अध्याय 13: ब्रह्महत्या से इन्द्र का पलायन

वृत्रे हते त्रयो लोका विना शक्रेण भूरिद ।
सपाला ह्यभवन् सद्यो विज्वरा निर्वृतेन्द्रियाः

vṛtre hate trayo lokā vinā śakreṇa bhūrida |
sapālā hyabhavan sadyo vijvarā nirvṛtendriyāḥ

देवर्षिपितृभूतानि दैत्या देवानुगाः स्वयम् ।
प्रतिजग्मुः स्वधिष्ण्यानि ब्रह्मेशेन्द्रादयस्ततः

devarṣipitṛbhūtāni daityā devānugāḥ svayam |
pratijagmuḥ svadhiṣṇyāni brahmeśendrādayastataḥ

इन्द्रस्यानिर्वृतेर्हेतुं श्रोतुमिच्छामि भो मुने ।
येनासन् सुखिनो देवा हरेर्दुःखं कुतोऽभवत्

indrasyānirvṛterhetuṃ śrotumicchāmi bho mune |
yenāsan sukhino devā harerduḥkhaṃ kuto'bhavat

वृत्रविक्रमसंविग्नाः सर्वे देवाः सहर्षिभिः ।
तद्वधायार्थयन्निन्द्रं नैच्छद्भीतो बृहद्वधात्

vṛtravikramasaṃvignāḥ sarve devāḥ saharṣibhiḥ |
tadvadhāyārthayannindraṃ naicchadbhīto bṛhadvadhāt

स्त्रीभूद्रुमजलैरेनो विश्वरूपवधोद्भवम् ।
विभक्तमनुगृह्णद्भिर्वृत्रहत्यां क्व मार्ज्म्यहम्

strībhūdrumajalaireno viśvarūpavadhodbhavam |
vibhaktamanugṛhṇadbhirvṛtrahatyāṃ kva mārjmyaham

ऋषयस्तदुपाकर्ण्य महेन्द्रमिदमब्रुवन् ।
याजयिष्याम भद्रं ते हयमेधेन मा स्म भैः

ṛṣayastadupākarṇya mahendramidamabruvan |
yājayiṣyāma bhadraṃ te hayamedhena mā sma bhaiḥ

हयमेधेन पुरुषं परमात्मानमीश्वरम् ।
इष्ट्वा नारायणं देवं मोक्ष्यसेऽपि जगद्वधात्

hayamedhena puruṣaṃ paramātmānamīśvaram |
iṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ mokṣyase'pi jagadvadhāt

ब्रह्महा पितृहा गोघ्नो मातृहाचार्यहाघवान् ।
श्वादः पुल्कसको वापि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात्

brahmahā pitṛhā goghno mātṛhācāryahāghavān |
śvādaḥ pulkasako vāpi śuddhyeran yasya kīrtanāt

तमश्वमेधेन महामखेन श्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन ।
हत्वापि सब्रह्मचराचरं त्वं न लिप्यसे किं खलनिग्रहेण

tamaśvamedhena mahāmakhena śraddhānvito'smābhiranuṣṭhitena |
hatvāpi sabrahmacarācaraṃ tvaṃ na lipyase kiṃ khalanigraheṇa

एवं सञ्चोदितो विप्रैर्मरुत्वानहनद्रिपुम् ।
ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम्

evaṃ sañcodito viprairmarutvānahanadripum |
brahmahatyā hate tasminnāsasāda vṛṣākapim

तयेन्द्रः स्मासहत्तापं निर्वृतिर्नामुमाविशत् ।
ह्रीमन्तं वाच्यतां प्राप्तं सुखयन्त्यपि नो गुणाः

tayendraḥ smāsahattāpaṃ nirvṛtirnāmumāviśat |
hrīmantaṃ vācyatāṃ prāptaṃ sukhayantyapi no guṇāḥ

तां ददर्शानुधावन्तीं चाण्डालीमिव रूपिणीम् ।
जरया वेपमानाङ्गीं यक्ष्मग्रस्तामसृक्पटाम्

tāṃ dadarśānudhāvantīṃ cāṇḍālīmiva rūpiṇīm |
jarayā vepamānāṅgīṃ yakṣmagrastāmasṛkpaṭām

विकीर्य पलितान् केशांस्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणीम् ।
मीनगन्ध्यसुगन्धेन कुर्वतीं मार्गदूषणम्

vikīrya palitān keśāṃstiṣṭha tiṣṭheti bhāṣiṇīm |
mīnagandhyasugandhena kurvatīṃ mārgadūṣaṇam

नभो गतो दिशः सर्वाः सहस्राक्षो विशाम्पते ।
प्रागुदीचीं दिशं तूर्णं प्रविष्टो नृप मानसम्

nabho gato diśaḥ sarvāḥ sahasrākṣo viśāmpate |
prāgudīcīṃ diśaṃ tūrṇaṃ praviṣṭo nṛpa mānasam

स आवसत्पुष्करनालतन्तूनलब्धभोगो यदिहाग्निदूतः ।
वर्षाणि साहस्रमलक्षितोऽन्तः सञ्चिन्तयन् ब्रह्मवधाद्विमोक्षम्

sa āvasatpuṣkaranālatantūnalabdhabhogo yadihāgnidūtaḥ |
varṣāṇi sāhasramalakṣito'ntaḥ sañcintayan brahmavadhādvimokṣam

तावत्त्रिणाकं नहुषः शशास विद्यातपोयोगबलानुभावः ।
स सम्पदैश्वर्यमदान्धबुद्धिर्नीतस्तिरश्चां गतिमिन्द्रपत्न्या

tāvattriṇākaṃ nahuṣaḥ śaśāsa vidyātapoyogabalānubhāvaḥ |
sa sampadaiśvaryamadāndhabuddhirnītastiraścāṃ gatimindrapatnyā

ततो गतो ब्रह्मगिरोपहूत ऋतम्भरध्याननिवारिताघः ।
पापस्तु दिग्देवतया हतौजास्तं नाभ्यभूदवितं विष्णुपत्न्या

tato gato brahmagiropahūta ṛtambharadhyānanivāritāghaḥ |
pāpastu digdevatayā hataujāstaṃ nābhyabhūdavitaṃ viṣṇupatnyā

तं च ब्रह्मर्षयोऽभ्येत्य हयमेधेन भारत ।
यथावद्दीक्षयां चक्रुः पुरुषाराधनेन ह

taṃ ca brahmarṣayo'bhyetya hayamedhena bhārata |
yathāvaddīkṣayāṃ cakruḥ puruṣārādhanena ha

अथेज्यमाने पुरुषे सर्वदेवमयात्मनि ।
अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते ब्रह्मवादिभिः

athejyamāne puruṣe sarvadevamayātmani |
aśvamedhe mahendreṇa vitate brahmavādibhiḥ

स वै त्वाष्ट्रवधो भूयानपि पापचयो नृप ।
नीतस्तेनैव शून्याय नीहार इव भानुना

sa vai tvāṣṭravadho bhūyānapi pāpacayo nṛpa |
nītastenaiva śūnyāya nīhāra iva bhānunā

स वाजिमेधेन यथोदितेन वितायमानेन मरीचिमिश्रैः ।
इष्ट्वाधियज्ञं पुरुषं पुराणमिन्द्रो महानास विधूतपापः

sa vājimedhena yathoditena vitāyamānena marīcimiśraiḥ |
iṣṭvādhiyajñaṃ puruṣaṃ purāṇamindro mahānāsa vidhūtapāpaḥ

इदं महाख्यानमशेषपाप्मनां प्रक्षालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् ।
भक्त्युच्छ्रयं भक्तजनानुवर्णनं महेन्द्रमोक्षं विजयं मरुत्वतः

idaṃ mahākhyānamaśeṣapāpmanāṃ prakṣālanaṃ tīrthapadānukīrtanam |
bhaktyucchrayaṃ bhaktajanānuvarṇanaṃ mahendramokṣaṃ vijayaṃ marutvataḥ

पठेयुराख्यानमिदं सदा बुधाः शृण्वन्त्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् ।
धन्यं यशस्यं निखिलाघमोचनं रिपुञ्जयं स्वस्त्ययनं तथायुषम्

paṭheyurākhyānamidaṃ sadā budhāḥ śṛṇvantyatho parvaṇi parvaṇīndriyam |
dhanyaṃ yaśasyaṃ nikhilāghamocanaṃ ripuñjayaṃ svastyayanaṃ tathāyuṣam