अध्याय 129: प्रतिपदा से नागपंचमी तक के तिथि-व्रत

वक्ष्ये प्रतिपदादीनि व्रतानि व्यास शृण्वथ ।
वैश्वानरपदं याति शिखिव्रतमिदं स्मृतम्

vakṣye pratipadādīni vratāni vyāsa śṛṇvatha |
vaiśvānarapadaṃ yāti śikhivratamidaṃ smṛtam

प्रतिपद्येकभक्ताशी समाप्ते कपिलाप्रदः ।
चैत्रादौ कारयेच्चैव ब्रह्मपूजां यथाविधि ।
गन्धपुष्पार्चनैर्दानैर्माल्याद्यैश्च मनोरमैः

pratipadyekabhaktāśī samāpte kapilāpradaḥ |
caitrādau kārayeccaiva brahmapūjāṃ yathāvidhi |
gandhapuṣpārcanairdānairmālyādyaiśca manoramaiḥ

सहोमैः पूजयेद्देवं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
कार्तिके त सितेऽष्टम्यां पुष्पहारी च वत्सरम्

sahomaiḥ pūjayeddevaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt |
kārtike ta site'ṣṭamyāṃ puṣpahārī ca vatsaram

पुष्पादिदाता रूपेण रूपभागी भवेन्नरः ।
कृष्णपक्षे तृतीयायां श्रावणे श्रीधरं श्रिया

puṣpādidātā rūpeṇa rūpabhāgī bhavennaraḥ |
kṛṣṇapakṣe tṛtīyāyāṃ śrāvaṇe śrīdharaṃ śriyā

यजेदशून्यशय्यायां फलं दद्याद्द्विजातये ।
शय्यां दत्त्वा प्रार्थयेच्च श्रीधराय नमः श्रियै

yajedaśūnyaśayyāyāṃ phalaṃ dadyāddvijātaye |
śayyāṃ dattvā prārthayecca śrīdharāya namaḥ śriyai

उमांशिवं हुताशं च तृतीयायां च पूजयेत् ।
हविष्यमन्न नैवेद्य देय दमनकं तथा

umāṃśivaṃ hutāśaṃ ca tṛtīyāyāṃ ca pūjayet |
haviṣyamanna naivedya deya damanakaṃ tathā

चैत्रादौ फलमाप्नोति उमया मे प्रभाषितम् ।
फाल्गुनादितृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत्

caitrādau phalamāpnoti umayā me prabhāṣitam |
phālgunāditṛtīyāyāṃ lavaṇaṃ yastu varjayet

समाप्ते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम् ।
संपूज्य विप्रमिथनं भवानी प्रीयतामिति

samāpte śayanaṃ dadyādgṛhaṃ copaskarānvitam |
saṃpūjya vipramithanaṃ bhavānī prīyatāmiti

गौरीलोके वसेन्नित्यं सौभाग्यकरमुत्तमम् ।
गौरी काली उमा भद्रा दुर्गा कान्तिः सरस्वती

gaurīloke vasennityaṃ saubhāgyakaramuttamam |
gaurī kālī umā bhadrā durgā kāntiḥ sarasvatī

मङ्गला वैष्णवी लक्ष्मीः शिवा नारायणी क्रमात् ।
मार्गेतृतीयामारभ्य अवियोगादिमाप्नुयात्

maṅgalā vaiṣṇavī lakṣmīḥ śivā nārāyaṇī kramāt |
mārgetṛtīyāmārabhya aviyogādimāpnuyāt

चतुर्थ्यां सितमाघादौ निराहारो व्रतान्वितः ।
दत्त्वा तिलांस्तु विप्राय स्वयं भुङ्क्ते तिलोदकम्

caturthyāṃ sitamāghādau nirāhāro vratānvitaḥ |
dattvā tilāṃstu viprāya svayaṃ bhuṅkte tilodakam

वर्षद्वये समाप्तिश्च निर्विघ्नादिं समाप्नुयात् ।
गः स्वाहा मूलमन्त्रोऽयं प्रणवेन समन्वितः

varṣadvaye samāptiśca nirvighnādiṃ samāpnuyāt |
gaḥ svāhā mūlamantro'yaṃ praṇavena samanvitaḥ

ग्लैं ग्लांहृदये गां गीं हूं ह्रीं ह्रीं शिरः शिखा ।
गूं वर्म गों च गैं नेत्रं गों च आवाहनादिषु

glaiṃ glāṃhṛdaye gāṃ gīṃ hūṃ hrīṃ hrīṃ śiraḥ śikhā |
gūṃ varma goṃ ca gaiṃ netraṃ goṃ ca āvāhanādiṣu

आगच्छोल्काय गनन्धोल्कः पुष्पोल्को धूपकोल्ककः ।
दीपोल्काय महोल्काय बलिश्चाथ विस
जनम्

āgaccholkāya ganandholkaḥ puṣpolko dhūpakolkakaḥ |
dīpolkāya maholkāya baliścātha visa
janam

सिदेधोल्काय च गायत्त्री
न्यासोंगुष्ठादिरीरितः ।
ओं महाकर्णाय विद्महेवक्रतुण्डाय धीमहितन्नो दन्तिः प्रचोदयात्

sidedholkāya ca gāyattrī
nyāsoṃguṣṭhādirīritaḥ |
oṃ mahākarṇāya vidmahevakratuṇḍāya dhīmahitanno dantiḥ pracodayāt

पूजयोत्तिलहोमैश्च एते पूज्या गणास्तथा ।
गणाय गणपतये स्वाहा कूष्माण्डकाय च

pūjayottilahomaiśca ete pūjyā gaṇāstathā |
gaṇāya gaṇapataye svāhā kūṣmāṇḍakāya ca

अमोघोल्कायैकदन्ताय त्रिपुरान्तकरूपिणे ।
ओं श्याम
दन्तविकरालास्याहवेपाय वै नमः

amogholkāyaikadantāya tripurāntakarūpiṇe |
oṃ śyāma
dantavikarālāsyāhavepāya vai namaḥ

पद्मदंष्टाय स्वाहान्ते मुद्रा वै नर्तनं गणे ।
हस्ततालश्च हसनं सौभाग्यादिफलं भवेत्

padmadaṃṣṭāya svāhānte mudrā vai nartanaṃ gaṇe |
hastatālaśca hasanaṃ saubhāgyādiphalaṃ bhavet

मार्गशीर्षे तथा शुक्लचतुर्थ्यां पूजयेद्गण ।
अब्दं प्राप्नोति विद्याश्रीकीर्त्यायुः पुत्रसन्ततिम्

mārgaśīrṣe tathā śuklacaturthyāṃ pūjayedgaṇa |
abdaṃ prāpnoti vidyāśrīkīrtyāyuḥ putrasantatim

सोमवारे चतुर्थ्यां च समुपोष्यार्चयेद्गणम् ।
जपञ्जुह्वत्स्मरन्विद्या स्वर्गं निर्वाणतां व्रजेत्

somavāre caturthyāṃ ca samupoṣyārcayedgaṇam |
japañjuhvatsmaranvidyā svargaṃ nirvāṇatāṃ vrajet

यजेच्छुक्लचतुर्थ्यां यः खण्डलड्डुकमोद
कैः ।
विघ्नाचनेन सर्वान्स कामान्सौभाग्यमाप्नुयात्

yajecchuklacaturthyāṃ yaḥ khaṇḍalaḍḍukamoda
kaiḥ |
vighnācanena sarvānsa kāmānsaubhāgyamāpnuyāt

पुत्रादिकं दमनकैर्दमनाख्या चतुर्थ्यपि ।
आं गणपतये नमः चतुर्थ्यन्तं यजेद्गणम्

putrādikaṃ damanakairdamanākhyā caturthyapi |
āṃ gaṇapataye namaḥ caturthyantaṃ yajedgaṇam

मासे तु यस्मिन्कस्मिंश्चिज्जुहुयाद्वा जपेत्स्मरेत् ।
सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वविघ्नविनाशनम्

māse tu yasminkasmiṃścijjuhuyādvā japetsmaret |
sarvānkāmānavāpnoti sarvavighnavināśanam

विनायकं मूर्तिकाद्यं यजेदेभिश्च नामभिः ।
सोऽपि सद्गतिमाप्नोति स्वर्गमोक्षसुखानि च

vināyakaṃ mūrtikādyaṃ yajedebhiśca nāmabhiḥ |
so'pi sadgatimāpnoti svargamokṣasukhāni ca

गणपूज्यो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्री त्रियम्बकः ।
नीलग्रीवो लम्बोदरो विकटो विघ्नराजकः

gaṇapūjyo vakratuṇḍa ekadaṃṣṭrī triyambakaḥ |
nīlagrīvo lambodaro vikaṭo vighnarājakaḥ

धूम्रवर्णो भालचन्द्रो दशमस्त विनायकः ।
गणपतिर्हस्तिमुखो द्वादशारे यजेद्गणम्

dhūmravarṇo bhālacandro daśamasta vināyakaḥ |
gaṇapatirhastimukho dvādaśāre yajedgaṇam

पृथक्समस्तं मेधावी सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
श्रावणे चाश्विने भाद्रे पञ्चम्यां कात्तिक शुभे

pṛthaksamastaṃ medhāvī sarvānkāmānavāpnuyāt |
śrāvaṇe cāśvine bhādre pañcamyāṃ kāttika śubhe

वासुकिस्तक्षकश्चैव कालीयो मणिभद्रकः ।
ऐरावतो धृतराष्टः कर्कोटकधनञ्जयौ

vāsukistakṣakaścaiva kālīyo maṇibhadrakaḥ |
airāvato dhṛtarāṣṭaḥ karkoṭakadhanañjayau

घृताद्यैः स्नापिता ह्येते आयुरारोग्यसम्पदः ।
अनन्तं वासुकिं शङ्खं पद्मं कम्बलमेव च

ghṛtādyaiḥ snāpitā hyete āyurārogyasampadaḥ |
anantaṃ vāsukiṃ śaṅkhaṃ padmaṃ kambalameva ca

तथा कर्काटकं नागं धृतराष्ट्रं च शङ्खकम् ।
कालीयं तक्षकं चैव पिङ्गलं मासिमासि च

tathā karkāṭakaṃ nāgaṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca śaṅkhakam |
kālīyaṃ takṣakaṃ caiva piṅgalaṃ māsimāsi ca

यजेद्भाद्रसिते नागानष्टौ मुक्तिं दिवं व्रजेत् ।
द्वारस्योभयतो लेख्याः श्रावणे तु सिते यजेत्

yajedbhādrasite nāgānaṣṭau muktiṃ divaṃ vrajet |
dvārasyobhayato lekhyāḥ śrāvaṇe tu site yajet

पञ्चम्यां पूजयेन्नागाननन्तान्द्यान्महोरगान् ।
क्षीरं सर्पिश्च नैवेद्यं देयं सर्वविषापहम् ।
नागा अभयहस्ताश्च दष्टोद्धारातु पञ्चमी

pañcamyāṃ pūjayennāgānanantāndyānmahoragān |
kṣīraṃ sarpiśca naivedyaṃ deyaṃ sarvaviṣāpaham |
nāgā abhayahastāśca daṣṭoddhārātu pañcamī