अध्याय 181: खाँसी, स्वर, रोम और दाँतों के उपचार

ताम्बूलञ्च घृतं क्षौद्रं लवणं ताम्रभाजने ।
तथा पयः समायुक्तं चक्षुः शूलहरं परम्

tāmbūlañca ghṛtaṃ kṣaudraṃ lavaṇaṃ tāmrabhājane |
tathā payaḥ samāyuktaṃ cakṣuḥ śūlaharaṃ param

हरीतकी वचा कुष्ठं व्योषं हिङ्गु मनः शिला ।
कासे श्वासे च हिक्कायां लिह्यात्क्षौद्रं घृप्लुतम्

harītakī vacā kuṣṭhaṃ vyoṣaṃ hiṅgu manaḥ śilā |
kāse śvāse ca hikkāyāṃ lihyātkṣaudraṃ ghṛplutam

पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुना लेहयेन्नरः ।
नश्यते पीनसः कासः श्वासश्च बलवत्तरः

pippalītriphalācūrṇaṃ madhunā lehayennaraḥ |
naśyate pīnasaḥ kāsaḥ śvāsaśca balavattaraḥ

समूलचित्रकं भस्मपिप्पलीचूर्णकं लिहेत् ।
श्वासं कासञ्च हिक्काञ्च मधुमिश्रं वृषध्वज

samūlacitrakaṃ bhasmapippalīcūrṇakaṃ lihet |
śvāsaṃ kāsañca hikkāñca madhumiśraṃ vṛṣadhvaja

नीलोत्पलं शर्करा च मधुकं पद्मकं समम् ।
तण्डुलोदकसंमिश्रं प्रशमेद्रक्तविक्रियाः

nīlotpalaṃ śarkarā ca madhukaṃ padmakaṃ samam |
taṇḍulodakasaṃmiśraṃ praśamedraktavikriyāḥ

शुण्ठी च शर्करा चैव तथा क्षौद्रेण संयुता ।
कोकिलस्वर एव स्याद्गुटिका भुक्तिमात्रतः

śuṇṭhī ca śarkarā caiva tathā kṣaudreṇa saṃyutā |
kokilasvara eva syādguṭikā bhuktimātrataḥ

हरितालं शङ्खचूर्णं कदलीदलभस्मना ।
एतद्द्रव्येण चोद्वर्त्य लोमशातनमुत्तमम्

haritālaṃ śaṅkhacūrṇaṃ kadalīdalabhasmanā |
etaddravyeṇa codvartya lomaśātanamuttamam

लवणं हरितालञ्च तुम्बिन्याश्च फलानि च ।
लाक्षारससमायुक्तं लोमशातनमुत्तम्

lavaṇaṃ haritālañca tumbinyāśca phalāni ca |
lākṣārasasamāyuktaṃ lomaśātanamuttam

सुधा च हरितालञ्च शङ्खभस्म मनः शिला ।
सैन्धवेन सहैकत्र छागमूत्रेण पेषयेत्

sudhā ca haritālañca śaṅkhabhasma manaḥ śilā |
saindhavena sahaikatra chāgamūtreṇa peṣayet

तत्क्षणोद्वर्तनादेव लोमशातनमुत्तमम् ।
शङ्खमामलकं पत्रं धातक्याः कुसुमानि च

tatkṣaṇodvartanādeva lomaśātanamuttamam |
śaṅkhamāmalakaṃ patraṃ dhātakyāḥ kusumāni ca

पिष्ट्वा तत्पयसा सार्धं सप्ताहं धारयेन्मुखे ।
स्निग्धाः श्वेताश्च दन्ताश्च भवन्ति विमलप्रभाः

piṣṭvā tatpayasā sārdhaṃ saptāhaṃ dhārayenmukhe |
snigdhāḥ śvetāśca dantāśca bhavanti vimalaprabhāḥ