अध्याय 132: बुधाष्टमी और कौशिक की कथा

नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः ।
पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते

naktāśī tvaṣṭamīṃ yāvadvarṣānte caiva dhenudaḥ |
paurandarapadaṃ yāti sadgativratamucyate

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै ।
मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम्

śuklāṣṭabhyāṃ pauṣamāse mahārudreti sādhu vai |
matprītaye kṛtaṃ devi śathasāhasrikaṃ phalam

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा ।
भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा

aṣṭamī budhavāreṇa pakṣayorubhayoryadā |
bhaviṣyati tadā tasyāṃ vratametatkathā parā

तस्यां नियमकर्तारो न स्युः खण्डितसम्पदः ।
तण्डुलस्याष्टमुष्टीनां वर्जयित्वाङ्गुलिद्वयम्

tasyāṃ niyamakartāro na syuḥ khaṇḍitasampadaḥ |
taṇḍulasyāṣṭamuṣṭīnāṃ varjayitvāṅgulidvayam

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः ।
आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते

bhaktaṃ sadbhaktiśraddhābhyāṃ muktikāmī hi mānavaḥ |
āmra patrapuṭe kṛtvā yo bhuḍkte kuśavoṣṭite

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे
त् ।
बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये

kalambikāmlikopetaṃ kāmyaṃ tasya phalaṃ bhave
t |
budhaṃ pañcopacāreṇa pūjayitvā jalāśaye

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् ।
बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः

śaktito dakṣiṇaṃ dadyātkarkarīṃ taṇḍulānvitām |
buṃ budhāyeti bījaṃ syātsvāhāntaḥ kamalādikaḥ

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः ।
बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम्

bāṇacāpadharaṃśyāmaṃ dale cāṅgani madhyataḥ |
budhāṣṭamīkathā puṇyā śrotavyā kṛtibhirdhruvam

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः ।
रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः

pure pāṭaliputrākhye vīro nāma dvijottamaḥ |
rambhā bhāryā tasya cāsītkauśikaḥ putra uttamaḥ

दुहिता विजयानाम्नी व
नपालो वृषोऽभवत् ।
गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतोऽरमत्

duhitā vijayānāmnī va
napālo vṛṣo'bhavat |
gṛhītvā kauśikastaṃ ca grīṣme gaṅgāṃ gato'ramat

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् ।
गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः

gopālakairvṛṣaścauraiḥ krīḍāsthopahṛto balāt |
gaṅgātaḥ sa ca utthāya vanaṃ babhrāma duḥ khitaḥ

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा
त्रा सार्धं च साप्यगात् ।
पिपासितो मृणालार्थो आगतोऽथ सरोवरम्

jalārthaṃ vijayā cāgādbhrā
trā sārdhaṃ ca sāpyagāt |
pipāsito mṛṇālārtho āgato'tha sarovaram

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः ।
स ता गत्वा ययाचेऽन्नं सानुजोऽहं बुभुक्षितः

divyastrīṇāṃ ca pūjādīndṛṣṭvā cāpyatha vismitaḥ |
sa tā gatvā yayāce'nnaṃ sānujo'haṃ bubhukṣitaḥ

स्त्रियोऽब्रुवन्व्रतं कर्तुं दास्यामश्च कुरु व्रतम् ।
पत्न्यर्थं धनपाना
थं पूजयामासतुर्बुधम्

striyo'bruvanvrataṃ kartuṃ dāsyāmaśca kuru vratam |
patnyarthaṃ dhanapānā
thaṃ pūjayāmāsaturbudham

पुटद्वयं गृहीत्वान्नं बुभुजाते प्रदत्तकम् ।
स्त्रियो गतास्तौ धनदौ धनपानमपश्यताम्

puṭadvayaṃ gṛhītvānnaṃ bubhujāte pradattakam |
striyo gatāstau dhanadau dhanapānamapaśyatām

चौरैर्दत्तं गृहीत्वाथ प्रदोषे प्राप्तवान् गृहम् ।
वीरं च दुः खितं नत्वा रात्रौ सुप्तो यथासुखम्

caurairdattaṃ gṛhītvātha pradoṣe prāptavān gṛham |
vīraṃ ca duḥ khitaṃ natvā rātrau supto yathāsukham

कन्यां च युवतीं दृष्ट्वा कस्मै देया सुता मया ।
यमायेत्यब्रवीद्दुः खात्साचाराद्व्रतसत्फलात्

kanyāṃ ca yuvatīṃ dṛṣṭvā kasmai deyā sutā mayā |
yamāyetyabravīdduḥ khātsācārādvratasatphalāt

स्वर्गं गतौ च पितरौ व्रतं राज्याय कौ शिकः ।
चक्रेऽयोध्यामहाराज्यं दत्त्वा च भगिनीं यमे

svargaṃ gatau ca pitarau vrataṃ rājyāya kau śikaḥ |
cakre'yodhyāmahārājyaṃ dattvā ca bhaginīṃ yame

यमोऽपि विजयामाह गृहस्था भव मे पुरे ।
नोद्धाटयान्यत्रगते यमे सा न तथाकरोत् ।
अपश्यन्मातरं स्वां सा पाशयातनया स्थिताम्

yamo'pi vijayāmāha gṛhasthā bhava me pure |
noddhāṭayānyatragate yame sā na tathākarot |
apaśyanmātaraṃ svāṃ sā pāśayātanayā sthitām

अथोद्विग्ना कौशिकोक्तं ज्ञात्वा मुक्तिप्रदं व्रतम् ।
चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्माच्चरेद्व्रतम्

athodvignā kauśikoktaṃ jñātvā muktipradaṃ vratam |
cakre ca sā tato muktā mātā tasmāccaredvratam

व्रतपुण्यप्रभावेण स्वर्गं गत्वावसत्सुखम्

vratapuṇyaprabhāveṇa svargaṃ gatvāvasatsukham