अध्याय 4: गजेन्द्र और ग्राह की शाप से मुक्ति

तदा देवर्षिगन्धर्वा ब्रह्मेशानपुरोगमाः ।
मुमुचुः कुसुमासारं शंसन्तः कर्म तद्धरेः

tadā devarṣigandharvā brahmeśānapurogamāḥ |
mumucuḥ kusumāsāraṃ śaṃsantaḥ karma taddhareḥ

नेदुर्दुन्दुभयो दिव्या गन्धर्वा ननृतुर्जगुः ।
ऋषयश्चारणाः सिद्धास्तुष्टुवुः पुरुषोत्तमम्

nedurdundubhayo divyā gandharvā nanṛturjaguḥ |
ṛṣayaścāraṇāḥ siddhāstuṣṭuvuḥ puruṣottamam

योऽसौ ग्राहः स वै सद्यः परमाश्चर्यरूपधृक् ।
मुक्तो देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तमः

yo'sau grāhaḥ sa vai sadyaḥ paramāścaryarūpadhṛk |
mukto devalaśāpena hūhūrgandharvasattamaḥ

प्रणम्य शिरसाधीशमुत्तमश्लोकमव्ययम् ।
अगायत यशोधाम कीर्तन्यगुणसत्कथम्

praṇamya śirasādhīśamuttamaślokamavyayam |
agāyata yaśodhāma kīrtanyaguṇasatkatham

सोऽनुकम्पित ईशेन परिक्रम्य प्रणम्य तम् ।
लोकस्य पश्यतो लोकं स्वमगान्मुक्तकिल्बिषः

so'nukampita īśena parikramya praṇamya tam |
lokasya paśyato lokaṃ svamagānmuktakilbiṣaḥ

गजेन्भगवत्स्पर्शाद्विमुक्तोऽज्ञानबन्धनात् ।
प्राप्तो भगवतो रूपं पीतवासाश्चतुर्भुजः

gajenbhagavatsparśādvimukto'jñānabandhanāt |
prāpto bhagavato rūpaṃ pītavāsāścaturbhujaḥ

स वै पूर्वमभूद्रा जा पाण्ड्यो द्र विडसत्तमः ।
इन्द्र द्युम्न इति ख्यातो विष्णुव्रतपरायणः

sa vai pūrvamabhūdrā jā pāṇḍyo dra viḍasattamaḥ |
indra dyumna iti khyāto viṣṇuvrataparāyaṇaḥ

स एकदाराधनकाल आत्मवान्गृहीतमौनव्रत ईश्वरं हरिम् ।
जटाधरस्तापस आप्लुतोऽच्युतं समर्चयामास कुलाचलाश्रमः

sa ekadārādhanakāla ātmavāngṛhītamaunavrata īśvaraṃ harim |
jaṭādharastāpasa āpluto'cyutaṃ samarcayāmāsa kulācalāśramaḥ

यदृच्छया तत्र महायशा मुनिः समागमच्छिष्यगणैः परिश्रितः ।
तं वीक्ष्य तूष्णीमकृतार्हणादिकं रहस्युपासीनमृषिश्चुकोप ह

yadṛcchayā tatra mahāyaśā muniḥ samāgamacchiṣyagaṇaiḥ pariśritaḥ |
taṃ vīkṣya tūṣṇīmakṛtārhaṇādikaṃ rahasyupāsīnamṛṣiścukopa ha

तस्मा इमं शापमदादसाधुरयं दुरात्माकृतबुद्धिरद्य ।
विप्रावमन्ता विशतां तमिस्रं यथा गजः स्तब्धमतिः स एव

tasmā imaṃ śāpamadādasādhurayaṃ durātmākṛtabuddhiradya |
viprāvamantā viśatāṃ tamisraṃ yathā gajaḥ stabdhamatiḥ sa eva

एवं शप्त्वा गतोऽगस्त्यो भगवान्नृप सानुगः ।
इन्द्र द्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन्

evaṃ śaptvā gato'gastyo bhagavānnṛpa sānugaḥ |
indra dyumno'pi rājarṣirdiṣṭaṃ tadupadhārayan

आपन्नः कौञ्जरीं योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् ।
हर्यर्चनानुभावेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृतिः

āpannaḥ kauñjarīṃ yonimātmasmṛtivināśinīm |
haryarcanānubhāvena yadgajatve'pyanusmṛtiḥ

एवं विमोक्ष्य गजयूथपमब्जनाभस् ।
तेनापि पार्षदगतिं गमितेन युक्तः ।
गन्धर्वसिद्धविबुधैरुपगीयमान ।
कर्माद्भुतं स्वभवनं गरुडासनोऽगात्

evaṃ vimokṣya gajayūthapamabjanābhas |
tenāpi pārṣadagatiṃ gamitena yuktaḥ |
gandharvasiddhavibudhairupagīyamāna |
karmādbhutaṃ svabhavanaṃ garuḍāsano'gāt

एतन्महाराज तवेरितो मया कृष्णानुभावो गजराजमोक्षणम् ।
स्वर्ग्यं यशस्यं कलिकल्मषापहं दुःस्वप्ननाशं कुरुवर्य शृण्वताम्

etanmahārāja taverito mayā kṛṣṇānubhāvo gajarājamokṣaṇam |
svargyaṃ yaśasyaṃ kalikalmaṣāpahaṃ duḥsvapnanāśaṃ kuruvarya śṛṇvatām

यथानुकीर्तयन्त्येतच्छ्रेयस्कामा द्विजातयः ।
शुचयः प्रातरुत्थाय दुःस्वप्नाद्युपशान्तये

yathānukīrtayantyetacchreyaskāmā dvijātayaḥ |
śucayaḥ prātarutthāya duḥsvapnādyupaśāntaye

इदमाह हरिः प्रीतो गजेन्द्रं कुरुसत्तम ।
शृण्वतां सर्वभूतानां सर्वभूतमयो विभुः

idamāha hariḥ prīto gajendraṃ kurusattama |
śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamayo vibhuḥ

ये मां त्वां च सरश्चेदं गिरिकन्दरकाननम् ।
वेत्रकीचकवेणूनां गुल्मानि सुरपादपान्

ye māṃ tvāṃ ca saraścedaṃ girikandarakānanam |
vetrakīcakaveṇūnāṃ gulmāni surapādapān

शृङ्गाणीमानि धिष्ण्यानि ब्रह्मणो मे शिवस्य च ।
क्षीरोदं मे प्रियं धाम श्वेतद्वीपं च भास्वरम्

śṛṅgāṇīmāni dhiṣṇyāni brahmaṇo me śivasya ca |
kṣīrodaṃ me priyaṃ dhāma śvetadvīpaṃ ca bhāsvaram

श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां गदां कौमोदकीं मम ।
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं सुपर्णं पतगेश्वरम्

śrīvatsaṃ kaustubhaṃ mālāṃ gadāṃ kaumodakīṃ mama |
sudarśanaṃ pāñcajanyaṃ suparṇaṃ patageśvaram

शेषं च मत्कलां सूक्ष्मां श्रियं देवीं मदाश्रयाम् ।
ब्रह्माणं नारदमृषिं भवं प्रह्रादमेव च

śeṣaṃ ca matkalāṃ sūkṣmāṃ śriyaṃ devīṃ madāśrayām |
brahmāṇaṃ nāradamṛṣiṃ bhavaṃ prahrādameva ca

मत्स्यकूर्मवराहाद्यैरवतारैः कृतानि मे ।
कर्माण्यनन्तपुण्यानि सूर्यं सोमं हुताशनम्

matsyakūrmavarāhādyairavatāraiḥ kṛtāni me |
karmāṇyanantapuṇyāni sūryaṃ somaṃ hutāśanam

प्रणवं सत्यमव्यक्तं गोविप्रान्धर्ममव्ययम् ।
दाक्षायणीर्धर्मपत्नीः सोमकश्यपयोरपि

praṇavaṃ satyamavyaktaṃ goviprāndharmamavyayam |
dākṣāyaṇīrdharmapatnīḥ somakaśyapayorapi

गङ्गां सरस्वतीं नन्दां कालिन्दीं सितवारणम् ।
ध्रुवं ब्रह्मऋषीन्सप्त पुण्यश्लोकांश्च मानवान्

gaṅgāṃ sarasvatīṃ nandāṃ kālindīṃ sitavāraṇam |
dhruvaṃ brahmaṛṣīnsapta puṇyaślokāṃśca mānavān

उत्थायापररात्रान्ते प्रयताः सुसमाहिताः ।
स्मरन्ति मम रूपाणि मुच्यन्ते ह्येनसोऽखिलात्

utthāyāpararātrānte prayatāḥ susamāhitāḥ |
smaranti mama rūpāṇi mucyante hyenaso'khilāt

ये मां स्तुवन्त्यनेनाङ्ग प्रतिबुध्य निशात्यये ।
तेषां प्राणात्यये चाहं ददामि विपुलां गतिम्

ye māṃ stuvantyanenāṅga pratibudhya niśātyaye |
teṣāṃ prāṇātyaye cāhaṃ dadāmi vipulāṃ gatim

इत्यादिश्य हृषीकेशः प्राध्माय जलजोत्तमम् ।
हर्षयन्विबुधानीकमारुरोह खगाधिपम्

ityādiśya hṛṣīkeśaḥ prādhmāya jalajottamam |
harṣayanvibudhānīkamāruroha khagādhipam