अध्याय 240: गरुड़ पुराण की महिमा और गरुड़ की स्तुति

पुराणं गारुडं रुद्र प्रोक्तं सारं मयातव ।
ब्रह्मादीनां शृण्वतां च भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

purāṇaṃ gāruḍaṃ rudra proktaṃ sāraṃ mayātava |
brahmādīnāṃ śṛṇvatāṃ ca bhuktimuktipradāyakam

विद्याकीर्तिप्रभालक्ष्मीजयारोग्यादिकारकम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्रुद्र सर्ववित्स दिवं व्रजेत्

vidyākīrtiprabhālakṣmījayārogyādikārakam |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādrudra sarvavitsa divaṃ vrajet

इति व्यास मया विष्णोः पुराणं मुक्तिदं श्रुतम् ।
(व्यास उवाच)
श्रुत्वैतद्गारुडं पुण्यं ब्रह्मास्मानित्युवाच ह

iti vyāsa mayā viṣṇoḥ purāṇaṃ muktidaṃ śrutam |
(vyāsa uvāca)
śrutvaitadgāruḍaṃ puṇyaṃ brahmāsmānityuvāca ha

दक्षनारद मुख्यादिन् ब्रह्म ध्यान्हरिं गतः ।
मयापि तुभ्यं सूतेन पुराणं कथितं परम्

dakṣanārada mukhyādin brahma dhyānhariṃ gataḥ |
mayāpi tubhyaṃ sūtena purāṇaṃ kathitaṃ param

यच्छ्रुत्वा सर्ववित्प्राप्तकामो ब्रह्म फलं भवेत् ।
विष्णुः सारतमंप्राह गरुडं गारुडं ततः

yacchrutvā sarvavitprāptakāmo brahma phalaṃ bhavet |
viṣṇuḥ sāratamaṃprāha garuḍaṃ gāruḍaṃ tataḥ

महासारं धर्मकामधनमोक्षादिदायकम् ।
(सूत उवाच)
शौनक प्रवरं प्रोक्तं पुराणं गारुडं तव

mahāsāraṃ dharmakāmadhanamokṣādidāyakam |
(sūta uvāca)
śaunaka pravaraṃ proktaṃ purāṇaṃ gāruḍaṃ tava

यदब्रवीत्पुरा व्यासः सारं मां गारुडेरितम् ।
व्यासः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च पुराणं गारुडं शुभम् ।
देवं ध्यायन्वेदमेकं चतुर्धा व्यभजद्धरिः

yadabravītpurā vyāsaḥ sāraṃ māṃ gāruḍeritam |
vyāsaḥ śrutvā brahmaṇaśca purāṇaṃ gāruḍaṃ śubham |
devaṃ dhyāyanvedamekaṃ caturdhā vyabhajaddhariḥ

अष्टादशपुराणानि तानि मां प्राह वै शुकः ।
इदं तु गारुडं श्रेष्ठं मया ते शौनकेरितम्

aṣṭādaśapurāṇāni tāni māṃ prāha vai śukaḥ |
idaṃ tu gāruḍaṃ śreṣṭhaṃ mayā te śaunakeritam

मुनीनां शृण्वतां मध्ये पृच्छतः सर्ववाचकम् ।
यः पठेच्छणुयाद्वापि श्रावयेद्वा समाहितः

munīnāṃ śṛṇvatāṃ madhye pṛcchataḥ sarvavācakam |
yaḥ paṭhecchaṇuyādvāpi śrāvayedvā samāhitaḥ

संलिखेल्लेखयेद्वापि धारयेत्पुस्तके ननु ।
धर्मार्थो प्राप्नुयाद्धर्मर्थार्थो चार्थमाप्नुयात्

saṃlikhellekhayedvāpi dhārayetpustake nanu |
dharmārtho prāpnuyāddharmarthārtho cārthamāpnuyāt

कामा नवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थो मोक्षमाप्नुयात् ।
यद्यदिच्छति तत्सर्वं गारुडश्रवणाल्लभेत्

kāmā navāpnuyātkāmī mokṣārtho mokṣamāpnuyāt |
yadyadicchati tatsarvaṃ gāruḍaśravaṇāllabhet

ब्राह्मणो वेदपारस्य गन्ता स्यान्नात्र संशयः ।
क्षत्त्रियो क्षत्त्रियस्यापि रक्षिता भवतीह च

brāhmaṇo vedapārasya gantā syānnātra saṃśayaḥ |
kṣattriyo kṣattriyasyāpi rakṣitā bhavatīha ca

नान्यस्य श्रवणं हि स्यात्पुराणं वेदसंमितम् ।
वदेद्यदि स मूढात्मा कीर्तिहानिमवाप्नुयात्

nānyasya śravaṇaṃ hi syātpurāṇaṃ vedasaṃmitam |
vadedyadi sa mūḍhātmā kīrtihānimavāpnuyāt

अन्यस्मै च वदेद्विद्वान् ब्राह्मणोन्तरितो य दि ।
ब्राह्मणान्तरितै सर्वैः श्रोतव्यं गारुडं त्विदम

anyasmai ca vadedvidvān brāhmaṇontarito ya di |
brāhmaṇāntaritai sarvaiḥ śrotavyaṃ gāruḍaṃ tvidama

यथा विष्णुस्तथा तार्क्ष्यस्तार्क्ष्यस्तोत्राद्धरिः स्तुतः ।
गारुडं वसुराजश्च श्रुत्वा सर्वमवाप ह

yathā viṣṇustathā tārkṣyastārkṣyastotrāddhariḥ stutaḥ |
gāruḍaṃ vasurājaśca śrutvā sarvamavāpa ha

नमस्यामि महाबाहुं खगेद्र हरिवाहनम् ।
विष्णोर्ध्वसंस्थानं वित्रासितमहासुरम्

namasyāmi mahābāhuṃ khagedra harivāhanam |
viṣṇordhvasaṃsthānaṃ vitrāsitamahāsuram

नमस्ते नागदर्पघ्न विनतानन्दवर्धन ।
सुपक्षपात निद्दभ दीनदैत्यनिरीक्षित

namaste nāgadarpaghna vinatānandavardhana |
supakṣapāta niddabha dīnadaityanirīkṣita

परस्परस्य शापेन सुप्रतीकविभावसू ।
गजकच्छपतां प्राप्तौ भ्रातरौचैव संयुतौ

parasparasya śāpena supratīkavibhāvasū |
gajakacchapatāṃ prāptau bhrātaraucaiva saṃyutau

यदुच्छ्रितौ योजनानि जस्तद्द्विगुणायतः ।
कूर्मस्त्रियोजनोत्सोधा शतयोजनवमडलः

yaducchritau yojanāni jastaddviguṇāyataḥ |
kūrmastriyojanotsodhā śatayojanavamaḍalaḥ

न खाद्यौ तौ त्वयानीचौ चतुर्भुजौ च पक्षिप ।
परस्परकृताच्छापदोषाच्च परिमोचितौ

na khādyau tau tvayānīcau caturbhujau ca pakṣipa |
parasparakṛtācchāpadoṣācca parimocitau

निषाददेशस्वादेन देवं ब्रूस्मानिदितम् ।
विषादीशस्ततो मुक्तस्तत्रापि ब्राह्मणस्त्वया

niṣādadeśasvādena devaṃ brūsmāniditam |
viṣādīśastato muktastatrāpi brāhmaṇastvayā

वटारोहिणवृक्षस्य योजनानां शतायुता ।
शाखा भिन्ना त्वया यत्र वालखिल्याः समास्थिताः

vaṭārohiṇavṛkṣasya yojanānāṃ śatāyutā |
śākhā bhinnā tvayā yatra vālakhilyāḥ samāsthitāḥ

त्वया यत्नकृता कृत्वानखस्थौ गजकच्छपौ ।
नभस्पपिनिरालंबे सर्वतः परिवारितौ

tvayā yatnakṛtā kṛtvānakhasthau gajakacchapau |
nabhaspapinirālaṃbe sarvataḥ parivāritau

त्वया जिता रणे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः ।
आहृतं तत्पुरा सोमं वाह्निं निर्वाप्य काश्यपे

tvayā jitā raṇe devāḥ sarve śakrapurogamāḥ |
āhṛtaṃ tatpurā somaṃ vāhniṃ nirvāpya kāśyape

नागौ दृष्टिविषौ कृत्वा रजसा तु विचक्षुषौ ।
तीक्ष्णाग्रेण न सा भङ्क्त्वाविक्रवेतौ मनोहतः

nāgau dṛṣṭiviṣau kṛtvā rajasā tu vicakṣuṣau |
tīkṣṇāgreṇa na sā bhaṅktvāvikravetau manohataḥ

आहृत्यापि त्वया सोमं नीतमेव न भक्तितः ।
तेन विष्णोर्ध्वजस्थानं वाहनत्वं गतो ह्यसि

āhṛtyāpi tvayā somaṃ nītameva na bhaktitaḥ |
tena viṣṇordhvajasthānaṃ vāhanatvaṃ gato hyasi

त्वया निः क्षिप्य दर्भेषु सोमं नागाश्च वञ्चिताः ।
जहार चामृतं पात्रं शीघ्रं वै ब्रह्मसूदन

tvayā niḥ kṣipya darbheṣu somaṃ nāgāśca vañcitāḥ |
jahāra cāmṛtaṃ pātraṃ śīghraṃ vai brahmasūdana

यत्र जिह्वाद्विधाभूताः पन्नगानां द्विजोत्तम ।
विनता मोचिता दास्यात्कद्वा पूर्वजिता रणे

yatra jihvādvidhābhūtāḥ pannagānāṃ dvijottama |
vinatā mocitā dāsyātkadvā pūrvajitā raṇe

उच्चैः श्रवाः स किंवर्णः शुक्ल इत्येव भाषते ।
कृष्णवर्णमहं मन्ये पूर्वदृष्टमुवाच ह

uccaiḥ śravāḥ sa kiṃvarṇaḥ śukla ityeva bhāṣate |
kṛṣṇavarṇamahaṃ manye pūrvadṛṣṭamuvāca ha

त्वया वज्रपहारेण पक्षमुक्तं पुरा स्वतः ।
दधीचवज्रशक्राणां मातुरर्थाय नान्यथा

tvayā vajrapahāreṇa pakṣamuktaṃ purā svataḥ |
dadhīcavajraśakrāṇāṃ māturarthāya nānyathā

तस्य पक्षस्य देवेन्द्रो यदानीतं हि दृष्टवान् ।
तदा तव सुपर्णोति नाम स्थानं जगत्त्रये

tasya pakṣasya devendro yadānītaṃ hi dṛṣṭavān |
tadā tava suparṇoti nāma sthānaṃ jagattraye

ध्यानमात्राद्विनश्येत्तु विषं स्थावरजङ्गमम् ।
पठेद्वा शृणुयाद्यश्च भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात्

dhyānamātrādvinaśyettu viṣaṃ sthāvarajaṅgamam |
paṭhedvā śṛṇuyādyaśca bhuktiṃ muktimavāpnuyāt

वसुराजो गारुडं वै श्रुत्वा सर्वमवाप्तवान् ।
गरुडो भगवान्विष्णुध्यांयन्सर्ववाप्तवान्

vasurājo gāruḍaṃ vai śrutvā sarvamavāptavān |
garuḍo bhagavānviṣṇudhyāṃyansarvavāptavān

तदुक्तं गारुडं पुण्यं पुराणं यः पठेन्नरः ।
सर्वकाममवाप्याथ प्राप्नोति परमां गतिम्

taduktaṃ gāruḍaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ yaḥ paṭhennaraḥ |
sarvakāmamavāpyātha prāpnoti paramāṃ gatim

श्लोकपादं पठित्वा च सर्वपापक्षयो भवेत् ।
यस्येदं वर्तते गेह तस्य सर्वं भवेदिह

ślokapādaṃ paṭhitvā ca sarvapāpakṣayo bhavet |
yasyedaṃ vartate geha tasya sarvaṃ bhavediha

गारुडं यस्य हस्ते तु तस्य हस्तगतो नयः ।
यः पठेच्छृणुयादेतद्भुक्तिं मुक्तिं समाप्नुयात्

gāruḍaṃ yasya haste tu tasya hastagato nayaḥ |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādetadbhuktiṃ muktiṃ samāpnuyāt

धर्मार्थकाममोक्षांश्च प्राप्नुयाच्छ्रवणादितः ।
पुत्रार्थो लभते पुत्रान् कामार्थो काममाप्नुयात्

dharmārthakāmamokṣāṃśca prāpnuyācchravaṇāditaḥ |
putrārtho labhate putrān kāmārtho kāmamāpnuyāt

विद्यार्थो लभते विद्यां जयार्थो लभते जयम् ।
ब्रह्महत्यादिना पापी पापशुद्धिमवाप्नुयात्

vidyārtho labhate vidyāṃ jayārtho labhate jayam |
brahmahatyādinā pāpī pāpaśuddhimavāpnuyāt

वन्ध्यापि लभते पुत्त्रं कन्या विन्दति सत्पतिम् ।
क्षेमार्थो लभते क्षेमं बोगार्थो बोगमाप्नुयात्

vandhyāpi labhate puttraṃ kanyā vindati satpatim |
kṣemārtho labhate kṣemaṃ bogārtho bogamāpnuyāt

मङ्गलार्थो मङ्गलानि गुणार्थो गुणमाप्नुयात् ।
काव्यार्थो च कवित्वं च सारार्थो सारमाप्नुयात्

maṅgalārtho maṅgalāni guṇārtho guṇamāpnuyāt |
kāvyārtho ca kavitvaṃ ca sārārtho sāramāpnuyāt

ज्ञानार्थो लभते ज्ञानं सर्वसंसारमर्दनम् ।
इदं स्वस्त्ययनं धन्यं गारुडं गरुडेरितम्

jñānārtho labhate jñānaṃ sarvasaṃsāramardanam |
idaṃ svastyayanaṃ dhanyaṃ gāruḍaṃ garuḍeritam

नाकाले मरणं तस्य श्लोकमेकं तु यः पठेत् ।
श्लोकार्धपठनादस्य दुष्टशत्रुक्षयो ध्रुवम्

nākāle maraṇaṃ tasya ślokamekaṃ tu yaḥ paṭhet |
ślokārdhapaṭhanādasya duṣṭaśatrukṣayo dhruvam

सूताच्छ्रुत्वा शौनकस्तुनौमिषे मुनिभिः क्रतौ ।
अहं ब्रहेति संध्यायन्मुक्तोभूद्गरुडध्वजात्
ओं

sūtācchrutvā śaunakastunaumiṣe munibhiḥ kratau |
ahaṃ braheti saṃdhyāyanmuktobhūdgaruḍadhvajāt
oṃ