अध्याय 184: औषधियाँ, कवच-मूल और पारद मारण

रजनीकदलीक्षारलेपः सिध्मविनाशनः ।
कुष्ठस्य भागमेकन्तु पथ्याभागद्वयं तथा ।
उष्णोदकेन संपीय कटिशूलविनाशनम्

rajanīkadalīkṣāralepaḥ sidhmavināśanaḥ |
kuṣṭhasya bhāgamekantu pathyābhāgadvayaṃ tathā |
uṣṇodakena saṃpīya kaṭiśūlavināśanam

अभया नवनीतञ्च शर्करापिप्पलीयुतम् ।
पानादर्शोहरं स्याच्च नात्र कार्या विचारणा

abhayā navanītañca śarkarāpippalīyutam |
pānādarśoharaṃ syācca nātra kāryā vicāraṇā

आटरूषकपत्रेण घृतं मृद्वग्निना पचेत् ।
चूर्णं कृत्वा तु लेपोऽयं अर्शरोगहरः परः

āṭarūṣakapatreṇa ghṛtaṃ mṛdvagninā pacet |
cūrṇaṃ kṛtvā tu lepo'yaṃ arśarogaharaḥ paraḥ

गुग्गुलुत्रिफलायुक्तं पीत्वा नश्येद्भगन्दरम् ।
अजाजीशृङ्गवेरञ्च दथा मण्डं विपाचयेत्

guggulutriphalāyuktaṃ pītvā naśyedbhagandaram |
ajājīśṛṅgaverañca dathā maṇḍaṃ vipācayet

लवणेन तु संयुक्तं मूत्रकृच्छ्रविनाशनम् ।
यवक्षारं शर्करा च मूत्रकृच्छ्रविनाशकृत्

lavaṇena tu saṃyuktaṃ mūtrakṛcchravināśanam |
yavakṣāraṃ śarkarā ca mūtrakṛcchravināśakṛt

चिताग्निः खञ्जरीटस्य विष्ठा फेनो हयस्य च ।
सौभाञ्जनं वासनेत्रं नर एतैस्तु धूपितः ।
अदृश्यस्त्रिदशैः सर्वैः किं पुनर्मानवैः शिव

citāgniḥ khañjarīṭasya viṣṭhā pheno hayasya ca |
saubhāñjanaṃ vāsanetraṃ nara etaistu dhūpitaḥ |
adṛśyastridaśaiḥ sarvaiḥ kiṃ punarmānavaiḥ śiva

तिलतैलं यवान्दग्ध्वा मषीं कृत्वा तु लेपयेत् ।
तेनैव सह तैलेन अग्निदग्धः सुखी भवेत्

tilatailaṃ yavāndagdhvā maṣīṃ kṛtvā tu lepayet |
tenaiva saha tailena agnidagdhaḥ sukhī bhavet

लज्जालोः शरपुङ्खाया लेपः साज्योऽग्निनाशनः ।
ओं नमो भगवते ठ ठ छिन्धि छिन्धि ज्वलनं प्रज्वलितं नाशय नाशय हुं फट्

lajjāloḥ śarapuṅkhāyā lepaḥ sājyo'gnināśanaḥ |
oṃ namo bhagavate ṭha ṭha chindhi chindhi jvalanaṃ prajvalitaṃ nāśaya nāśaya huṃ phaṭ

करे बद्धं तु निर्गुण्ड्या मूलं ज्वरहरं द्रुतम् ।
मूलञ्च श्वेतगुञ्जायाः कृत्वा तत्सप्तखण्डकम्

kare baddhaṃ tu nirguṇḍyā mūlaṃ jvaraharaṃ drutam |
mūlañca śvetaguñjāyāḥ kṛtvā tatsaptakhaṇḍakam

हस्ते बध्वा नाशयेच्च अर्शांस्येव न संशयः ।
विष्णुक्रान्ताजमूत्रेण चौरव्याघ्नादिरक्षणम्

haste badhvā nāśayecca arśāṃsyeva na saṃśayaḥ |
viṣṇukrāntājamūtreṇa cauravyāghnādirakṣaṇam

ब्रह्मदण्ड्यास्तु मूलानि सर्वकर्माणि कारयेत् ।
त्रिफलायास्तु चूर्णं हि साज्यं कुष्ठविनाशनम्

brahmadaṇḍyāstu mūlāni sarvakarmāṇi kārayet |
triphalāyāstu cūrṇaṃ hi sājyaṃ kuṣṭhavināśanam

आज्यं पुनर्नवाबिल्वैः पिप्पलीभि साधितम् ।
हरेद्धक्कां श्वासकासौ पीतं स्त्रीणाञ्च गर्भकृत्

ājyaṃ punarnavābilvaiḥ pippalībhi sādhitam |
hareddhakkāṃ śvāsakāsau pītaṃ strīṇāñca garbhakṛt

भक्षयेद्वा नरीबीजं पयसाज्येन पाचितम् ।
घृतशर्करया युक्तं शुक्रः स्यादक्षयस्ततः

bhakṣayedvā narībījaṃ payasājyena pācitam |
ghṛtaśarkarayā yuktaṃ śukraḥ syādakṣayastataḥ

विडङ्गं मधुकं पाठां मांसीं सर्जरसं तथा ।
रहिद्रां त्रिफलाञ्चैव मपामार्गं मनः शिलाम्

viḍaṅgaṃ madhukaṃ pāṭhāṃ māṃsīṃ sarjarasaṃ tathā |
rahidrāṃ triphalāñcaiva mapāmārgaṃ manaḥ śilām

उदुम्बरं धातकीञ्च तिलतैलेन पषेयेत् ।
योनिं लिङ्गं च म्रक्षेत स्त्रीपुसोः स्यात्प्रियं मिथः

udumbaraṃ dhātakīñca tilatailena paṣeyet |
yoniṃ liṅgaṃ ca mrakṣeta strīpusoḥ syātpriyaṃ mithaḥ

नमस्ते ईशवरदाय आकर्षिणि विकर्षिणि मुग्धे स्वाहा इति ।
योनिलङ्गस्य तैलेन शङ्कर म्लक्षणात्ततः

namaste īśavaradāya ākarṣiṇi vikarṣiṇi mugdhe svāhā iti |
yonilaṅgasya tailena śaṅkara mlakṣaṇāttataḥ

पुनर्नवामृता दूर्वा कनकञ्चैन्द्रवारुणी ।
बीजे नैषां जातिकाया रसेन रसमर्दनम्

punarnavāmṛtā dūrvā kanakañcaindravāruṇī |
bīje naiṣāṃ jātikāyā rasena rasamardanam

मूषाय मध्यगं कृत्वा रसं मारणमीरितम् ।
मध्वाज्यसहितं दुग्धं वलीपलितनाशनम्

mūṣāya madhyagaṃ kṛtvā rasaṃ māraṇamīritam |
madhvājyasahitaṃ dugdhaṃ valīpalitanāśanam

मध्वाज्यं गुडताम्रञ्च कारवेल्लरसस्तथा ।
दहनाच्च भवेद्रौप्यं सुवर्णकरणं शृणु

madhvājyaṃ guḍatāmrañca kāravellarasastathā |
dahanācca bhavedraupyaṃ suvarṇakaraṇaṃ śṛṇu

पीतं धरत्तूपुष्पञ्च सीसकञ्च पलं मतम् ।
लाङ्गलिकायाः शाखा च स्वर्णञ्च दहनाद्भवेत्

pītaṃ dharattūpuṣpañca sīsakañca palaṃ matam |
lāṅgalikāyāḥ śākhā ca svarṇañca dahanādbhavet

धत्तूरबीजतैलेन दीपप्रज्वलनाद्धर ।
समाधावुपविष्टन्तु गगनस्थो न पश्यति

dhattūrabījatailena dīpaprajvalanāddhara |
samādhāvupaviṣṭantu gaganastho na paśyati

वृषस्य मृन्मयस्यैव युक्तो भेको निगृह्यते ।
शङ्करावयवैर्युक्तो धूपं घ्रात्वा च गर्जति ।
विस्मयं कुरुते चैव वृषवन्नात्र संशयः

vṛṣasya mṛnmayasyaiva yukto bheko nigṛhyate |
śaṅkarāvayavairyukto dhūpaṃ ghrātvā ca garjati |
vismayaṃ kurute caiva vṛṣavannātra saṃśayaḥ

रात्रौ च सार्षपं तैलं कीटं खद्यो तनामकम् ।
ताभ्यां दीपः प्रज्वलितो वाग्मिज्वालकलापवत्

rātrau ca sārṣapaṃ tailaṃ kīṭaṃ khadyo tanāmakam |
tābhyāṃ dīpaḥ prajvalito vāgmijvālakalāpavat

चूर्णं छुच्छुन्दरीधं दग्ध्वा रुद्र प्रलेपयेत् ।
तप्यते तक्षणाद्दग्धो यदि सम्यक्प्रलेपयेत् ।
चन्दनेन भवेन्मोक्षः पानाल्लेपात्सुखी भवेत्

cūrṇaṃ chucchundarīdhaṃ dagdhvā rudra pralepayet |
tapyate takṣaṇāddagdho yadi samyakpralepayet |
candanena bhavenmokṣaḥ pānāllepātsukhī bhavet

कुञ्जरस्य मदाक्तस्य स्वयं नेत्रे शिववाञ्जयेत् ।
युद्धे विजयते सोऽपि महाशूरश्च जायते

kuñjarasya madāktasya svayaṃ netre śivavāñjayet |
yuddhe vijayate so'pi mahāśūraśca jāyate

दन्तं डुण्डुभसर्पस्य मुखे संगृह्य वै क्षिपेत् ।
तिष्ठते च जलान्तस्तु निर्विकल्पं स्थले यथा

dantaṃ ḍuṇḍubhasarpasya mukhe saṃgṛhya vai kṣipet |
tiṣṭhate ca jalāntastu nirvikalpaṃ sthale yathā

कुम्भीरनेत्रदंष्ट्राश्च अस्थीनि रुधिरं तथा ।
वसातैलसमायुक्तमेकत्र तन्नियोजयेत् ।
आत्मानं म्लक्षयेत्तेन जले तिष्ठेद्दिनत्रयम्

kumbhīranetradaṃṣṭrāśca asthīni rudhiraṃ tathā |
vasātailasamāyuktamekatra tanniyojayet |
ātmānaṃ mlakṣayettena jale tiṣṭheddinatrayam

कुम्भीरकस्य नेत्राणि हृदयं कच्छपस्य च ।
मूषिकस्य वसास्थीनि शिशुमारवसा तथा ।
एतान्येकत्र संलेपाज्जले तिष्ठेद्यथा गृहे

kumbhīrakasya netrāṇi hṛdayaṃ kacchapasya ca |
mūṣikasya vasāsthīni śiśumāravasā tathā |
etānyekatra saṃlepājjale tiṣṭhedyathā gṛhe

लोहचूर्णं तक्रपीतं पाण्डुरोगहरं भवेत् ।
तण्डुलीय कगोक्षूरमूलं पीतं पयोन्वितम्

lohacūrṇaṃ takrapītaṃ pāṇḍurogaharaṃ bhavet |
taṇḍulīya kagokṣūramūlaṃ pītaṃ payonvitam

कमलादिहरंपितं मुखरोगहरं तथा ।
जातीमूलं तक्रपीतं कोलमूलं त्वजीर्णनुत्

kamalādiharaṃpitaṃ mukharogaharaṃ tathā |
jātīmūlaṃ takrapītaṃ kolamūlaṃ tvajīrṇanut

सतक्रं कुशमलं वा मर्कटी मूलमेव वा ।
काञ्जिकेन च वाकुच्या मूलं वै दन्तरोगनुत्

satakraṃ kuśamalaṃ vā markaṭī mūlameva vā |
kāñjikena ca vākucyā mūlaṃ vai dantaroganut

तथेन्द्रवारुणीमूलं वारिपीतं विषादिहृत् ।
सुरभिकामूलपा नाद्वा तन्नाशो भवेच्छिव

tathendravāruṇīmūlaṃ vāripītaṃ viṣādihṛt |
surabhikāmūlapā nādvā tannāśo bhavecchiva

शिरोरोगहरं लेपाद्गुञ्जाचूर्णं सकाञ्जिकम् ।
बला चातिबला यष्टी शर्करा मधुसंयुता

śirorogaharaṃ lepādguñjācūrṇaṃ sakāñjikam |
balā cātibalā yaṣṭī śarkarā madhusaṃyutā

वन्ध्यागर्भकरी पीता नात्र कार्या विचारणा ।
श्वेतापराजितामूलं पिप्पलीशुण्ठिकायुतम्

vandhyāgarbhakarī pītā nātra kāryā vicāraṇā |
śvetāparājitāmūlaṃ pippalīśuṇṭhikāyutam

परिपिष्टं शिरोलेपाच्छिरः शूलविनाशनम् ।
निर्गुण्डिकाशिखां पीत्वा गण्डमालां विनाशयेत्

paripiṣṭaṃ śirolepācchiraḥ śūlavināśanam |
nirguṇḍikāśikhāṃ pītvā gaṇḍamālāṃ vināśayet

केतकीपत्रजं क्षारं गुडेन सह भक्षयेत् ।
तक्रेण शरपुङ्खां वा पीत्वा प्लीहां विनाशयेत्

ketakīpatrajaṃ kṣāraṃ guḍena saha bhakṣayet |
takreṇa śarapuṅkhāṃ vā pītvā plīhāṃ vināśayet

मातुलङ्गस्य निर्यासं गुडाज्येन समन्वितम् ।
वातपित्तजशूलानि हन्ति वै पानयोगतः ।
शुण्ठी सौवर्चलं हिङ्गु पीतं हृदयरोगनुत्

mātulaṅgasya niryāsaṃ guḍājyena samanvitam |
vātapittajaśūlāni hanti vai pānayogataḥ |
śuṇṭhī sauvarcalaṃ hiṅgu pītaṃ hṛdayaroganut