अध्याय 23: पूर्ण शिवपूजा, भूतशुद्धि और सदाशिव का स्वरूप

शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि धर्म्मकामादिसाधनम् ।
त्रिभिर्मन्त्रैराचामेत्तु स्वाहान्तैः प्रणवादिकैः

śivārcanaṃ pravakṣyāmi dharmmakāmādisādhanam |
tribhirmantrairācāmettu svāhāntaiḥ praṇavādikaiḥ

ॐ हां आत्मतत्त्वाय विद्यातत्त्वाय हीं तथा ।
ॐ हूं शिवतत्त्वाय स्वाहा हृदा स्याश्रोत्रवंदनम्

oṃ hāṃ ātmatattvāya vidyātattvāya hīṃ tathā |
oṃ hūṃ śivatattvāya svāhā hṛdā syāśrotravaṃdanam

भस्मस्न्नानं तर्पणं च ॐ हां स्वाहा सर्वमन्त्रकाः ।
सर्वे देवाः सर्वमुनिर्नमोऽन्तो वौषडन्तकः

bhasmasnnānaṃ tarpaṇaṃ ca oṃ hāṃ svāhā sarvamantrakāḥ |
sarve devāḥ sarvamunirnamo'nto vauṣaḍantakaḥ

स्वधान्ताः सर्वपितरः स्वधान्ताश्च पितामहाः ।
ॐ हां प्रपितामहेभ्यस्तथा मातामहादयः

svadhāntāḥ sarvapitaraḥ svadhāntāśca pitāmahāḥ |
oṃ hāṃ prapitāmahebhyastathā mātāmahādayaḥ

हां नमः सर्वमातृभ्यस्ततः स्यात्प्राणसंयमः ।
आचामं मार्जनं चाथो गायत्रीं च जपेत्ततः

hāṃ namaḥ sarvamātṛbhyastataḥ syātprāṇasaṃyamaḥ |
ācāmaṃ mārjanaṃ cātho gāyatrīṃ ca japettataḥ

ॐ हां तन्महेशाय विद्महे, वाग्विशुद्धाय धीमहि, तन्नो रुद्रः प्रचोदयात्

oṃ hāṃ tanmaheśāya vidmahe, vāgviśuddhāya dhīmahi, tanno rudraḥ pracodayāt

सूर्य्योपस्थानकं कृत्वा सूर्य्यमन्त्रैः प्रपूजयेत् ।
ॐ हां हीं हूं हैं हौं हः शिवसूर्य्याय नमः ।
ॐ हं खखोल्काय सूर्य्यमूर्त्तये नमः ।
ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्य्याय नमः

sūryyopasthānakaṃ kṛtvā sūryyamantraiḥ prapūjayet |
oṃ hāṃ hīṃ hūṃ haiṃ hauṃ haḥ śivasūryyāya namaḥ |
oṃ haṃ khakholkāya sūryyamūrttaye namaḥ |
oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ sūryyāya namaḥ

दण्डिने पिङ्गले त्वातिभूतानि च ततः स्मरेत् ।
अग्नयादौ विमलेशानमाराध्य परमं सुखम्

daṇḍine piṅgale tvātibhūtāni ca tataḥ smaret |
agnayādau vimaleśānamārādhya paramaṃ sukham

यजेत्पद्मां च रां दीप्तां रीं सूक्ष्मां रूं जयां च रें ।
भद्रां च रैं विभूतिं रों विमलां रौममोधि
काम्

yajetpadmāṃ ca rāṃ dīptāṃ rīṃ sūkṣmāṃ rūṃ jayāṃ ca reṃ |
bhadrāṃ ca raiṃ vibhūtiṃ roṃ vimalāṃ raumamodhi
kām

रं विद्युतां च पूर्वादौ रा
मध्ये सर्वतोमुखीम् ।
अर्कासनं सूर्य्यमूर्त्तिं ह्रां ह्रूं
सः सूर्य्यमर्च्चयेत्

raṃ vidyutāṃ ca pūrvādau rā
madhye sarvatomukhīm |
arkāsanaṃ sūryyamūrttiṃ hrāṃ hrūṃ
saḥ sūryyamarccayet

ॐ आं हृदयार्काय च शिरः शिखा च भूर्भुवः स्वरोम् ।
ज्वालिनीं ह्रं कवचस्य चास्त्रं राज्ञां च दीक्षिताम्

oṃ āṃ hṛdayārkāya ca śiraḥ śikhā ca bhūrbhuvaḥ svarom |
jvālinīṃ hraṃ kavacasya cāstraṃ rājñāṃ ca dīkṣitām

यजेत्सूर्य्यहृदा सर्वान्सों सोमं मं च मंगलम् ।
बं बुधं बृं बृहस्पतिं भं भार्गवं शं शनैश्चरम्

yajetsūryyahṛdā sarvānsoṃ somaṃ maṃ ca maṃgalam |
baṃ budhaṃ bṛṃ bṛhaspatiṃ bhaṃ bhārgavaṃ śaṃ śanaiścaram

रं राहुं कं यजेत्केतुं ॐ तेजश्चण्डमर्च्चयेत् ।
सूर्य्यमभ्यर्च्य चाचम्य कनिष्ठातोऽङ्गकांन्यसेत्

raṃ rāhuṃ kaṃ yajetketuṃ oṃ tejaścaṇḍamarccayet |
sūryyamabhyarcya cācamya kaniṣṭhāto'ṅgakāṃnyaset

हां हृच्छिरो हूं शिखा हैं वर्म्म हौं चैव नेत्रकम् ।
होऽस्त्रं शक्तिस्थितिं कृत्वा भूतशुद्धिं पुनर्न्यसेत्

hāṃ hṛcchiro hūṃ śikhā haiṃ varmma hauṃ caiva netrakam |
ho'straṃ śaktisthitiṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ punarnyaset

अर्घ्यपात्रं ततः कृत्वा तदद्भिः प्रोक्षयेद्यजेत्

arghyapātraṃ tataḥ kṛtvā tadadbhiḥ prokṣayedyajet

आत्मानं पद्मसंस्थं च हौं शिवाय ततो बहिः ।
द्वारे नन्दिमहाकालौ गंगा च यमुनाथ गौः

ātmānaṃ padmasaṃsthaṃ ca hauṃ śivāya tato bahiḥ |
dvāre nandimahākālau gaṃgā ca yamunātha gauḥ

श्रीवत्सं वास्त्वधिपतिं ब्रह्माणं च गणं गुरुम् ।
शक्त्यनन्तौ यजेन्मध्ये पूर्वादौ धर्म्मकादिकम्

śrīvatsaṃ vāstvadhipatiṃ brahmāṇaṃ ca gaṇaṃ gurum |
śaktyanantau yajenmadhye pūrvādau dharmmakādikam

अधर्म्माद्यं च वह्न्यादौ मध्ये पद्मस्य कर्णिके ।
वामाज्येष्ठा च पूर्वादौ रौद्री काली च पूर्षदः

adharmmādyaṃ ca vahnyādau madhye padmasya karṇike |
vāmājyeṣṭhā ca pūrvādau raudrī kālī ca pūrṣadaḥ

ॐ हौं कलविकरिण्यै बलविकरिणी ततः ।
बलप्रमथिनी सर्वभूतानां दमनी ततः

oṃ hauṃ kalavikariṇyai balavikariṇī tataḥ |
balapramathinī sarvabhūtānāṃ damanī tataḥ

मनोन्मनी यजेदेताः पठिमध्ये शिवाग्रतः ।
शिवासनं महामूर्त्ति मूर्त्तिमध्ये शिवाय च

manonmanī yajedetāḥ paṭhimadhye śivāgrataḥ |
śivāsanaṃ mahāmūrtti mūrttimadhye śivāya ca

आवाहनं स्थापनं च सन्निधानं निरोधनम् ।
सकलीकरणं मुद्रादर्शनं चार्घ्यपाद्यकम्

āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannidhānaṃ nirodhanam |
sakalīkaraṇaṃ mudrādarśanaṃ cārghyapādyakam

आचामाभ्यङ्गमुद्वर्त्तं स्नानं निर्म्मथनं चरेत् ।
वस्त्रं विलेपनं पुष्पं धूपं दीपं चरुं ददेत्

ācāmābhyaṅgamudvarttaṃ snānaṃ nirmmathanaṃ caret |
vastraṃ vilepanaṃ puṣpaṃ dhūpaṃ dīpaṃ caruṃ dadet

आचामं मुखवासं च ताम्बूलं हस्तशोधनम् ।
छत्रचामरपावित्रं परमीकरणं चरेत्

ācāmaṃ mukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ hastaśodhanam |
chatracāmarapāvitraṃ paramīkaraṇaṃ caret

रूपकल्पके चैकाहजपो जाप्यसमर्पणम् ।
स्तुतिर्नतिर्हृदाद्यैश्च ज्ञेयं नामाङ्ग पूजनम्

rūpakalpake caikāhajapo jāpyasamarpaṇam |
stutirnatirhṛdādyaiśca jñeyaṃ nāmāṅga pūjanam

अग्नीशरक्षो वायव्ये मध्ये पूर्वादितन्त्रकम् ।
इन्द्राद्यांश्च यजेच्चण्डं तस्मै निर्माल्यमर्पयेत्

agnīśarakṣo vāyavye madhye pūrvāditantrakam |
indrādyāṃśca yajeccaṇḍaṃ tasmai nirmālyamarpayet

गुहायातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् ।
सिद्धिर्भवतु मे देव तत्प्रसादात्त्वयि स्थितिः

guhāyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam |
siddhirbhavatu me deva tatprasādāttvayi sthitiḥ

यत्किञ्चित्क्रियते कर्म सदा सुकृतदुष्कृतम् ।
तन्मे शिवपदस्थस्य रुद्र क्षपय शङ्कर

yatkiñcitkriyate karma sadā sukṛtaduṣkṛtam |
tanme śivapadasthasya rudra kṣapaya śaṅkara

शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः सर्वमिदं जगत् ।
शिवो जयति सर्वत्र यः शिवः सोऽहमेव च

śivo dātā śivo bhoktā śivaḥ sarvamidaṃ jagat |
śivo jayati sarvatra yaḥ śivaḥ so'hameva ca

यत्कृतं यत्करिष्यामि तत्सर्वं सुकृतं तव ।
त्वं त्राता विश्वनेता च नान्योनाथोऽस्तिमेशिव

yatkṛtaṃ yatkariṣyāmi tatsarvaṃ sukṛtaṃ tava |
tvaṃ trātā viśvanetā ca nānyonātho'stimeśiva

अथान्येन प्रकारेण शिवपूजां वदाम्यहम् ।
गणः सरस्वती नंदी महाकालोऽथगंगया

athānyena prakāreṇa śivapūjāṃ vadāmyaham |
gaṇaḥ sarasvatī naṃdī mahākālo'thagaṃgayā

पवनास्त्रं वास्त्वधिपो द्वारि पूर्वादितस्त्विमे ।
इंद्राद्याः पूजनीयाश्च तत्त्वानि पृथिवी जलम्

pavanāstraṃ vāstvadhipo dvāri pūrvāditastvime |
iṃdrādyāḥ pūjanīyāśca tattvāni pṛthivī jalam

तेजो वायुर्व्योम गंधो रसरूपे च शब्दकः ।
स्पर्शो वाक् पाणि पादं च पायूपस्थं श्रुतित्वचम्

tejo vāyurvyoma gaṃdho rasarūpe ca śabdakaḥ |
sparśo vāk pāṇi pādaṃ ca pāyūpasthaṃ śrutitvacam

चक्षुर्जिह्वा घ्राणमनो बुद्धिश्चाहं प्रकृत्यपि ।
पुमान्नागो बुद्धिविद्ये कला कालो नियत्यपि

cakṣurjihvā ghrāṇamano buddhiścāhaṃ prakṛtyapi |
pumānnāgo buddhividye kalā kālo niyatyapi

माया च शुद्ध विद्या च ईश्वरश्च सदाशिवः ।
शक्तिः शिवश्च तान्ज्ञात्वा मुक्तो ज्ञानी शिवो भवेत्

māyā ca śuddha vidyā ca īśvaraśca sadāśivaḥ |
śaktiḥ śivaśca tānjñātvā mukto jñānī śivo bhavet

यः शिवः स हरिर्ब्रह्मा सोऽहं ब्रह्मास्मि शङ्कर

yaḥ śivaḥ sa harirbrahmā so'haṃ brahmāsmi śaṅkara

भूतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि यया शुद्धः शिवो भवेत् ।
हृत्पद्मे सद्योमंत्रः स्यान्निवृत्तिश्च कला इडा

bhūtaśuddhiṃ pravakṣyāmi yayā śuddhaḥ śivo bhavet |
hṛtpadme sadyomaṃtraḥ syānnivṛttiśca kalā iḍā

पिंगला द्वे च नाड्यौ तु प्राणोऽपानश्च मारुतौ ।
इन्द्रो देहो ब्रह्महेतुश्चतुरस्त्रं च मण्डलम्

piṃgalā dve ca nāḍyau tu prāṇo'pānaśca mārutau |
indro deho brahmahetuścaturastraṃ ca maṇḍalam

वक्त्रेण लाञ्छितं वायुमेकोद्धातगुणाः शराः ।
हृत्स्थानसादृश्यरुतं शतकोटिप्रविस्तरम्

vaktreṇa lāñchitaṃ vāyumekoddhātaguṇāḥ śarāḥ |
hṛtsthānasādṛśyarutaṃ śatakoṭipravistaram

ॐ ह्रीं प्रतिष्ठायै ह्रूं ह्रः फट् ।
ॐ ह्रीं ह्रूं विद्यायै ह्रं ह्रः फट् ।
चतुरशीतिकोटीनामुच्छ्रयं भूमितन्त्रकम्

oṃ hrīṃ pratiṣṭhāyai hrūṃ hraḥ phaṭ |
oṃ hrīṃ hrūṃ vidyāyai hraṃ hraḥ phaṭ |
caturaśītikoṭīnāmucchrayaṃ bhūmitantrakam

तन्मध्ये भववृक्षं च आत्मानं च विचिन्तयेत् ।
अधोमुखीं ततः पृथ्वीं तत्तच्छुध्दं भवेद्ध्रुवम्

tanmadhye bhavavṛkṣaṃ ca ātmānaṃ ca vicintayet |
adhomukhīṃ tataḥ pṛthvīṃ tattacchudhdaṃ bhaveddhruvam

वामादेवी प्रतिष्ठा च सुषुम्ना धारिका तथा ।
समानोदानवरुणौ देवता विष्णु कारणम्

vāmādevī pratiṣṭhā ca suṣumnā dhārikā tathā |
samānodānavaruṇau devatā viṣṇu kāraṇam

उद्धाताश्च गुणा वेदाः श्वेतं ध्यानं तथैव च ।
एवं कुर्य्यात्कण्ठपद्ममर्द्धचन्द्राख्यमण्डलम्

uddhātāśca guṇā vedāḥ śvetaṃ dhyānaṃ tathaiva ca |
evaṃ kuryyātkaṇṭhapadmamarddhacandrākhyamaṇḍalam

पद्मांकितं द्विविंशतिककोटिविस्तीर्णमौ स्मरेत् ।
चतुर्नवत्युच्छ्रयं च आत्मानं च अधोमुखम्

padmāṃkitaṃ dviviṃśatikakoṭivistīrṇamau smaret |
caturnavatyucchrayaṃ ca ātmānaṃ ca adhomukham

तालुस्थानं च पद्मं च अघोरो विद्ययान्वितः ।
नाभ्यो
ष्ठयोर्हस्तिजिह्वाध्यानो नागोग्निदेवता

tālusthānaṃ ca padmaṃ ca aghoro vidyayānvitaḥ |
nābhyo
ṣṭhayorhastijihvādhyāno nāgognidevatā

रुद्रहेतुस्त्रिरुद्धातास्त्रिगुणा रक्तवर्णकम् ।
ज्वालाकृते त्रिकोणं च चतुः कोटिशतानि च

rudrahetustriruddhātāstriguṇā raktavarṇakam |
jvālākṛte trikoṇaṃ ca catuḥ koṭiśatāni ca

विस्तीर्णं च समुत्सेधं रुद्रतत्त्वं विचिन्तयेत् ।
ललाटे वै तत्पुरुषः शान्तिर्यः शाद्वलं बुधाः
कूर्मश्च कृकरो वायुर्देव ईश्वरकारणम् ।
द्विरुद्धातो गुणौ द्वौ च धूम्रषट्कोणमण्डलम्

vistīrṇaṃ ca samutsedhaṃ rudratattvaṃ vicintayet |
lalāṭe vai tatpuruṣaḥ śāntiryaḥ śādvalaṃ budhāḥ
kūrmaśca kṛkaro vāyurdeva īśvarakāraṇam |
dviruddhāto guṇau dvau ca dhūmraṣaṭkoṇamaṇḍalam

बिंद्वङ्कितं चाष्टकोटिविस्तीर्णं चोच्छ्रयस्तथा ।
चतुर्दशाधिकं कोटिवायुतत्त्वं विचिन्तयेत्

biṃdvaṅkitaṃ cāṣṭakoṭivistīrṇaṃ cocchrayastathā |
caturdaśādhikaṃ koṭivāyutattvaṃ vicintayet

द्वादशति सरसिजे शान्त्यतीतास्तथेश्वराः ।
कुहूश्च शङखिनी नाड्यो देवदत्तो धनञ्जयः

dvādaśati sarasije śāntyatītāstatheśvarāḥ |
kuhūśca śaṅakhinī nāḍyo devadatto dhanañjayaḥ

शिखेशानकारणं च सदाशिव इति स्मृतः ।
गुण एकस्तथोद्धातः शुद्धस्फटिकवत्स्मरेत्

śikheśānakāraṇaṃ ca sadāśiva iti smṛtaḥ |
guṇa ekastathoddhātaḥ śuddhasphaṭikavatsmaret

षोडशकोटिविस्तीर्णं पञ्चविंशतिकोच्छ्रयम् ।
वर्त्तुलं चिंतयेव्द्योम भूतशुद्धिरुदाहृता

ṣoḍaśakoṭivistīrṇaṃ pañcaviṃśatikocchrayam |
varttulaṃ ciṃtayevdyoma bhūtaśuddhirudāhṛtā

गुणयो गुरुर्बीजगुरुः शक्तयनंतौ च धर्म्मकः ।
ज्ञानवैराग्यमैश्वर्य्यैस्ततः पूर्वादिपत्रके

guṇayo gururbījaguruḥ śaktayanaṃtau ca dharmmakaḥ |
jñānavairāgyamaiśvaryyaistataḥ pūrvādipatrake

अधोर्द्ध्ववदने द्वे च पद्मकर्णिककेसरम् ।
वामाद्या आत्मविद्या च सदा ध्यायेच्छिवाख्यकम्

adhorddhvavadane dve ca padmakarṇikakesaram |
vāmādyā ātmavidyā ca sadā dhyāyecchivākhyakam

तत्त्वं शिवासने मूर्त्तिर्ही हौं विद्यादेहाय नमः ।
बद्धपद्मासनासीनः सितः षोडशवार्षिकः

tattvaṃ śivāsane mūrttirhī hauṃ vidyādehāya namaḥ |
baddhapadmāsanāsīnaḥ sitaḥ ṣoḍaśavārṣikaḥ

पञ्चवक्त्रः कराग्रैः स्वैर्दशभिश्चैव धारयन् ।
अभयं प्रसादं शक्तिं शूलं खट्वाङ्गमीश्वरः

pañcavaktraḥ karāgraiḥ svairdaśabhiścaiva dhārayan |
abhayaṃ prasādaṃ śaktiṃ śūlaṃ khaṭvāṅgamīśvaraḥ

दक्षैः करैर्वामकैश्च भुजंगं चाक्षसूत्रकम् ।
डमरुकं नीलोत्पलं बीजपूरकमुत्तमम्

dakṣaiḥ karairvāmakaiśca bhujaṃgaṃ cākṣasūtrakam |
ḍamarukaṃ nīlotpalaṃ bījapūrakamuttamam

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिस्त्रिनेत्रो हि सदाशिवः ।
एवं शिवार्च्चनध्यानी सर्वदा कालवर्जितः

icchājñānakriyāśaktistrinetro hi sadāśivaḥ |
evaṃ śivārccanadhyānī sarvadā kālavarjitaḥ

इहाहोरा वचारेण त्रीणि वर्षाणि जीवति ।
दिनद्वयस्य चारेण जीवेद्वर्षद्वयं नरः

ihāhorā vacāreṇa trīṇi varṣāṇi jīvati |
dinadvayasya cāreṇa jīvedvarṣadvayaṃ naraḥ

दिनत्रयस्य चारेण वर्षमेकं स जीवति ।
नाकाले शीतले मृत्युरुष्णे चैव तु कारके

dinatrayasya cāreṇa varṣamekaṃ sa jīvati |
nākāle śītale mṛtyuruṣṇe caiva tu kārake