अध्याय 177: अंजन, घरेलू उपचार और रक्षा के प्रयोग

सोभाञ्जनपत्ररसं मधुयुक्तं हि चक्षुषोः ।
भ
रणाद्रोगहरणं भवेन्नास्त्यत्र संशयः

sobhāñjanapatrarasaṃ madhuyuktaṃ hi cakṣuṣoḥ |
bha
raṇādrogaharaṇaṃ bhavennāstyatra saṃśayaḥ

अशीतितिलपुष्पाणि जात्याश्च कुसुमापि च ।
उषानिम्बामलाशुण्ठीपिप्पलीतण्डुलीयकम्

aśītitilapuṣpāṇi jātyāśca kusumāpi ca |
uṣānimbāmalāśuṇṭhīpippalītaṇḍulīyakam

छायासुष्कां वटीं कुर्यात्पिष्ट्वा तण्डुलवारिणा ।
मधुना सहसा चाक्ष्णोरञ्जनात्तिमिरादिनुत्

chāyāsuṣkāṃ vaṭīṃ kuryātpiṣṭvā taṇḍulavāriṇā |
madhunā sahasā cākṣṇorañjanāttimirādinut

बिभीतकास्थिमज्जा तु शङ्खनाभिर्मनः शिला ।
निम्बपत्रमरीचा नि अजामूत्रेण पेषयेत्

bibhītakāsthimajjā tu śaṅkhanābhirmanaḥ śilā |
nimbapatramarīcā ni ajāmūtreṇa peṣayet

पुष्पं रात्र्यन्धतां हन्ति तिमिरं पटलं तथा ।
चतुर्भागानि शङ्खस्य तदर्धेन मनः शिला

puṣpaṃ rātryandhatāṃ hanti timiraṃ paṭalaṃ tathā |
caturbhāgāni śaṅkhasya tadardhena manaḥ śilā

सैन्धवं च तदर्धेनत्वेतत्पिष्ट्वादकेन तु ।
छायाशुष्कां तु वटिकां कृत्वा नयनमञ्जयेत्

saindhavaṃ ca tadardhenatvetatpiṣṭvādakena tu |
chāyāśuṣkāṃ tu vaṭikāṃ kṛtvā nayanamañjayet

तिमिरं पटलं हन्ति पिचिटं च महौषधम् ।
त्रिकटु त्रिफलां चैव करं जस्य फलानि च

timiraṃ paṭalaṃ hanti piciṭaṃ ca mahauṣadham |
trikaṭu triphalāṃ caiva karaṃ jasya phalāni ca

सैन्धवं रजनीद्वे व भृङ्गराजरसेन हि ।
पिष्ट्वा तदञ्जनादेव तिमिरादिविनाशनम्

saindhavaṃ rajanīdve va bhṛṅgarājarasena hi |
piṣṭvā tadañjanādeva timirādivināśanam

आटरूषकमूलं तु काञ्जिकापिष्टमेव तु ।
तेनाक्षिबूमिलेपाच्च चक्षुः शूलं विनश्यति

āṭarūṣakamūlaṃ tu kāñjikāpiṣṭameva tu |
tenākṣibūmilepācca cakṣuḥ śūlaṃ vinaśyati

सतक्रं बदरीमूलं पीतं वाक्षिव्यथां हरेत् ।
सैन्धंवं कटुतैलं च अपामार्गस्य मूलकम्

satakraṃ badarīmūlaṃ pītaṃ vākṣivyathāṃ haret |
saindhaṃvaṃ kaṭutailaṃ ca apāmārgasya mūlakam

क्षीरकाञ्जिकसंघृष्टं ताम्रपात्रे तु तेन च ।
अञ्जनात्पिञ्जटस्यैव नाशो भवति शङ्कर

kṣīrakāñjikasaṃghṛṣṭaṃ tāmrapātre tu tena ca |
añjanātpiñjaṭasyaiva nāśo bhavati śaṅkara

ओं दद्रु सर क्रों ह्रीं ठः ठः दद्रु सर ह्रीं ह्रीं ओं उं ऊ सर क्रीं क्रीं ठः ठः ।
आद्या हि वशामायान्ति मन्त्रेणानेन चाञ्जनात्

oṃ dadru sara kroṃ hrīṃ ṭhaḥ ṭhaḥ dadru sara hrīṃ hrīṃ oṃ uṃ ū sara krīṃ krīṃ ṭhaḥ ṭhaḥ |
ādyā hi vaśāmāyānti mantreṇānena cāñjanāt

बिल्वकनीलिकामूलं पिष्टमभ्यञ्जनेन च ।
अनेनाञ्जितमात्रेण नश्यन्ति तिमिराणि हि

bilvakanīlikāmūlaṃ piṣṭamabhyañjanena ca |
anenāñjitamātreṇa naśyanti timirāṇi hi

कटुकं
तगरं चैव हरिद्रामलकं वचा ।
खदिरपिष्टवात्तश्च अञ्जनान्नेत्ररोगनुत्

kaṭukaṃ
tagaraṃ caiva haridrāmalakaṃ vacā |
khadirapiṣṭavāttaśca añjanānnetraroganut

नीरपूर्णमुखो धौति बृहन्मानेन योऽक्षिणी ।
प्रभाते नेत्ररोगैश्च नित्यं सर्वैः प्रमुच्यते

nīrapūrṇamukho dhauti bṛhanmānena yo'kṣiṇī |
prabhāte netrarogaiśca nityaṃ sarvaiḥ pramucyate

शुक्लैरण्डस्य मूलेन पत्रेणापि प्रसाधितम् ।
छगदग्धसेकमौष्ण्याच्चक्षुषोर्वातशलनत्

śuklairaṇḍasya mūlena patreṇāpi prasādhitam |
chagadagdhasekamauṣṇyāccakṣuṣorvātaśalanat

चन्दनं सैन्धवं वृद्धपालाशश्च हरीतकी ।
पटलं कुसुमं नीली च
क्रिकां हरतेऽञ्जनम्

candanaṃ saindhavaṃ vṛddhapālāśaśca harītakī |
paṭalaṃ kusumaṃ nīlī ca
krikāṃ harate'ñjanam

गुञ्जामूलं छागमूत्रे घृष्टं तिमिरनुच्च तत्रौप्यताम्रसुवर्णानां हस्तघृष्टशलाकया

guñjāmūlaṃ chāgamūtre ghṛṣṭaṃ timiranucca tatraupyatāmrasuvarṇānāṃ hastaghṛṣṭaśalākayā

घृष्टमुद्वर्तनं रुद्र कामलाव्याधिनाशनम् ।
घोषाफलमपाघ्रातं पीतकामलनाशनम्

ghṛṣṭamudvartanaṃ rudra kāmalāvyādhināśanam |
ghoṣāphalamapāghrātaṃ pītakāmalanāśanam

दूर्वादाडिमपुष्पं तु अलक्तकहरीतकी ।
नासार्शवातरक्तनुन्नस्याद्वै स्वरसेन हि

dūrvādāḍimapuṣpaṃ tu alaktakaharītakī |
nāsārśavātaraktanunnasyādvai svarasena hi

आपिष्ट्वा जाङ्गली मू
लं तद्रसेन वृषध्वज ।
नस्यादाराद्विनश्येत नाशार्शो नीललोहित

āpiṣṭvā jāṅgalī mū
laṃ tadrasena vṛṣadhvaja |
nasyādārādvinaśyeta nāśārśo nīlalohita

गव्यं घृतं सर्जरसं रुद्र धन्याकसैन्धवम् ।
धुत्तूरकं गैरिकं च एतैः साधितसिक्थकम्

gavyaṃ ghṛtaṃ sarjarasaṃ rudra dhanyākasaindhavam |
dhuttūrakaṃ gairikaṃ ca etaiḥ sādhitasikthakam

सतैलं व्रणनुत्स्याच्च स्फुटितोद्धटिताधरे ।
जातीपत्रं च चर्वित्वा विधृतं मुखरोगनुत्

satailaṃ vraṇanutsyācca sphuṭitoddhaṭitādhare |
jātīpatraṃ ca carvitvā vidhṛtaṃ mukharoganut

भक्षात्केसरबीजस्य दन्ताः स्युश्चलिताःस्थिराः ।
मुष्टकं कुष्ठमेला च यष्टिकं मधुवालकम्

bhakṣātkesarabījasya dantāḥ syuścalitāḥsthirāḥ |
muṣṭakaṃ kuṣṭhamelā ca yaṣṭikaṃ madhuvālakam

धन्याकमेतददनान्मुखदुर्गन्धनुद्धर ।
कषायं कटुकं वापि तिक्तशाकस्य भक्षणात्

dhanyākametadadanānmukhadurgandhanuddhara |
kaṣāyaṃ kaṭukaṃ vāpi tiktaśākasya bhakṣaṇāt

तलयुक्तस्य नित्यं स्यान्मुखदुर्गन्धताक्षयः ।
दन्तव्रणानि सर्वाणि क्षयं गच्छन्त्यनेन तु

talayuktasya nityaṃ syānmukhadurgandhatākṣayaḥ |
dantavraṇāni sarvāṇi kṣayaṃ gacchantyanena tu

काञ्जिकस्य सतैलस्य गण्डूषकवलास्थितिः ।
ताम्बूलचूर्णदग्धस्य मुखस्य व्याधिनुच्छिव

kāñjikasya satailasya gaṇḍūṣakavalāsthitiḥ |
tāmbūlacūrṇadagdhasya mukhasya vyādhinucchiva

परित्यक्तश्लेष्मणश्च शुण्ठीचर्वणतो यथा ।
मातुलुङ्गदलान्येला यष्टी मधु च पिप्पली

parityaktaśleṣmaṇaśca śuṇṭhīcarvaṇato yathā |
mātuluṅgadalānyelā yaṣṭī madhu ca pippalī

जातीपत्रमथैषां च चूर्णं लीढ्वा तथा कृतम् ।
शेफालिकजटायाश्च चर्वणं गलशुण्ठिनुत्

jātīpatramathaiṣāṃ ca cūrṇaṃ līḍhvā tathā kṛtam |
śephālikajaṭāyāśca carvaṇaṃ galaśuṇṭhinut

नासाशिरारक्तकर्षान्नश्येच्छंशकर जिह्विका ।
रसः शिरीषबीजानां हरिद्रायाश्चतुर्गुणः

nāsāśirāraktakarṣānnaśyecchaṃśakara jihvikā |
rasaḥ śirīṣabījānāṃ haridrāyāścaturguṇaḥ

तेन पक्वेन भूतेश नस्यं मस्तकरोगनुत् ।
गलरोगा विनश्यन्ति नस्यमात्रेण तत्क्षणात्

tena pakvena bhūteśa nasyaṃ mastakaroganut |
galarogā vinaśyanti nasyamātreṇa tatkṣaṇāt

दन्तकीटविनाशः म्याद्गुञ्जामूलस्य चर्वणात् ।
काकजङ्घास्नुहीनीलीकवायो मधुमोजितः

dantakīṭavināśaḥ myādguñjāmūlasya carvaṇāt |
kākajaṅghāsnuhīnīlīkavāyo madhumojitaḥ

दन्ताक्रान्तान्दन्तजांश्च कृमीन्नाशयते शिव ।
घतं कर्कटपादेन दुग्धोन्मिश्रेण साधितम्

dantākrāntāndantajāṃśca kṛmīnnāśayate śiva |
ghataṃ karkaṭapādena dugdhonmiśreṇa sādhitam

तेन चाम्यङ्गितादन्ताः कुर्युः कटकटान्न हि ।
लिप्त्वा कर्कटपादेन केवलेनाथवाशिव

tena cāmyaṅgitādantāḥ kuryuḥ kaṭakaṭānna hi |
liptvā karkaṭapādena kevalenāthavāśiva

त्रिसप्ताहं वाः पिष्टानि ज्योतिष्मत्याः फलानि हि ।
शुक्लाभयामज्जलेपाद्दन्तस्याङ्ककलङ्कनुत्

trisaptāhaṃ vāḥ piṣṭāni jyotiṣmatyāḥ phalāni hi |
śuklābhayāmajjalepāddantasyāṅkakalaṅkanut

लोध्रकुङ्कुममञ्जिष्ठालोहका लेयकानि च ।
यवतण्डुलमेतैश्च यष्टी मधुसमन्वितैः

lodhrakuṅkumamañjiṣṭhālohakā leyakāni ca |
yavataṇḍulametaiśca yaṣṭī madhusamanvitaiḥ

वारिपिष्टैर्वक्त्रलेपः स्त्रीणां शोभनवक्त्रकृत् ।
द्विभागं छागदुग्धेन तैलप्रस्थं तु साधितम्

vāripiṣṭairvaktralepaḥ strīṇāṃ śobhanavaktrakṛt |
dvibhāgaṃ chāgadugdhena tailaprasthaṃ tu sādhitam

रक्तवन्दनमञ्जिष्ठालक्षाणां कर्षकेण वा ।
यष्टीमधुकुङ्कुमाभ्यां सप्ताहान्मुखकान्तिकृत्

raktavandanamañjiṣṭhālakṣāṇāṃ karṣakeṇa vā |
yaṣṭīmadhukuṅkumābhyāṃ saptāhānmukhakāntikṛt

शुण्ठीपिप्पलिचूर्णं तु गुडूची कण्टकारिका ।
एभिश्च क्वथितं वारि पीतं चाग्निं करोति वै

śuṇṭhīpippalicūrṇaṃ tu guḍūcī kaṇṭakārikā |
ebhiśca kvathitaṃ vāri pītaṃ cāgniṃ karoti vai

वातशूलक्षयं चैव कगेति प्रथमेश्वर ।
करञ्जपर्पटोशीरं बहती कटुरोहिणी

vātaśūlakṣayaṃ caiva kageti prathameśvara |
karañjaparpaṭośīraṃ bahatī kaṭurohiṇī

गोक्षुरं क्वथितं त्वभिर्वारि पीतं श्रमापहन् ।
दाहं पित्तं ज्वरं शोषं मूर्छां चैव क्षयं नयेत्

gokṣuraṃ kvathitaṃ tvabhirvāri pītaṃ śramāpahan |
dāhaṃ pittaṃ jvaraṃ śoṣaṃ mūrchāṃ caiva kṣayaṃ nayet

मध्वाज्यपिप्पलीचूर्णं क्वथितं क्षीरसंयुतम् ।
पीतं हृद्रोगकासस्य विषमज्वरनुद्भवेत्

madhvājyapippalīcūrṇaṃ kvathitaṃ kṣīrasaṃyutam |
pītaṃ hṛdrogakāsasya viṣamajvaranudbhavet

क्वाथौपधीनां सर्वासां कर्षार्धं ग्राह्यमेव च ।
वयोऽनुरूयतो ज्ञेयो विशेषो वृषभध्वज

kvāthaupadhīnāṃ sarvāsāṃ karṣārdhaṃ grāhyameva ca |
vayo'nurūyato jñeyo viśeṣo vṛṣabhadhvaja

दुग्धं पीतं तु संयुक्तं गोपुरीषरसेन च ।
विषमज्वरनुत्स्याच्च काकजन्धारसस्तथा

dugdhaṃ pītaṃ tu saṃyuktaṃ gopurīṣarasena ca |
viṣamajvaranutsyācca kākajandhārasastathā

मशुण्ठि क्वथितं क्षीग्मजाया ज्वरनुद्भवेत् ।
यष्टीमधुकमुस्तं च सैन्धवं बृहतीफलम्

maśuṇṭhi kvathitaṃ kṣīgmajāyā jvaranudbhavet |
yaṣṭīmadhukamustaṃ ca saindhavaṃ bṛhatīphalam

एतैर्नस्वप्रिदानाच्च निद्रा स्यात्पुरुपस्य च ।
मरीचप्रध्वश्वलालानस्यान्निद्रा भवेच्छिव

etairnasvapridānācca nidrā syātpurupasya ca |
marīcapradhvaśvalālānasyānnidrā bhavecchiva

मूलं तु काकजङ्घाया निद्राकृत्स्याच्छिरस्थितम् ।
सिद्धं तैलं काञ्जिकेन तथा सर्जरसेन च

mūlaṃ tu kākajaṅghāyā nidrākṛtsyācchirasthitam |
siddhaṃ tailaṃ kāñjikena tathā sarjarasena ca

शीतोदकसमायुक्तं लेपात्सन्तापनाशनम् ।
शोणितज्वरदाहेभ्यो जातसन्तापनुत्तथा

śītodakasamāyuktaṃ lepātsantāpanāśanam |
śoṇitajvaradāhebhyo jātasantāpanuttathā

शृकशैवालमन्थश्च शुण्ठीपापाणभेदकम् ।
शौवाञ्जनं गोक्षुरं वा वरुणच्छन्नमेव च

śṛkaśaivālamanthaśca śuṇṭhīpāpāṇabhedakam |
śauvāñjanaṃ gokṣuraṃ vā varuṇacchannameva ca

सौभाञ्जनस्य मूलं च एतैः क्वथितवारि च ।
दत्त्वा हिङ्गुयवक्षारं पीतं वातविनाशनम्

saubhāñjanasya mūlaṃ ca etaiḥ kvathitavāri ca |
dattvā hiṅguyavakṣāraṃ pītaṃ vātavināśanam

पिप्पली पिप्पलीमूलं तथा भल्लातकं शिव ।
वार्येतैः क्वथितं पीतं वरशूलापहारकृत्

pippalī pippalīmūlaṃ tathā bhallātakaṃ śiva |
vāryetaiḥ kvathitaṃ pītaṃ varaśūlāpahārakṛt

अश्वगन्धामूलकाभ्यां सिद्धा वल्मीकमृत्तिका ।
एतया मर्दनाद्रुद्र ऊरुस्तम्भः प्रशाम्यति

aśvagandhāmūlakābhyāṃ siddhā valmīkamṛttikā |
etayā mardanādrudra ūrustambhaḥ praśāmyati

बृहतीकस्य वै मूलं संपिष्टमुदकेन च ।
पीतं संघातवातस्य विपाटनकृदेव च

bṛhatīkasya vai mūlaṃ saṃpiṣṭamudakena ca |
pītaṃ saṃghātavātasya vipāṭanakṛdeva ca

पीतं तक्रेण मूलं च आर्द्रस्य तगरस्य च ।
हरेत्झिञ्जिनीवातं वै वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा

pītaṃ takreṇa mūlaṃ ca ārdrasya tagarasya ca |
haretjhiñjinīvātaṃ vai vṛkṣamindrāśaniryathā

अस्थिसंहारमेकेन भक्तेन सह वादितम् ।
पतिं मांसरसेनापि वातनुच्चास्थिभङ्गनुत्

asthisaṃhāramekena bhaktena saha vāditam |
patiṃ māṃsarasenāpi vātanuccāsthibhaṅganut

घृतलिप्तं सशुष्कं च छागीक्षीरेण संयुतम् ।
तल्लोपात्पादयार्नंश्येत्सक्षेप्ये चात्र संशयः

ghṛtaliptaṃ saśuṣkaṃ ca chāgīkṣīreṇa saṃyutam |
tallopātpādayārnaṃśyetsakṣepye cātra saṃśayaḥ

मध्वाज्यसैन्धवं सिक्थं गुडकैरिकगुग्गुलैः ।
ससर्जरसस्फुटितः क्लोमशुद्धिश्च लेपनात्

madhvājyasaindhavaṃ sikthaṃ guḍakairikaguggulaiḥ |
sasarjarasasphuṭitaḥ klomaśuddhiśca lepanāt

कटुतैलेन लिप्तो वै विधूमाग्नौ प्रतापितः ।
मृत्तिकारखादितः पादः समः स्याद्वृषभध्वज

kaṭutailena lipto vai vidhūmāgnau pratāpitaḥ |
mṛttikārakhāditaḥ pādaḥ samaḥ syādvṛṣabhadhvaja

सर्जरसाः सिक्थकं च जीरकं च हरीतकी ।
उत्साधितघृताभ्यङ्गो ह्यग्निदग्धव्यथापनुत्

sarjarasāḥ sikthakaṃ ca jīrakaṃ ca harītakī |
utsādhitaghṛtābhyaṅgo hyagnidagdhavyathāpanut

तिलतैलं चाग्निदग्धं यवभस्मसमन्वितम् ।
अग्निदग्धव्रणं नश्येद्ब्रहुशः कृतलेपतः

tilatailaṃ cāgnidagdhaṃ yavabhasmasamanvitam |
agnidagdhavraṇaṃ naśyedbrahuśaḥ kṛtalepataḥ

नवनीतं माहिषं च दग्धपिष्टतिलानि च ।
सभल्लाकं व्रणं नश्येद्धृच्छूलं नस्यलेपनात्

navanītaṃ māhiṣaṃ ca dagdhapiṣṭatilāni ca |
sabhallākaṃ vraṇaṃ naśyeddhṛcchūlaṃ nasyalepanāt

कर्पूरगव्यसर्पिर्भ्यां प्रहारः पूरितो हर ।
शस्त्रोद्भवः सबद्धश्च शुक्लवर्णेन शङ्कर ।
पाकं च वेदनां चैव संस्पृशेद्वृषभध्वज

karpūragavyasarpirbhyāṃ prahāraḥ pūrito hara |
śastrodbhavaḥ sabaddhaśca śuklavarṇena śaṅkara |
pākaṃ ca vedanāṃ caiva saṃspṛśedvṛṣabhadhvaja

आम्र
मूलरसेनैव शस्त्रघातः प्रपूरितः ।
ढौकते शस्त्रघाताभ्यां निर्व्रणो घृपूरितः

āmra
mūlarasenaiva śastraghātaḥ prapūritaḥ |
ḍhaukate śastraghātābhyāṃ nirvraṇo ghṛpūritaḥ

शरपुङ्खा लज्जालुका पाठा चैषां तु मूलकम् ।
जलपिष्टं तस्य लेपाच्छस्त्रघातः प्रशाम्यति

śarapuṅkhā lajjālukā pāṭhā caiṣāṃ tu mūlakam |
jalapiṣṭaṃ tasya lepācchastraghātaḥ praśāmyati

मूलं च काकजङ्घायास्त्रिरात्रेणैव शोषितः ।
पाकपूतिं वेदनां च हन्ति वै रोहितो व्रणे

mūlaṃ ca kākajaṅghāyāstrirātreṇaiva śoṣitaḥ |
pākapūtiṃ vedanāṃ ca hanti vai rohito vraṇe

सजलं तिलतैलं च अपामार्गस्य मूलकम् ।
तत्सेकदानान्नश्येच्च प्रहारोद्भववेदना

sajalaṃ tilatailaṃ ca apāmārgasya mūlakam |
tatsekadānānnaśyecca prahārodbhavavedanā

अभयां सैन्धवं शुण्ठीमेतत्पिष्ट्वोदकेन तु ।
भक्षयित्वा ह्यजीर्णस्य नाशो भवति शङ्कर

abhayāṃ saindhavaṃ śuṇṭhīmetatpiṣṭvodakena tu |
bhakṣayitvā hyajīrṇasya nāśo bhavati śaṅkara

कटिबद्धं निम्बमूलमक्षिसूलहरं भवेत् ।
शणमूलं सताम्बूलं दग्धमिन्द्रियकस्य
हृत्

kaṭibaddhaṃ nimbamūlamakṣisūlaharaṃ bhavet |
śaṇamūlaṃ satāmbūlaṃ dagdhamindriyakasya
hṛt

अन्नस्विन्नहरिद्रा च श्वेतसर्षपमूलकम् ।
बीजानि मातुलुङ्गस्य एषामुद्वर्तनं समम् ।
सप्तरात्रप्रयोगेण शुभदेहकरं भवेत्

annasvinnaharidrā ca śvetasarṣapamūlakam |
bījāni mātuluṅgasya eṣāmudvartanaṃ samam |
saptarātraprayogeṇa śubhadehakaraṃ bhavet

श्वेतापराजितापत्रं निम्बपत्ररसेन तु ।
नस्यदानाड्डाकिनीनां मातॄणां ब्रह्मरक्षसाम् ।
मोक्षः स्यान्मधुसारेण नस्याच्च वृषभध्वज

śvetāparājitāpatraṃ nimbapatrarasena tu |
nasyadānāḍḍākinīnāṃ mātṝṇāṃ brahmarakṣasām |
mokṣaḥ syānmadhusāreṇa nasyācca vṛṣabhadhvaja

मूलं श्वेतजयन्त्याश्च पुष्यर्क्षे तु समाहृतम् ।
श्वेतापराजितार्कस्य चित्रकस्य च मूलकम् ।
कृत्वा तु वटिकां नारी तिलकेन वशी भवेत्

mūlaṃ śvetajayantyāśca puṣyarkṣe tu samāhṛtam |
śvetāparājitārkasya citrakasya ca mūlakam |
kṛtvā tu vaṭikāṃ nārī tilakena vaśī bhavet

पिप्पलीलोहचूर्णं तु शुण्ठीश्चामलकानि च ।
समानि रुद्र जानीयात्सैन्धवं मधुशर्करा

pippalīlohacūrṇaṃ tu śuṇṭhīścāmalakāni ca |
samāni rudra jānīyātsaindhavaṃ madhuśarkarā

उदुम्बरप्रमाणेन सप्ताहं भक्षणात्समम् ।
पुमांश्च बलवान्स स्याज्जीवेद्वर्षशतद्वयम् ।
ओं ठ ठ ठ इति सर्ववश्यप्रयोगेषु प्रयुक्तः सर्वकामकृत्

udumbarapramāṇena saptāhaṃ bhakṣaṇātsamam |
pumāṃśca balavānsa syājjīvedvarṣaśatadvayam |
oṃ ṭha ṭha ṭha iti sarvavaśyaprayogeṣu prayuktaḥ sarvakāmakṛt

संगृह्य विद्वान्काकस्य निलयं प्रदहेच्च तत् ।
चिताग्नौ भस्म तच्छत्रोर्दत्तं शिरसि शङ्कर

saṃgṛhya vidvānkākasya nilayaṃ pradahecca tat |
citāgnau bhasma tacchatrordattaṃ śirasi śaṅkara

तमुच्चाटयते रुद्र शृणु तद्योगमुत्तमम् ।
निः क्षिप्तं च पुरीषं वै वनमूषिकचर्मणि

tamuccāṭayate rudra śṛṇu tadyogamuttamam |
niḥ kṣiptaṃ ca purīṣaṃ vai vanamūṣikacarmaṇi

कटितन्तुनिबद्धं वै कुर्यान्मलनिरोधनम् ।
कृष्णकाकस्य रक्तेन यस्य नाम प्रलिप्य च

kaṭitantunibaddhaṃ vai kuryānmalanirodhanam |
kṛṣṇakākasya raktena yasya nāma pralipya ca

च्युतदले मध्यमध्ये ततो निः क्षिप्यते हर ।
स खाद्यते काकवृन्दैर्नारी पुरुष एव च

cyutadale madhyamadhye tato niḥ kṣipyate hara |
sa khādyate kākavṛndairnārī puruṣa eva ca

शर्करामध्वजाक्षीरं तिलगोक्षुरकं समम् ।
स शत्रुं नाशयेद्रुद्र उच्चाटितमिदं हर

śarkarāmadhvajākṣīraṃ tilagokṣurakaṃ samam |
sa śatruṃ nāśayedrudra uccāṭitamidaṃ hara

उलूककृष्णकाकस्य बिल्वस्याथ समिच्छतम् ।
रुधिरेण समायुक्तं ययोर्नाम्ना तु हूयते ।
तयोर्मध्ये महावैरं भवेन्नास्त्यत्र संशयः

ulūkakṛṣṇakākasya bilvasyātha samicchatam |
rudhireṇa samāyuktaṃ yayornāmnā tu hūyate |
tayormadhye mahāvairaṃ bhavennāstyatra saṃśayaḥ

भावितं ऋक्षदुग्धेन मत्स्यस्य रोहितस्य च ।
मांसं तत्साधितं तैलं तदभ्यङ्गाच्च रोगनुत् ।
चन्दनोदकनस्यात्तु रोमोत्थानं भवेत्पुनः

bhāvitaṃ ṛkṣadugdhena matsyasya rohitasya ca |
māṃsaṃ tatsādhitaṃ tailaṃ tadabhyaṅgācca roganut |
candanodakanasyāttu romotthānaṃ bhavetpunaḥ

हस्ते लाङ्गलिकाकन्दं गृहीतं तेन लेपितम् ।
शरीरं येन स पुमान्वृद्धेर्दर्पं व्यपोहति

haste lāṅgalikākandaṃ gṛhītaṃ tena lepitam |
śarīraṃ yena sa pumānvṛddherdarpaṃ vyapohati

मयूररुधिरेणैव जीवं संहरते शिव ।
ज्वलतां तु भुजङ्गानां बिलस्थानामपीश्वर

mayūrarudhireṇaiva jīvaṃ saṃharate śiva |
jvalatāṃ tu bhujaṅgānāṃ bilasthānāmapīśvara

देहश्चिताग्नौ दग्धश्च सर्पस्याजगरस्य हि ।
तद्भस्म संमुखे क्षिप्तं शत्रणां भङ्गकृद्भवेत्

dehaścitāgnau dagdhaśca sarpasyājagarasya hi |
tadbhasma saṃmukhe kṣiptaṃ śatraṇāṃ bhaṅgakṛdbhavet

मन्त्रेणानेन तत्क्षिप्तं महाभङ्गकरं रिपोः ।
ओं ठ ठ ठ चाहीहिचाहीहि स्वाहा ।
ओं उदरं पाहिहि पाहिहिस्वाहा

mantreṇānena tatkṣiptaṃ mahābhaṅgakaraṃ ripoḥ |
oṃ ṭha ṭha ṭha cāhīhicāhīhi svāhā |
oṃ udaraṃ pāhihi pāhihisvāhā

सुदर्शनाया मलं तु पुष्यर्क्षे तु समाहृतम् ।
निः क्षिप्तं गृहमध्ये तु भुजङ्गा वर्जयन्ति तत्

sudarśanāyā malaṃ tu puṣyarkṣe tu samāhṛtam |
niḥ kṣiptaṃ gṛhamadhye tu bhujaṅgā varjayanti tat

अर्कमूलेन रविणा अर्काग्निज्वलिता शिव ।
युक्ता सिद्धार्थतैलेन वर्तिर्मार्गाहिनाशिनी

arkamūlena raviṇā arkāgnijvalitā śiva |
yuktā siddhārthatailena vartirmārgāhināśinī

मार्जारपललं विष्ठा हरितालं च भावितम् ।
छाग मूत्रेण तल्लिप्तो मूषिको मूषिकान्हरेत्

mārjārapalalaṃ viṣṭhā haritālaṃ ca bhāvitam |
chāga mūtreṇa tallipto mūṣiko mūṣikānharet

मुक्तो हि मन्दिरे रुद्र नात्र कार्या विचारणा ।
विफलार्जुनपुष्पाणि भल्लातकशिरीषकम्

mukto hi mandire rudra nātra kāryā vicāraṇā |
viphalārjunapuṣpāṇi bhallātakaśirīṣakam

लाक्षा सर्जरसश्चैव विडङ्गश्चैव गुग्गुलुः ।
एतैर्धूपो मक्षिकाणां मशकाणां विनाशनः

lākṣā sarjarasaścaiva viḍaṅgaścaiva gugguluḥ |
etairdhūpo makṣikāṇāṃ maśakāṇāṃ vināśanaḥ