अध्याय 31: श्रीधर मूलमन्त्र से विष्णुपूजा

भूय एवं जगन्नाथ पूजां कथय मे प्रभो ।
यया तरेयं संसारसागरं ह्यतिदुस्तरम्

bhūya evaṃ jagannātha pūjāṃ kathaya me prabho |
yayā tareyaṃ saṃsārasāgaraṃ hyatidustaram

अर्च्चनं विष्णुदेवस्य वक्ष्यामि वृषभध्वज ।
तच्छृणुष्व महाभाग भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्

arccanaṃ viṣṇudevasya vakṣyāmi vṛṣabhadhvaja |
tacchṛṇuṣva mahābhāga bhuktimuktipradaṃ śubham

कृत्वा स्नानं ततः सन्ध्यां ततो यागगृहं व्रजेत् ।
प्रक्षाल्य पाणी पादौ च आचम्य च विशेषतः

kṛtvā snānaṃ tataḥ sandhyāṃ tato yāgagṛhaṃ vrajet |
prakṣālya pāṇī pādau ca ācamya ca viśeṣataḥ

मूलमन्त्रं समस्तं तु हस्तयोर्व्यापकं न्यसेत् ।
मूलमन्त्रं च देवस्य श्रृणु रुद्र वदामि ते

mūlamantraṃ samastaṃ tu hastayorvyāpakaṃ nyaset |
mūlamantraṃ ca devasya śrṛṇu rudra vadāmi te

ॐ श्रीं ह्रीं श्रीधराय विष्णवे नमः ।
अयं मन्त्रः सुरेशस्य विष्णोरीशस्य वाचकः

oṃ śrīṃ hrīṃ śrīdharāya viṣṇave namaḥ |
ayaṃ mantraḥ sureśasya viṣṇorīśasya vācakaḥ

सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वग्रहहरस्तथा ।
सर्वपापहरश्चैव भक्तिमुक्तिप्रदायकः

sarvavyādhiharaścaiva sarvagrahaharastathā |
sarvapāpaharaścaiva bhaktimuktipradāyakaḥ

अङ्गन्यासं ततः कुय्यांदेभिर्मन्त्रौर्विचक्षणः ।
ॐ हां हृदयाय नमः ।
ॐ हीं शिरसे स्वाहा ।
ॐ हूं शिखायै वषट् ।
ॐ हैं कवचाय हुं ।
ॐ हौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
ॐ हः अस्त्राय फट्

aṅganyāsaṃ tataḥ kuyyāṃdebhirmantraurvicakṣaṇaḥ |
oṃ hāṃ hṛdayāya namaḥ |
oṃ hīṃ śirase svāhā |
oṃ hūṃ śikhāyai vaṣaṭ |
oṃ haiṃ kavacāya huṃ |
oṃ hauṃ netratrayāya vauṣaṭ |
oṃ haḥ astrāya phaṭ

इति मन्त्रः समाख्यातो मया ते प्रभविष्णुना ।
न्यासं कृत्वात्मनो मुद्रां दर्शयेद्विजितात्मवान्

iti mantraḥ samākhyāto mayā te prabhaviṣṇunā |
nyāsaṃ kṛtvātmano mudrāṃ darśayedvijitātmavān

ततो ध्यायेत्परं विष्णु ह्रृत्कोटरसमाश्रितम् ।
शङ्खचक्रसमायुक्तं कुन्देन्दुधवलं हरिम्

tato dhyāyetparaṃ viṣṇu hrṛtkoṭarasamāśritam |
śaṅkhacakrasamāyuktaṃ kundendudhavalaṃ harim

श्रीवत्सकौस्तुभयुतं वनमालासमन्वितम् ।
रत्नहारकिरीटेन संयुक्तं परमेश्वरम्

śrīvatsakaustubhayutaṃ vanamālāsamanvitam |
ratnahārakirīṭena saṃyuktaṃ parameśvaram

अहं विष्णुरिति ध्यात्वा कृत्वा वै शोधनादिकम् ।
यं क्षौं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य नामभिः

ahaṃ viṣṇuriti dhyātvā kṛtvā vai śodhanādikam |
yaṃ kṣauṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya nāmabhiḥ

अण्डमुत्पाद्य च ततः प्रणवेनैव भेदयेत् ।
तत्र पूर्वोक्तरूपं तु भावयित्वा वृषध्वज

aṇḍamutpādya ca tataḥ praṇavenaiva bhedayet |
tatra pūrvoktarūpaṃ tu bhāvayitvā vṛṣadhvaja

आत्मपूजां ततः कुर्य्याद्रन्धपुष्पादिभिः शुभैः ।
आवाह्य पूजयेत्सर्वा देवता आसनस्य याः

ātmapūjāṃ tataḥ kuryyādrandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ |
āvāhya pūjayetsarvā devatā āsanasya yāḥ

मन्त्रैरेभिर्महादेव तन्मन्त्रं श्रृणु शंकर ।
विष्णवासनदेवता आगच्छत

mantrairebhirmahādeva tanmantraṃ śrṛṇu śaṃkara |
viṣṇavāsanadevatā āgacchata

ॐ समस्तपरिवारायाच्युताय नमः ।
ॐ धात्रे नमः ।
ॐ विधात्रे नमः ।
ॐ गङ्गायै नमः ।
ॐ यमुनायै नमः ।
ॐ शङ्खनिधये नमः ।
ॐ पद्मनिधये नमः ।
ॐ चण्डाय नमः ।
ॐ प्रचण्डाय नमः ।
ॐ द्वारश्रियै नमः ।
ॐ आधारशक्त्यै नमः ।
ॐ कूर्म्माय नमः ।
ॐ अनन्ताय नमः ।
ॐ श्रियै नमः ।
ॐ धर्म्माय नमः ।
ॐ ज्ञानाय नमः ।
ॐ वैराग्याय नमः ।
ॐ ऐश्वर्याय नमः ।
ॐ अधर्म्माय नमः ।
ॐ अज्ञानाय नमः ।
ॐ अवैराग्याय नमः ।
ॐ अनैश्वर्याय नमः ।
ॐसं सत्त्वाय नमः ।
ॐ रं रजसे नमः ।
ॐ तं तमसे नमः ।
ॐ कं कन्दाय नमः ।
ॐ नं नालाय नमः ।
ॐ लां पद्माय नमः ।
ॐ अं अर्कमण्डलाय नमः ।
ॐ सों सोममण्डलाय नमः ।
ॐ वं वह्निमण्डलाय नमः ।
ॐ विमलायै नमः ।
ॐ उत्कर्षिण्यै नमः ।
ॐ ज्ञानायै नमः ।
ॐ क्रियायै नमः ।
ॐ योगायै नमः ।
ॐ प्रह्व्यै नमः ।
ॐ सत्यायै नमः ।
ॐ ईशानायै नमः ।
ॐ अनुग्रहायै नमः

oṃ samastaparivārāyācyutāya namaḥ |
oṃ dhātre namaḥ |
oṃ vidhātre namaḥ |
oṃ gaṅgāyai namaḥ |
oṃ yamunāyai namaḥ |
oṃ śaṅkhanidhaye namaḥ |
oṃ padmanidhaye namaḥ |
oṃ caṇḍāya namaḥ |
oṃ pracaṇḍāya namaḥ |
oṃ dvāraśriyai namaḥ |
oṃ ādhāraśaktyai namaḥ |
oṃ kūrmmāya namaḥ |
oṃ anantāya namaḥ |
oṃ śriyai namaḥ |
oṃ dharmmāya namaḥ |
oṃ jñānāya namaḥ |
oṃ vairāgyāya namaḥ |
oṃ aiśvaryāya namaḥ |
oṃ adharmmāya namaḥ |
oṃ ajñānāya namaḥ |
oṃ avairāgyāya namaḥ |
oṃ anaiśvaryāya namaḥ |
oṃsaṃ sattvāya namaḥ |
oṃ raṃ rajase namaḥ |
oṃ taṃ tamase namaḥ |
oṃ kaṃ kandāya namaḥ |
oṃ naṃ nālāya namaḥ |
oṃ lāṃ padmāya namaḥ |
oṃ aṃ arkamaṇḍalāya namaḥ |
oṃ soṃ somamaṇḍalāya namaḥ |
oṃ vaṃ vahnimaṇḍalāya namaḥ |
oṃ vimalāyai namaḥ |
oṃ utkarṣiṇyai namaḥ |
oṃ jñānāyai namaḥ |
oṃ kriyāyai namaḥ |
oṃ yogāyai namaḥ |
oṃ prahvyai namaḥ |
oṃ satyāyai namaḥ |
oṃ īśānāyai namaḥ |
oṃ anugrahāyai namaḥ

गन्धपुष्पादिभिस्त्वेतैर्मन्त्रैरेतास्तु पूजयेत् ।
पूजयित्वा ततो विष्णुं सृष्टिसंहारकारिणम्

gandhapuṣpādibhistvetairmantrairetāstu pūjayet |
pūjayitvā tato viṣṇuṃ sṛṣṭisaṃhārakāriṇam

आवाह्य मण्डले रुद्र पूजयेत्परमेश्वरम् ।
अनेन विधिना रुद्र सर्वपापहरं परम्

āvāhya maṇḍale rudra pūjayetparameśvaram |
anena vidhinā rudra sarvapāpaharaṃ param

यथात्मनि तथा देवे न्यासं कुर्वीत चादितः ।
मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चादर्घ्यादीनर्पयेत्ततः

yathātmani tathā deve nyāsaṃ kurvīta cāditaḥ |
mudrāṃ pradarśayetpaścādarghyādīnarpayettataḥ

स्नानां कुर्य्यात्ततो वस्त्रं दद्यादाचमनं ततः ।
गन्धपुष्पं तथा धूपं दीपं दद्याच्चरुं ततः

snānāṃ kuryyāttato vastraṃ dadyādācamanaṃ tataḥ |
gandhapuṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ dadyāccaruṃ tataḥ

प्रदक्षिणं ततो जप्यं ततस्तस्मिन्सर्पयेत् ।
अङ्गादीनां स्वमन्त्रैश्च पूजां कुर्वीत साधकः

pradakṣiṇaṃ tato japyaṃ tatastasminsarpayet |
aṅgādīnāṃ svamantraiśca pūjāṃ kurvīta sādhakaḥ

देवस्य मूलमन्त्रेणेत्येवं विद्धि वृषध्वज ।
मन्त्राञ्छृणु त्रिनेत्र त्वं कथ्यमानान्मयाधुना

devasya mūlamantreṇetyevaṃ viddhi vṛṣadhvaja |
mantrāñchṛṇu trinetra tvaṃ kathyamānānmayādhunā

ॐ हां हृदयाय नमः ।
ॐ हीं शिरसे नमः ।
ॐ हूं शिखायै नमः ।
ॐ हैं कवचाय नमः ।
ॐ हौं नेत्रत्रयाय नमः ।
ॐ हः अस्त्राय नमः ।
ॐ श्रियै नमः ।
ॐ शङ्काय नमः ।
ॐ पद्माय नमः ।
ॐ चक्राय नमः ।
ॐ गदायैनमः ।
ॐ श्रीवत्साय नमः ।
ॐ कौस्तुभाय नमः ।
ॐ वनमालायै नमः ।
ॐ पीताम्बराय नमः ।
ॐ खड्गाय नमः ।
ॐ मुसलाय नमः ।
ॐ पाशाय नमः ।
ॐ अङ्कुशाय नमः ।
शार्ङ्गाय नमः ।
ॐ शराय नमः ।
ॐ ब्रह्मणे नमः ।
ॐ नारादाय नमः ।
ॐ पूर्वसिद्धेभ्यो नमः ।
ॐ भागवतेभ्यो नमः ।
ॐ गुरुभ्यो नमः ।
ॐ परमगुरुभ्यो नमः ।
ॐ इन्द्राय सुराधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ अग्नये तेजोऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ यमाय प्रेताधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ निर्ऋतये रक्षोऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ वरुणाय जलाधिपतये सवादनपरिवाराय नमः ।
ॐ वायवे प्राणाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ सोमाय नक्षत्राधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ ईशानाय विद्याधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ अनन्ताय नागाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ ब्रह्मणे लोकाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ॐ वज्राय हुं फट् नमः ।
ॐ शक्त्यै हुं फट् नमः ।
ॐ दंडाय हुं फट् नमः ।
ॐ खड्गाय हुं फट् नमः ।
ॐ पाशाय हुं फट् नमः ।
ॐ ध्वजाय हुं फट् नमः ।
ॐ गदायै हुं फट् नमः ।
ॐ त्रिशूलाय हुं फट् नमः ।
ॐ चक्राय हुं फट् नमः ।
ॐ पद्माय हुं फट् नमः ।
ॐ वौं विष्वक्सेनाय नमः

oṃ hāṃ hṛdayāya namaḥ |
oṃ hīṃ śirase namaḥ |
oṃ hūṃ śikhāyai namaḥ |
oṃ haiṃ kavacāya namaḥ |
oṃ hauṃ netratrayāya namaḥ |
oṃ haḥ astrāya namaḥ |
oṃ śriyai namaḥ |
oṃ śaṅkāya namaḥ |
oṃ padmāya namaḥ |
oṃ cakrāya namaḥ |
oṃ gadāyainamaḥ |
oṃ śrīvatsāya namaḥ |
oṃ kaustubhāya namaḥ |
oṃ vanamālāyai namaḥ |
oṃ pītāmbarāya namaḥ |
oṃ khaḍgāya namaḥ |
oṃ musalāya namaḥ |
oṃ pāśāya namaḥ |
oṃ aṅkuśāya namaḥ |
śārṅgāya namaḥ |
oṃ śarāya namaḥ |
oṃ brahmaṇe namaḥ |
oṃ nārādāya namaḥ |
oṃ pūrvasiddhebhyo namaḥ |
oṃ bhāgavatebhyo namaḥ |
oṃ gurubhyo namaḥ |
oṃ paramagurubhyo namaḥ |
oṃ indrāya surādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ agnaye tejo'dhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ yamāya pretādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ nirṛtaye rakṣo'dhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ varuṇāya jalādhipataye savādanaparivārāya namaḥ |
oṃ vāyave prāṇādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ somāya nakṣatrādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ īśānāya vidyādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ anantāya nāgādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ brahmaṇe lokādhipataye savāhanaparivārāya namaḥ |
oṃ vajrāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ śaktyai huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ daṃḍāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ khaḍgāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ pāśāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ dhvajāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ gadāyai huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ triśūlāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ cakrāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ padmāya huṃ phaṭ namaḥ |
oṃ vauṃ viṣvaksenāya namaḥ

एभिमन्त्रैर्महादेव पूज्या अंगादयो नरैः ।
पूजयित्वा महात्मानं विष्णुं ब्रह्मस्वरूपिणम्

ebhimantrairmahādeva pūjyā aṃgādayo naraiḥ |
pūjayitvā mahātmānaṃ viṣṇuṃ brahmasvarūpiṇam

स्तुवीत चानया स्तुत्या परमात्मानमव्ययम् ।
विष्णवे देवदेवाय नमो वै प्रभविष्णवे

stuvīta cānayā stutyā paramātmānamavyayam |
viṣṇave devadevāya namo vai prabhaviṣṇave

विष्णवे वासुदेवाय नमः स्थितिकराय च ।
ग्रसिष्णवे नमश्चैव नमः प्रलयशायिने

viṣṇave vāsudevāya namaḥ sthitikarāya ca |
grasiṣṇave namaścaiva namaḥ pralayaśāyine

देवानां प्रभवे चैव यज्ञानां प्रभवे नमः ।
मुनीनां प्रभवे नित्यं यक्षाणां प्रभविष्णवे

devānāṃ prabhave caiva yajñānāṃ prabhave namaḥ |
munīnāṃ prabhave nityaṃ yakṣāṇāṃ prabhaviṣṇave

जिष्णवे सर्वदेवानां सर्वगाय महात्मने ।
ब्रह्मेन्द्ररुद्रवन्द्याय सर्वेशाय नमोनमः

jiṣṇave sarvadevānāṃ sarvagāya mahātmane |
brahmendrarudravandyāya sarveśāya namonamaḥ

सर्वलोकहितार्थाय लोकाध्यक्षाय वै नमः ।
सर्वगोप्त्रे सर्वकर्त्रे सर्वदुष्टविनाशिने

sarvalokahitārthāya lokādhyakṣāya vai namaḥ |
sarvagoptre sarvakartre sarvaduṣṭavināśine

वरप्रदाय शान्ताय वरेण्याय नमोनमः ।
शरण्याय सुरूपाय धर्मकामार्थदायिने

varapradāya śāntāya vareṇyāya namonamaḥ |
śaraṇyāya surūpāya dharmakāmārthadāyine

स्तुत्वा ध्यायेत्स्वहृदये ब्रह्मरूपिणमव्ययम् ।
एवं तु पूजयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शंकर

stutvā dhyāyetsvahṛdaye brahmarūpiṇamavyayam |
evaṃ tu pūjayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṃkara

मूलमन्त्रं जपेद्वापि यः स याति नरो हरिम् ।
एतत्ते कथितं रुद्र विष्णोरर्चनमुत्तमम्

mūlamantraṃ japedvāpi yaḥ sa yāti naro harim |
etatte kathitaṃ rudra viṣṇorarcanamuttamam

रहस्यं परमं गुह्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम् ।
एतद्यश्च पठेद्विद्वान्विष्णुभक्तः पुमान्हर ।
श्रृणुयाच्छ्रावयेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति

rahasyaṃ paramaṃ guhyaṃ bhuktimuktipradaṃ param |
etadyaśca paṭhedvidvānviṣṇubhaktaḥ pumānhara |
śrṛṇuyācchrāvayedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati