अध्याय 107: कलियुग के लिए पराशर धर्म

पराशरोऽब्रवीद्व्यासं धर्मं वर्णाश्रमादिकम् ।
कल्पेकल्पे क्षयोत्पत्त्या क्षीयन्ते नु प्रजादयः

parāśaro'bravīdvyāsaṃ dharmaṃ varṇāśramādikam |
kalpekalpe kṣayotpattyā kṣīyante nu prajādayaḥ

श्रुतिः स्मृतिः सदाचरो यः कश्चिद्वे दकर्तृकः ।
वेदाः स्मृता ब्राह्मणादौ धर्मा मन्वादिभिः सदा

śrutiḥ smṛtiḥ sadācaro yaḥ kaścidve dakartṛkaḥ |
vedāḥ smṛtā brāhmaṇādau dharmā manvādibhiḥ sadā

दानं कलियुगे धर्मः कर्तारं च कलौ त्यजेत् ।
पापकृत्यं तु तत्रैव शापं फलति वर्षतः

dānaṃ kaliyuge dharmaḥ kartāraṃ ca kalau tyajet |
pāpakṛtyaṃ tu tatraiva śāpaṃ phalati varṣataḥ

आचारात्प्राप्नुयात्सर्वं षट्कर्माणि दिनेदिने ।
सन्ध्या स्नानं जपो होमो देवातिथ्यादिपूजनम्

ācārātprāpnuyātsarvaṃ ṣaṭkarmāṇi dinedine |
sandhyā snānaṃ japo homo devātithyādipūjanam

अपूर्वः सुव्रती विप्रो ह्यपूर्वा यतयस्तदा ।
क्षत्त्रियः परसैन्यानि जित्वा पृथ्वीं प्रपालयेत्

apūrvaḥ suvratī vipro hyapūrvā yatayastadā |
kṣattriyaḥ parasainyāni jitvā pṛthvīṃ prapālayet

वणिक्कृष्यादि वैश्ये स्याद्द्विजभक्तिश्च शूद्रके ।
अभक्ष्यभक्षणाच्चौर्यादगम्या गमनात्पतेत्

vaṇikkṛṣyādi vaiśye syāddvijabhaktiśca śūdrake |
abhakṣyabhakṣaṇāccauryādagamyā gamanātpatet

कृषिं कुर्वन्द्विजः श्रान्तं बलीवर्दं न वाहयेत् ।
दिनार्धं स्नानयोगादिकारी विप्रांश्च भोजयेत्

kṛṣiṃ kurvandvijaḥ śrāntaṃ balīvardaṃ na vāhayet |
dinārdhaṃ snānayogādikārī viprāṃśca bhojayet

निर्वपेत्पञ्च यज्ञानि क्रूरे निन्दां च कारयेत् ।
तिलाज्यं न विक्रीणित सूनायज्ञमघान्वितः

nirvapetpañca yajñāni krūre nindāṃ ca kārayet |
tilājyaṃ na vikrīṇita sūnāyajñamaghānvitaḥ

राज्ञो दत्त्वा तु षड्भागं देवतानां च विंशतिम् ।
त्रयस्त्रिंशच्च विप्राणां कृषिकर्ता न लिप्यते

rājño dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ devatānāṃ ca viṃśatim |
trayastriṃśacca viprāṇāṃ kṛṣikartā na lipyate

कर्षकाः क्षत्त्रविट्छूद्राः खलेऽदत्त्वा तु चौरकः ।
दिनत्रयेण शुध्येत ब्राह्मणः प्रेतसूतके

karṣakāḥ kṣattraviṭchūdrāḥ khale'dattvā tu caurakaḥ |
dinatrayeṇa śudhyeta brāhmaṇaḥ pretasūtake

क्षत्त्रो दशाहाद्वैश्यास्तु द्वादशाहान्मासि शूद्रकः ।
याति विप्रो दशाहात्तु क्षत्त्रो द्वादशकाद्दिनात्

kṣattro daśāhādvaiśyāstu dvādaśāhānmāsi śūdrakaḥ |
yāti vipro daśāhāttu kṣattro dvādaśakāddināt

पञ्चदशाहाद्वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति ।
एकपिण्डास्तु दायादाः पृथग्द्वारनिकेतनाः

pañcadaśāhādvaiśyastu śūdro māsena śudhyati |
ekapiṇḍāstu dāyādāḥ pṛthagdvāraniketanāḥ

जन्मना च विपत्तौ च भवेत्तेषां च सूतकम् ।
चतुर्थे दशरात्रं स्यात्षण्णिशाः पुंसि पञ्चमे

janmanā ca vipattau ca bhavetteṣāṃ ca sūtakam |
caturthe daśarātraṃ syātṣaṇṇiśāḥ puṃsi pañcame

षष्ठे चतुर हाच्छुद्धिः सप्तमे च दिनत्रयम् ।
देशान्तरे मृते बाले सद्यः शुद्धिर्यतो मृते

ṣaṣṭhe catura hācchuddhiḥ saptame ca dinatrayam |
deśāntare mṛte bāle sadyaḥ śuddhiryato mṛte

अजातदन्ता ये बाला ये च गर्भाद्विनिः सृताः ।
न तेषामग्निसंस्कारो न पिण्डं नोदकक्रिया

ajātadantā ye bālā ye ca garbhādviniḥ sṛtāḥ |
na teṣāmagnisaṃskāro na piṇḍaṃ nodakakriyā

यदि गर्भो विपद्यत स्त्रवते वापि योषितः ।
यावन्मासं स्थितो गर्भस्तावद्दिनानि सूतकम्

yadi garbho vipadyata stravate vāpi yoṣitaḥ |
yāvanmāsaṃ sthito garbhastāvaddināni sūtakam

आनामकरणात्सद्य आचूडान्तादहर्निशम् ।
आव्रतात्तु त्रिरात्रेण तदूर्ध्वन्दशभिर्दिनैः

ānāmakaraṇātsadya ācūḍāntādaharniśam |
āvratāttu trirātreṇa tadūrdhvandaśabhirdinaiḥ

आचतुर्थाद्भवेत्स्त्रवः पातः पञ्चमषष्ठयोः ।
ब्रह्मचर्या दग्निहोत्रान्नाशुद्धिः सङ्गवर्जनात्

ācaturthādbhavetstravaḥ pātaḥ pañcamaṣaṣṭhayoḥ |
brahmacaryā dagnihotrānnāśuddhiḥ saṅgavarjanāt

शिल्पिनः कारवो वैद्या दासीदासाश्च भृत्यकाः ।
अग्निमाञ्छ्रोत्रियो राजा सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः

śilpinaḥ kāravo vaidyā dāsīdāsāśca bhṛtyakāḥ |
agnimāñchrotriyo rājā sadyaḥ śaucāḥ prakīrtitāḥ

दशाहाच्छुध्यते माता स्नानात्सूते पिता शुचिः ।
सङ्गात्सूतौ सूतकं स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः

daśāhācchudhyate mātā snānātsūte pitā śuciḥ |
saṅgātsūtau sūtakaṃ syādupaspṛśya pitā śuciḥ

विवाहोत्सवयज्ञेषु अन्तरा मृतसूतके ।
पूर्वसंकल्पितादन्यवर्जनं च विधीयते

vivāhotsavayajñeṣu antarā mṛtasūtake |
pūrvasaṃkalpitādanyavarjanaṃ ca vidhīyate

मृतेन शुध्यते सूतिः मृतवज्जातकं जनौ ।
गोग्रहादौ विपन्नानामेकरात्रं तु सूतकम्

mṛtena śudhyate sūtiḥ mṛtavajjātakaṃ janau |
gograhādau vipannānāmekarātraṃ tu sūtakam

अनाथप्रेतवहनात्प्राणायामेन शुध्यति ।
प्रेतशूद्रस्य वहनान्त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्

anāthapretavahanātprāṇāyāmena śudhyati |
pretaśūdrasya vahanāntrirātramaśucirbhavet

आत्मघातिविषोद्वन्धकृमिदष्टे न संस्कृतिः ।
गोहतं कृमिदष्टं च स्पृष्ट्वा कृच्छ्रेण शुध्यति

ātmaghātiviṣodvandhakṛmidaṣṭe na saṃskṛtiḥ |
gohataṃ kṛmidaṣṭaṃ ca spṛṣṭvā kṛcchreṇa śudhyati

अदुष्टापतितं भार्या यौवने या परित्यजेत् ।
सप्तजन्म भवेत्स्त्रीत्वं वैधव्यं च पुनः पुनः

aduṣṭāpatitaṃ bhāryā yauvane yā parityajet |
saptajanma bhavetstrītvaṃ vaidhavyaṃ ca punaḥ punaḥ

बालहत्या त्वगमनादृतौ च स्त्री तु सूकरि ।
अगम्या व्रतकारिण्यो भ्रष्टपानोदकक्रियाः

bālahatyā tvagamanādṛtau ca strī tu sūkari |
agamyā vratakāriṇyo bhraṣṭapānodakakriyāḥ

औरसः क्षेत्रजः पुत्रः पितृजौ पिण्डदौ पितुः ।
परिवित्तेस्तु कृच्छ्रं स्यात्कन्यायाः कृच्छ्रमेव च

aurasaḥ kṣetrajaḥ putraḥ pitṛjau piṇḍadau pituḥ |
parivittestu kṛcchraṃ syātkanyāyāḥ kṛcchrameva ca

अतिकृच्छ्रं चरेद्दाता होता चान्द्रायणञ्चरेत् ।
कुब्जवामनषण्डेषु गद्गदेषु जडेषु च

atikṛcchraṃ careddātā hotā cāndrāyaṇañcaret |
kubjavāmanaṣaṇḍeṣu gadgadeṣu jaḍeṣu ca

जात्यन्धबधिरे मूके न दोषः परिवेदने ।
नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे वा पतिते पतौ

jātyandhabadhire mūke na doṣaḥ parivedane |
naṣṭe mṛte pravrajite klībe vā patite patau

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते ।
भर्त्रा सहमृता नारी रोमाब्दानि वसेद्दिवि

pañcasvāpatsu nārīṇāṃ patiranyo vidhīyate |
bhartrā sahamṛtā nārī romābdāni vaseddivi

श्वादिदष्टस्तु गायत्त्र्या जपाच्छुद्धो भवेन्नरः ।
दाह्यो लोकाग्निना विप्रश्चाण्डालाद्यैर्हतोऽग्निमान्

śvādidaṣṭastu gāyattryā japācchuddho bhavennaraḥ |
dāhyo lokāgninā vipraścāṇḍālādyairhato'gnimān

क्षीरैः प्रक्षाल्य तस्यास्थि स्वाग्निना मन्त्रतो दहेत् ।
प्रवासे तु मृते भूयः कृत्वा कुशमयं दहेत्

kṣīraiḥ prakṣālya tasyāsthi svāgninā mantrato dahet |
pravāse tu mṛte bhūyaḥ kṛtvā kuśamayaṃ dahet

कृष्णाजिने समास्तीर्य षट्शतानि पलाशजान् ।
शमीं शिश्ने विनिःक्षिप्य अरणिं वृषणे क्षिपेत्

kṛṣṇājine samāstīrya ṣaṭśatāni palāśajān |
śamīṃ śiśne viniḥkṣipya araṇiṃ vṛṣaṇe kṣipet

कण्डं दक्षिणहस्ते तु वामहस्ते तथोपभृत् ।
पार्श्वे तूलूखलं दद्यात्पृष्ठे तु मुसलं ददेत्

kaṇḍaṃ dakṣiṇahaste tu vāmahaste tathopabhṛt |
pārśve tūlūkhalaṃ dadyātpṛṣṭhe tu musalaṃ dadet

उरे निःक्षिप्य दृषदं तण्डुलाज्यतिलान्मुखे ।
श्रोत्रे च प्रोक्षणीं दद्यादाज्यस्थालीं च चक्षुषोः

ure niḥkṣipya dṛṣadaṃ taṇḍulājyatilānmukhe |
śrotre ca prokṣaṇīṃ dadyādājyasthālīṃ ca cakṣuṣoḥ

कर्णे नेत्रे मुखे घ्राणे हिरण्यशकलान् क्षिपेत् ।
अग्निहोत्रोपकरणाद्ब्रह्मलोकगतिर्भवेत्

karṇe netre mukhe ghrāṇe hiraṇyaśakalān kṣipet |
agnihotropakaraṇādbrahmalokagatirbhavet

असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्याज्याहुतिः सकृत् ।
हंससारसक्रौञ्चानां चक्रवाकं च कुक्रुटम्

asau svargāya lokāya svāhetyājyāhutiḥ sakṛt |
haṃsasārasakrauñcānāṃ cakravākaṃ ca kukruṭam

मयरमेषघाती च अहोरात्रेण शुध्यति ।
पक्षिणः सकलान्हत्वा अहोरात्रेण शुध्यति

mayarameṣaghātī ca ahorātreṇa śudhyati |
pakṣiṇaḥ sakalānhatvā ahorātreṇa śudhyati

सर्वांश्चतुष्पदान्हत्वा अहोरात्रो षितो जपेत् ।
शूद्रं हत्वा चरेत्कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं तु वैश्यहा ।
क्षत्त्रं चान्द्रायणं विप्रं द्वाविंशात्रिंशमाहरे
त्

sarvāṃścatuṣpadānhatvā ahorātro ṣito japet |
śūdraṃ hatvā caretkṛcchramatikṛcchraṃ tu vaiśyahā |
kṣattraṃ cāndrāyaṇaṃ vipraṃ dvāviṃśātriṃśamāhare
t