणे ।
दद्यादन्नं यथाशक्ति अर्थिभ्यो लोभवर्जितः

bhikṣāṃ vai bhikṣave dadyādvidhivadbrahyacāriṇe |
dadyādannaṃ yathāśakti arthibhyo lobhavarjitaḥ

भुञ्जति बन्धुभिः सार्द्धं वाग्यतोऽन्नमकुत्सयन् ।
अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः

bhuñjati bandhubhiḥ sārddhaṃ vāgyato'nnamakutsayan |
akṛtvā tu dvijaḥ pañca mahāyajñān dvijottamaḥ

भुञ्जते चेत्स मूढात्मा तिर्य्यग्योनिं च गच्छति ।
वेदाभ्यासोऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रियाक्षमाः

bhuñjate cetsa mūḍhātmā tiryyagyoniṃ ca gacchati |
vedābhyāso'nvahaṃ śaktyā mahāyajñakriyākṣamāḥ

नाशयन्त्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा ।
यो मोहादथ वालस्यादकृत्वा देवतार्चनम्

nāśayantyāśu pāpāni devānāmarcanaṃ tathā |
yo mohādatha vālasyādakṛtvā devatārcanam

भुङ्क्ते स याति नरकान्त्सूंकरेष्वेव जायते ।
अशौचं संप्रवक्ष्यामि अशुचिः पातकी सदा

bhuṅkte sa yāti narakāntsūṃkareṣveva jāyate |
aśaucaṃ saṃpravakṣyāmi aśuciḥ pātakī sadā

अशौचं चैव संसर्गाच्छुद्धिः संसर्गवर्जनात् ।
दशाहं प्राहुराशौचं सर्वेविप्रा विपश्चितः

aśaucaṃ caiva saṃsargācchuddhiḥ saṃsargavarjanāt |
daśāhaṃ prāhurāśaucaṃ sarveviprā vipaścitaḥ

मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तम ।
आदन्तजननात् सद्य आचूडादेकरात्रकम्

mṛteṣu vātha jāteṣu brāhmaṇānāṃ dvijottama |
ādantajananāt sadya ācūḍādekarātrakam

त्रिरात्रमौपनयनाद्दशरात्रमतः परम् ।
क्षत्त्रियो द्वादशहेन दशभिः पञ्चभिर्विशः

trirātramaupanayanāddaśarātramataḥ param |
kṣattriyo dvādaśahena daśabhiḥ pañcabhirviśaḥ

शुध्येन्मासेन वै शूद्रो यतीनां नास्ति पातकम् ।
रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्त्रावेषु शौचकम्

śudhyenmāsena vai śūdro yatīnāṃ nāsti pātakam |
rātribhirmāsatulyābhirgarbhastrāveṣu śaucakam