पूर्व खण्ड — आचार काण्ड

अध्याय 121: चार मास का चातुर्मास्य व्रत

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे चातुर्मास्यव्रतनिरूपणं नामकावशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥

9 श्लोक · 121 में से 241

इस अध्याय में क्या होता है

चार मास का चातुर्मास्य व्रत

ब्रह्मा चातुर्मास्य व्रत बताते हैं। यह एकादशी को या आषाढ़ की पूर्णिमा को हरि की पूजा करके लिया जाता है, और केशव से प्रार्थना होती है: आपके सामने लिया यह व्रत निर्विघ्न पूरा हो, और यदि अधूरा रहते मेरी मृत्यु हो जाए तो आपकी कृपा से वह पूर्ण माना जाए। जो चार मास एक समय भोजन करते हुए पूजा और जप करता है, वह विष्णु के निर्मल लोक को जाता है। फिर हर नियम का फल गिनाया गया है: मद्य, मांस और तेल का त्याग; एक रात का उपवास, जिससे मनुष्य विमानचारी देव बनता है; तीन रात का उपवास, जो श्वेतद्वीप पहुँचाता है; चान्द्रायण, प्राजापत्य और पराक। सत्तू, जौ, भिक्षा, दूध, दही, घी, पंचगव्य, शाक और फल पर रहने वाले सब विष्णु को पाते हैं।

ब्रह्मोवाच

121.1

चातुर्मास्यव्रतान्यूचे एकादश्यां समाचरेत् ।
आषाढ्यां पौर्णमास्यां वा सर्वेणहरिमर्च्यच

cāturmāsyavratānyūce ekādaśyāṃ samācaret |
āṣāḍhyāṃ paurṇamāsyāṃ vā sarveṇaharimarcyaca

121.2

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव ।
निर्विघ्नं सिद्धिमाप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव

idaṃ vrataṃ mayā deva gṛhītaṃ puratastava |
nirvighnaṃ siddhimāpnotu prasanne tvayi keśava

121.3

गृहीतेऽस्मिन्व्रते देव यद्यपूर्णे म्रियाम्यहम् ।
तन्मे भवतु सम्पूर्णं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

gṛhīte'sminvrate deva yadyapūrṇe mriyāmyaham |
tanme bhavatu sampūrṇaṃ tvatprasādājjanārdana

121.4

एवमभ्यर्च्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् ।
सर्वाघं च क्षयं याति चिकीर्षेद्यो हरेर्व्रतम्

evamabhyarcya gṛhṇīyādvratārcanajapādikam |
sarvāghaṃ ca kṣayaṃ yāti cikīrṣedyo harervratam

121.5

स्नात्वायोभ्यच्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् ।
स्नात्वा यच्चतुरो मासानेकभक्तेन पूजयेत् ।
विष्णुं स याति विष्णोर्व लोकं मलविवर्जितम्

snātvāyobhyacya gṛhṇīyādvratārcanajapādikam |
snātvā yaccaturo māsānekabhaktena pūjayet |
viṣṇuṃ sa yāti viṣṇorva lokaṃ malavivarjitam

121.6

मद्यमांससुरात्यगी वेदविद्धरिपूजनात् ।
तैलवर्जि विष्णुलोकं विष्णुभाक्कृच्छ्रपादकृत्

madyamāṃsasurātyagī vedaviddharipūjanāt |
tailavarji viṣṇulokaṃ viṣṇubhākkṛcchrapādakṛt

121.7

एकरात्रोपवासाच्च देवो वैमानिको भवेत् ।
श्वेतद्वीपं त्रिरात्रात्तु व्रजेत्षष्ठान्नकृन्नरः

ekarātropavāsācca devo vaimāniko bhavet |
śvetadvīpaṃ trirātrāttu vrajetṣaṣṭhānnakṛnnaraḥ

121.8

चान्द्रायणाद्धरेर्धाम लभेन्मुक्तिमयाचिताम् ।
प्राजापत्यं विष्णुलोकं पराकव्रतकृद्धरिम्

cāndrāyaṇāddharerdhāma labhenmuktimayācitām |
prājāpatyaṃ viṣṇulokaṃ parākavratakṛddharim

121.9

सक्तुयावकभिक्षाशी पयोदधिघृताशनः ।
गोमूत्रयावकाहारः पञ्चगव्यकृताशनः ।
शाकमलफलाद्याशी रसवर्जो च विष्णुभाक्

saktuyāvakabhikṣāśī payodadhighṛtāśanaḥ |
gomūtrayāvakāhāraḥ pañcagavyakṛtāśanaḥ |
śākamalaphalādyāśī rasavarjo ca viṣṇubhāk

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)