अध्याय 10: अलका में ध्रुव का यक्षों से युद्ध

प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः ।
उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ

prajāpaterduhitaraṃ śiśumārasya vai dhruvaḥ |
upayeme bhramiṃ nāma tatsutau kalpavatsarau

इलायामपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महाबलः ।
पुत्रं उत्कलनामानं योषिद् रत्नमजीजनत्

ilāyāmapi bhāryāyāṃ vāyoḥ putryāṃ mahābalaḥ |
putraṃ utkalanāmānaṃ yoṣid ratnamajījanat

उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा ।
हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता

uttamastvakṛtodvāho mṛgayāyāṃ balīyasā |
hataḥ puṇyajanenādrau tanmātāsya gatiṃ gatā

ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः ।
जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम्

dhruvo bhrātṛvadhaṃ śrutvā kopāmarṣaśucārpitaḥ |
jaitraṃ syandanamāsthāya gataḥ puṇyajanālayam

गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् ।
ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसंकुलाम्

gatvodīcīṃ diśaṃ rājā rudrānucarasevitām |
dadarśa himavaddroṇyāṃ purīṃ guhyakasaṃkulām

दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहुः खं दिशश्चानुनादयन् ।
येनोद्विग्नदृशः क्षत्तः उपदेव्योऽत्रसन्भृशम्

dadhmau śaṅkhaṃ bṛhadbāhuḥ khaṃ diśaścānunādayan |
yenodvignadṛśaḥ kṣattaḥ upadevyo'trasanbhṛśam

ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटाः ।
असहन्तः तन्निनादं अभिपेतुरुदायुधाः

tato niṣkramya balina upadevamahābhaṭāḥ |
asahantaḥ tanninādaṃ abhipeturudāyudhāḥ

स तान् आपततो वीर उग्रधन्वा महारथः ।
एकैकं युगपत्सर्वान् अहन् बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिः

sa tān āpatato vīra ugradhanvā mahārathaḥ |
ekaikaṃ yugapatsarvān ahan bāṇaistribhistribhiḥ

ते वै ललाटलग्नैस्तैः इषुभिः सर्व एव हि ।
मत्वा निरस्तमात्मानं आशंसन्कर्म तस्य तत्

te vai lalāṭalagnaistaiḥ iṣubhiḥ sarva eva hi |
matvā nirastamātmānaṃ āśaṃsankarma tasya tat

तेऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः ।
शरैरविध्यन् युगपद् द्विगुणं प्रचिकीर्षवः

te'pi cāmumamṛṣyantaḥ pādasparśamivoragāḥ |
śarairavidhyan yugapad dviguṇaṃ pracikīrṣavaḥ

ततः परिघनिस्त्रिंशैः प्रासशूलपरश्वधैः ।
शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिः चित्रवाजैः शरैरपि

tataḥ parighanistriṃśaiḥ prāsaśūlaparaśvadhaiḥ |
śaktyṛṣṭibhirbhuśuṇḍībhiḥ citravājaiḥ śarairapi

अभ्यवर्षन् प्रकुपिताः सरथं सहसारथिम् ।
इच्छन्तः तत्प्रतीकर्तुं अयुतानां त्रयोदश

abhyavarṣan prakupitāḥ sarathaṃ sahasārathim |
icchantaḥ tatpratīkartuṃ ayutānāṃ trayodaśa

औत्तानपादिः स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा ।
न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः

auttānapādiḥ sa tadā śastravarṣeṇa bhūriṇā |
na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ

हाहाकारस्तदैवासीत् सिद्धानां दिवि पश्यताम् ।
हतोऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजनार्णवे

hāhākārastadaivāsīt siddhānāṃ divi paśyatām |
hato'yaṃ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇyajanārṇave

नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे ।
उदतिष्ठद् रथस्तस्य नीहारादिव भास्करः

nadatsu yātudhāneṣu jayakāśiṣvatho mṛdhe |
udatiṣṭhad rathastasya nīhārādiva bhāskaraḥ

धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् ।
अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैः घनानीकमिवानिलः

dhanurvisphūrjayandivyaṃ dviṣatāṃ khedamudvahan |
astraughaṃ vyadhamadbāṇaiḥ ghanānīkamivānilaḥ

तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् ।
कायान् आविविशुस्तिग्मा गिरीन् अशनयो यथा

tasya te cāpanirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām |
kāyān āviviśustigmā girīn aśanayo yathā

भल्लैः सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ।
ऊरुभिर्हेमतालाभैः दोर्भिर्वलयवल्गुभिः

bhallaiḥ sañchidyamānānāṃ śirobhiścārukuṇḍalaiḥ |
ūrubhirhematālābhaiḥ dorbhirvalayavalgubhiḥ

हारकेयूरमुकुटैः उष्णीषैश्च महाधनैः ।
आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहराः

hārakeyūramukuṭaiḥ uṣṇīṣaiśca mahādhanaiḥ |
āstṛtāstā raṇabhuvo rejurvīramanoharāḥ

हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद्
रक्षोगणाः क्षत्रियवर्यसायकैः ।
प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुः
मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव

hatāvaśiṣṭā itare raṇājirād
rakṣogaṇāḥ kṣatriyavaryasāyakaiḥ |
prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvuḥ
mṛgendravikrīḍitayūthapā iva

अपश्यमानः स तदाततायिनं
महामृधे कञ्चन मानवोत्तमः ।
पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद् द्विषां
न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः

apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṃ
mahāmṛdhe kañcana mānavottamaḥ |
purīṃ didṛkṣannapi nāviśad dviṣāṃ
na māyināṃ veda cikīrṣitaṃ janaḥ

इति ब्रुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं
यत्तः परेषां प्रतियोगशङ्कितः ।
शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं
नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वदृश्यत

iti bruvaṃścitrarathaḥ svasārathiṃ
yattaḥ pareṣāṃ pratiyogaśaṅkitaḥ |
śuśrāva śabdaṃ jaladheriveritaṃ
nabhasvato dikṣu rajo'nvadṛśyata

क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः ।
विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत् स्तनयित्नुना

kṣaṇenācchāditaṃ vyoma ghanānīkena sarvataḥ |
visphurattaḍitā dikṣu trāsayat stanayitnunā

ववृषू रुधिरौघासृक् पूयविण्मूत्रमेदसः ।
निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्यग्रतोऽनघ

vavṛṣū rudhiraughāsṛk pūyaviṇmūtramedasaḥ |
nipeturgaganādasya kabandhānyagrato'nagha

ततः खेऽदृश्यत गिरिः निपेतुः सर्वतोदिशम् ।
गदापरिघनिस्त्रिंश मुसलाः साश्मवर्षिणः

tataḥ khe'dṛśyata giriḥ nipetuḥ sarvatodiśam |
gadāparighanistriṃśa musalāḥ sāśmavarṣiṇaḥ

अहयोऽशनिनिःश्वासा वमन्तोऽग्निं रुषाक्षिभिः ।
अभ्यधावन् गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथशः

ahayo'śaniniḥśvāsā vamanto'gniṃ ruṣākṣibhiḥ |
abhyadhāvan gajā mattāḥ siṃhavyāghrāśca yūthaśaḥ

समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन् सर्वतो भुवम् ।
आससाद महाह्रादः कल्पान्त इव भीषणः

samudra ūrmibhirbhīmaḥ plāvayan sarvato bhuvam |
āsasāda mahāhrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ

एवंविधान्यनेकानि त्रासनान्यमनस्विनाम् ।
ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुराः

evaṃvidhānyanekāni trāsanānyamanasvinām |
sasṛjustigmagataya āsuryā māyayāsurāḥ

ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैः तां मायामतिदुस्तराम् ।
निशम्य तस्य मुनयः शमाशंसन् समागताः

dhruve prayuktāmasuraiḥ tāṃ māyāmatidustarām |
niśamya tasya munayaḥ śamāśaṃsan samāgatāḥ

औत्तानपाद भगवान् तव शार्ङ्गधन्वा
देवः क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् ।
यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा
लोकोऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम्

auttānapāda bhagavān tava śārṅgadhanvā
devaḥ kṣiṇotvavanatārtiharo vipakṣān |
yannāmadheyamabhidhāya niśamya cāddhā
loko'ñjasā tarati dustaramaṅga mṛtyum