अध्याय 45: शालग्राम शिला की मूर्तियों के लक्षण

प्रसङ्गात्कथयिष्यामि शालग्रामस्य लक्षणम् ।
शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम्

prasaṅgātkathayiṣyāmi śālagrāmasya lakṣaṇam |
śālagrāmaśilāsparśātkoṭijanmāghanāśanam

शङ्खचक्रगदापद्मी
गदाधरः ।
सब्जकौमादकीचक्रशङ्खी
विभुः

śaṅkhacakragadāpadmī
gadādharaḥ |
sabjakaumādakīcakraśaṅkhī
vibhuḥ

सचक्रशङ्खाब्जगदो
श्रीगदाधरः ।
गदब्जशङ्खचक्री वा
ऽर्च्यो गदाधरः

sacakraśaṅkhābjagado
śrīgadādharaḥ |
gadabjaśaṅkhacakrī vā
'rcyo gadādharaḥ

पद्मशङ्खारिगादिने
ते नमः ।
सशङ्खाब्जगदाचक्र
नमो गदारिशङ्खाब्जयुक्त
च ।
सारिकौमोदकीपद्मशङ्ख
चक्राब्जशङ्खगादिने नमः ।
ऽब्जगदाशङ्खिने चक्रिणे नमः

padmaśaṅkhārigādine
te namaḥ |
saśaṅkhābjagadācakra
namo gadāriśaṅkhābjayukta
ca |
sārikaumodakīpadmaśaṅkha
cakrābjaśaṅkhagādine namaḥ |
'bjagadāśaṅkhine cakriṇe namaḥ

साब्जचक्रगदाशङ्ख ।
शङ्खचक्रगदापद्मिन्
मनोनमः

sābjacakragadāśaṅkha |
śaṅkhacakragadāpadmin
manonamaḥ

सारिशङ्खगदाब्जाय
वै नमः ।
शङ्खाब्जचक्रगादिने नमः
च

sāriśaṅkhagadābjāya
vai namaḥ |
śaṅkhābjacakragādine namaḥ
ca

सुशङ्खसुगदाब्जारिधृते ।
नमो
गदाशङ्खाब्जारीविधारिणे

suśaṅkhasugadābjāridhṛte |
namo
gadāśaṅkhābjārīvidhāriṇe

साब्जशङ्खगदाचक्र ।
नमो
गदाशङ्खारिपद्मिने

sābjaśaṅkhagadācakra |
namo
gadāśaṅkhāripadmine

पद्मगदाशङ्खारिधारिणे ।
पद्मारिशङ्खगदिने नमोऽ
सशङ्कचक्राब्जगदं
मिहानये ।
सगदः सारिः पद्मशङ्खिन्नमोनमः

padmagadāśaṅkhāridhāriṇe |
padmāriśaṅkhagadine namo'
saśaṅkacakrābjagadaṃ
mihānaye |
sagadaḥ sāriḥ padmaśaṅkhinnamonamaḥ

सुचक्राब्जगदाशङ्खयुक्ताय ।
सगदाब्जारिशङ्खाय नमः
शालग्रामशिलाद्वारगतलग्नद्विचक्रधृक् ।
शुक्लाभो
सोऽव्याद्वः श्रीगदाधरः

sucakrābjagadāśaṅkhayuktāya |
sagadābjāriśaṅkhāya namaḥ
śālagrāmaśilādvāragatalagnadvicakradhṛk |
śuklābho
so'vyādvaḥ śrīgadādharaḥ

लग्नद्विचक्रो रक्ताभः पूर्वभागस्तुपुष्कलः ।
संकर्षणोऽथ
सूक्ष्मचक्रस्तु पीतकः

lagnadvicakro raktābhaḥ pūrvabhāgastupuṣkalaḥ |
saṃkarṣaṇo'tha
sūkṣmacakrastu pītakaḥ

स दीर्घः सशिरश्छिद्रो यो
वर्तुलः ।
नीलो द्वारि त्रिरेखश्च अथ
ऽसितः

sa dīrghaḥ saśiraśchidro yo
vartulaḥ |
nīlo dvāri trirekhaśca atha
'sitaḥ

मध्ये गादकृती रेखा नाभिचक्रो
महोन्नतः ।
पृथुवक्षा
वः कपिलोऽव्यात्त्रिबिन्दुकः

madhye gādakṛtī rekhā nābhicakro
mahonnataḥ |
pṛthuvakṣā
vaḥ kapilo'vyāttribindukaḥ

अथवा पञ्चबिन्दुस्तत्पूजनं ब्रह्मचारिणः ।
शक्तिलिङ्गोऽव्याद्विषमद्वयचक्रकः

athavā pañcabindustatpūjanaṃ brahmacāriṇaḥ |
śaktiliṅgo'vyādviṣamadvayacakrakaḥ

नीलस्त्रिरेखः स्थूलोऽथ (कूर्ममूर्त्तिः स बिन्दुमान् ।
स वर्त्तुलावर्त्तः पातु वो नतपृष्ठकः

nīlastrirekhaḥ sthūlo'tha (kūrmamūrttiḥ sa bindumān |
sa varttulāvarttaḥ pātu vo natapṛṣṭhakaḥ

पञ्चरेखोऽव्या
गादाङ्कितः ।
वर्त्तुलो ह्रस्वो वा
मचक्रः सुरेश्वरः

pañcarekho'vyā
gādāṅkitaḥ |
varttulo hrasvo vā
macakraḥ sureśvaraḥ

नानावर्णोऽनेकमूर्त्तिर्नागभोगी ।
स्थूलो
नीलो मध्येवक्रः सुनीलकः

nānāvarṇo'nekamūrttirnāgabhogī |
sthūlo
nīlo madhyevakraḥ sunīlakaḥ

सङ्कीर्णद्वारकः सोऽव्यादथ ब्रह्मा सुलोहितः ।
सदीर्घरेखः सुषिर एकचक्राम्बुजः पृथुः

saṅkīrṇadvārakaḥ so'vyādatha brahmā sulohitaḥ |
sadīrgharekhaḥ suṣira ekacakrāmbujaḥ pṛthuḥ

पृथुच्छिद्रः स्थूलचक्रः
बिल्ववत् ।
ऽङ्कुशाकारः पञ्चरेखः सकौस्तुभः

pṛthucchidraḥ sthūlacakraḥ
bilvavat |
'ṅkuśākāraḥ pañcarekhaḥ sakaustubhaḥ

(वैकुण्ठो मणिरत्नाभ एकचक्राम्बुजोऽसितः ।
दीर्घोऽम्बुजाकारो द्वाररेखश्च पातु वः

(vaikuṇṭho maṇiratnābha ekacakrāmbujo'sitaḥ |
dīrgho'mbujākāro dvārarekhaśca pātu vaḥ

रामचक्रो दक्षरेखः श्यामोवोऽव्या ।
शालग्रामे द्वारकायां स्थिताय गदिने नमः

rāmacakro dakṣarekhaḥ śyāmovo'vyā |
śālagrāme dvārakāyāṃ sthitāya gadine namaḥ

एकद्वारश्चतुश्चक्रो वनमालाविभूषितः ।
स्वर्णरेखासमायुक्तो गोष्पदेन विराजितः

ekadvāraścatuścakro vanamālāvibhūṣitaḥ |
svarṇarekhāsamāyukto goṣpadena virājitaḥ

कदम्बकुसुमाकारो
ऽवतु ।
एकेन लक्षितो योव्याद्रदाधारी
द्वाभ्यांत्रिभिर्मूर्त्ति ।
चतुर्भिश्च
पञ्चभिः

kadambakusumākāro
'vatu |
ekena lakṣito yovyādradādhārī
dvābhyāṃtribhirmūrtti |
caturbhiśca
pañcabhiḥ

षडूभिरेव स्यात्
इतस्ततः ।
ऽष्टभिः स्या
नवांकितः

ṣaḍūbhireva syāt
itastataḥ |
'ṣṭabhiḥ syā
navāṃkitaḥ

दशभिरनिरुद्धोऽवतादथ ।
द्वादशबिरत ऊर्द्ध्व
विष्णोर्मूर्त्तिमयं स्तोत्रं यः पठेत्स दिवं व्रजेत् ।
चतुर्मुखो दण्डी कमण्डलुयुगान्वितः

daśabhiraniruddho'vatādatha |
dvādaśabirata ūrddhva
viṣṇormūrttimayaṃ stotraṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet |
caturmukho daṇḍī kamaṇḍaluyugānvitaḥ

प्रञ्चवक्रो दशबाहुर्वृषध्वजः ।
यथायुधस्तथा गौरी चण्डिका च सरस्वती

prañcavakro daśabāhurvṛṣadhvajaḥ |
yathāyudhastathā gaurī caṇḍikā ca sarasvatī

महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो ।
गजास्यश्च गणः स्कन्दः षण्मुखोनेकधा गुणाः

mahālakṣmīrmātaraśca padmahasto |
gajāsyaśca gaṇaḥ skandaḥ ṣaṇmukhonekadhā guṇāḥ

एतेऽर्चिताः स्थापिताश्च प्रासादे वास्तुपूजिते ।
धर्मार्थकाममोक्षाद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च

ete'rcitāḥ sthāpitāśca prāsāde vāstupūjite |
dharmārthakāmamokṣādyāḥ prāpyante puruṣeṇa ca