अध्याय 183: ग्रहणी, अपस्मार और ज्वर के उपचार

मरिचं शृङ्गवेरं च कुटजत्वचमेव च ।
पानाच्च ग्रहणी नश्येच्छशाङ्काङ्कितशेखर

maricaṃ śṛṅgaveraṃ ca kuṭajatvacameva ca |
pānācca grahaṇī naśyecchaśāṅkāṅkitaśekhara

पिप्पली पिप्पलीमूलं मरिचं तगरं वचा ।
देवदारुरसं पाठां क्षीरेण सह पेषयेत्

pippalī pippalīmūlaṃ maricaṃ tagaraṃ vacā |
devadārurasaṃ pāṭhāṃ kṣīreṇa saha peṣayet

अनेनैव प्रयोगेण ह्यतिसारो विनश्यति ।
मरीचतिलपुष्पाभ्या मञ्जनं कामलापहम्

anenaiva prayogeṇa hyatisāro vinaśyati |
marīcatilapuṣpābhyā mañjanaṃ kāmalāpaham

हरीतकी समगुडा मधुना सह योजिता ।
विरेचनकरी रुद्र भवतीति न संशयः

harītakī samaguḍā madhunā saha yojitā |
virecanakarī rudra bhavatīti na saṃśayaḥ

त्रिफला चित्रकं चित्रं तथा कटुकरोहिणी ।
उरुस्तम्भहरं ह्येतदुत्तमन्तु विरेचनम्

triphalā citrakaṃ citraṃ tathā kaṭukarohiṇī |
urustambhaharaṃ hyetaduttamantu virecanam

हरीतकी शृङ्गवेरं देवदारु च चन्दनम् ।
क्वाथयेच्छागदुग्धेन अपामार्गस्य मूलकम् ।
ऊरुस्तम्भं जयन्त्या वा सप्तरात्रेण नाशयेत्

harītakī śṛṅgaveraṃ devadāru ca candanam |
kvāthayecchāgadugdhena apāmārgasya mūlakam |
ūrustambhaṃ jayantyā vā saptarātreṇa nāśayet

अनन्ताशृङ्गवेरस्य सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ।
गुग्गुलं गुडतुल्यं च गुटिकामुपयुज्यच ।
वायुः स्नायुगतं चैव अग्निमान्द्यं च नाशयेत्

anantāśṛṅgaverasya sūkṣmacūrṇāni kārayet |
guggulaṃ guḍatulyaṃ ca guṭikāmupayujyaca |
vāyuḥ snāyugataṃ caiva agnimāndyaṃ ca nāśayet

सङ्खपुष्पीन्तु पुष्पेण समुद्धृत्य सपत्रिकाम् ।
समूलां छागदुग्धेन अपस्मारहरं पिबेत्

saṅkhapuṣpīntu puṣpeṇa samuddhṛtya sapatrikām |
samūlāṃ chāgadugdhena apasmāraharaṃ pibet

अश्वगन्धाभये चैव उदकेन समं पिबेत् ।
रक्तपित्तं विनश्येत्तु नात्र कार्या विचारणा

aśvagandhābhaye caiva udakena samaṃ pibet |
raktapittaṃ vinaśyettu nātra kāryā vicāraṇā

हरीतकीकुष्ठचूर्णं कृत्वा आस्यं च पूरयेत् ।
शीतं पीत्वाथ पानीयं सर्वच्छर्दिनिवारणम्

harītakīkuṣṭhacūrṇaṃ kṛtvā āsyaṃ ca pūrayet |
śītaṃ pītvātha pānīyaṃ sarvacchardinivāraṇam

गडूचीपद्मकारिष्टधान्याकं रक्तचंन्दनम् ।
पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहतृष्णाघ्नमग्निकृत् ।
ओं हुं नम इति

gaḍūcīpadmakāriṣṭadhānyākaṃ raktacaṃndanam |
pittaśleṣmajvaracchardidāhatṛṣṇāghnamagnikṛt |
oṃ huṃ nama iti

श्रोत्रे बद्ध्वा शङ्खपुष्पीं ज्वरं मन्त्रेण वै हरेत् ।
ओं जम्भिनी स्तम्भिनी मोहय सर्वव्याधीन्मे वज्रेण ठः ठः सर्वव्याधीन्मे वज्रेण फटिति

śrotre baddhvā śaṅkhapuṣpīṃ jvaraṃ mantreṇa vai haret |
oṃ jambhinī stambhinī mohaya sarvavyādhīnme vajreṇa ṭhaḥ ṭhaḥ sarvavyādhīnme vajreṇa phaṭiti

पुष्पमष्टशतं जप्त्वा हस्ते दत्त्वा नखं स्पृशेत् ।
चातुर्थिको ज्वरो रुद्र अन्ये चैव ज्वरास्तथा

puṣpamaṣṭaśataṃ japtvā haste dattvā nakhaṃ spṛśet |
cāturthiko jvaro rudra anye caiva jvarāstathā

ज्म्बूफलं हरिद्रा च सर्पस्यैव तु कञ्चुकम् ।
सर्वज्वराणां धूपोऽयं हरश्चातुर्थिकस्य च

jmbūphalaṃ haridrā ca sarpasyaiva tu kañcukam |
sarvajvarāṇāṃ dhūpo'yaṃ haraścāturthikasya ca

करवीरं भृङ्गपत्रं लवणं कुष्ठकर्कटे ।
चतुर्गुणेन मूत्रेण पचेत्तैलं हरेच्च तत् ।
पामां विचर्चिकां कुष्ठमभ्यङ्गाद्धि व्रणानि वै

karavīraṃ bhṛṅgapatraṃ lavaṇaṃ kuṣṭhakarkaṭe |
caturguṇena mūtreṇa pacettailaṃ harecca tat |
pāmāṃ vicarcikāṃ kuṣṭhamabhyaṅgāddhi vraṇāni vai

पिप्पलीमधुपानाच्च तथा मधुरभोजनात् ।
प्लीहा विनश्यते रुद्र तथा सूरणसेवनात्

pippalīmadhupānācca tathā madhurabhojanāt |
plīhā vinaśyate rudra tathā sūraṇasevanāt

पिप्पलीञ्च हरिद्राञ्च गोमूत्रेण समन्विताम् ।
प्रक्षिपेच्च गुदद्वारे अर्शांसि विनिवारयेत्

pippalīñca haridrāñca gomūtreṇa samanvitām |
prakṣipecca gudadvāre arśāṃsi vinivārayet

अजादुग्धमार्द्रकञ्च पीतं प्लीहादिनाशनम् ।
सैन्धवञ्च विडङ्गानि सोमराजी तु सर्षपाः

ajādugdhamārdrakañca pītaṃ plīhādināśanam |
saindhavañca viḍaṅgāni somarājī tu sarṣapāḥ

रजनी द्वे विषञ्चैव गोमूत्रेणैव पेषयेत् ।
कुष्ठनाशश्च तल्लेपान्निम्बपत्रादिना तथा

rajanī dve viṣañcaiva gomūtreṇaiva peṣayet |
kuṣṭhanāśaśca tallepānnimbapatrādinā tathā