अध्याय 9: श्रीहरि का ध्रुव को वर और घर वापसी

ते एवमुत्सन्नभया उरुक्रमे
कृतावनामाः प्रययुस्त्रिविष्टपम् ।
सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता
मधोर्वनं भृत्यदिदृक्षया गतः

te evamutsannabhayā urukrame
kṛtāvanāmāḥ prayayustriviṣṭapam |
sahasraśīrṣāpi tato garutmatā
madhorvanaṃ bhṛtyadidṛkṣayā gataḥ

स वै धिया योगविपाकतीव्रया
हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् ।
तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य
बहिःस्थितं तदवस्थं ददर्श

sa vai dhiyā yogavipākatīvrayā
hṛtpadmakośe sphuritaṃ taḍitprabham |
tirohitaṃ sahasaivopalakṣya
bahiḥsthitaṃ tadavasthaṃ dadarśa

तद्दर्शनेनागतसाध्वसः क्षितौ
अवन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् ।
दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्निवार्भकः
चुम्बन्निवास्येन भुजैरिवाश्लिषन्

taddarśanenāgatasādhvasaḥ kṣitau
avandatāṅgaṃ vinamayya daṇḍavat |
dṛgbhyāṃ prapaśyan prapibannivārbhakaḥ
cumbannivāsyena bhujairivāśliṣan

स तं विवक्षन्तमतद्विदं हरिः
ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्यवस्थितः ।
कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना
पस्पर्श बालं कृपया कपोले

sa taṃ vivakṣantamatadvidaṃ hariḥ
jñātvāsya sarvasya ca hṛdyavasthitaḥ |
kṛtāñjaliṃ brahmamayena kambunā
pasparśa bālaṃ kṛpayā kapole

स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं
दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णयः ।
तं भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वरं
परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षितिः

sa vai tadaiva pratipāditāṃ giraṃ
daivīṃ parijñātaparātmanirṇayaḥ |
taṃ bhaktibhāvo'bhyagṛṇādasatvaraṃ
pariśrutoruśravasaṃ dhruvakṣitiḥ

योऽन्तः प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तां
संजीवयत्यखिलशक्तिधरः स्वधाम्ना ।
अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन्
प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम्

yo'ntaḥ praviśya mama vācamimāṃ prasuptāṃ
saṃjīvayatyakhilaśaktidharaḥ svadhāmnā |
anyāṃśca hastacaraṇaśravaṇatvagādīn
prāṇānnamo bhagavate puruṣāya tubhyam

एकस्त्वमेव भगवन् इदमात्मशक्त्या
मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् ।
सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु
नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि

ekastvameva bhagavan idamātmaśaktyā
māyākhyayoruguṇayā mahadādyaśeṣam |
sṛṣṭvānuviśya puruṣastadasadguṇeṣu
nāneva dāruṣu vibhāvasuvadvibhāsi

त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं
सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्नः ।
तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं
विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो

tvaddattayā vayunayedamacaṣṭa viśvaṃ
suptaprabuddha iva nātha bhavatprapannaḥ |
tasyāpavargyaśaraṇaṃ tava pādamūlaṃ
vismaryate kṛtavidā kathamārtabandho

नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते
ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतोः ।
अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्यम्
इच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि नॄणाम्

nūnaṃ vimuṣṭamatayastava māyayā te
ye tvāṃ bhavāpyayavimokṣaṇamanyahetoḥ |
arcanti kalpakataruṃ kuṇapopabhogyam
icchanti yatsparśajaṃ niraye'pi nṝṇām

या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्म
ध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् ।
सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत्
किं त्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात्

yā nirvṛtistanubhṛtāṃ tava pādapadma
dhyānādbhavajjanakathāśravaṇena vā syāt |
sā brahmaṇi svamahimanyapi nātha mā bhūt
kiṃ tvantakāsilulitātpatatāṃ vimānāt

भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो
भूयादनन्त महतां अमलाशयानाम् ।
येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिं
नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्तः

bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo
bhūyādananta mahatāṃ amalāśayānām |
yenāñjasolbaṇamuruvyasanaṃ bhavābdhiṃ
neṣye bhavadguṇakathāmṛtapānamattaḥ

ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यं
ये चान्वदः सुतसुहृद्गृहवित्तदाराः ।
ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्द
सौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गाः

te na smarantyatitarāṃ priyamīśa martyaṃ
ye cānvadaḥ sutasuhṛdgṛhavittadārāḥ |
ye tvabjanābha bhavadīyapadāravinda
saugandhyalubdhahṛdayeṣu kṛtaprasaṅgāḥ

तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्य
मर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम् ।
रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकं
नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः

tiryaṅnagadvijasarīsṛpadevadaitya
martyādibhiḥ paricitaṃ sadasadviśeṣam |
rūpaṃ sthaviṣṭhamaja te mahadādyanekaṃ
nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ

कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन्
शेते पुमान् स्वदृगनन्तसखस्तदङ्के ।
यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चन लोकपद्म
गर्भे द्युमान्भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै

kalpānta etadakhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan
śete pumān svadṛganantasakhastadaṅke |
yannābhisindhuruhakāñcana lokapadma
garbhe dyumānbhagavate praṇato'smi tasmai

त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा
कूटस्थ आदिपुरुषो भगवान् त्र्यधीशः ।
यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वदृष्ट्या
द्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से

tvaṃ nityamuktapariśuddhavibuddha ātmā
kūṭastha ādipuruṣo bhagavān tryadhīśaḥ |
yadbuddhyavasthitimakhaṇḍitayā svadṛṣṭyā
draṣṭā sthitāvadhimakho vyatirikta āsse

यस्मिन् विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति
विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् ।
तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्यम्
आनन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये

yasmin viruddhagatayo hyaniśaṃ patanti
vidyādayo vividhaśaktaya ānupūrvyāt |
tadbrahma viśvabhavamekamanantamādyam
ānandamātramavikāramahaṃ prapadye

सत्याशिषो हि भगवन् तव पादपद्मम्
आशीस्तथानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः ।
अप्येवमार्य भगवान्परिपाति दीनान्
वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान्

satyāśiṣo hi bhagavan tava pādapadmam
āśīstathānubhajataḥ puruṣārthamūrteḥ |
apyevamārya bhagavānparipāti dīnān
vāśreva vatsakamanugrahakātaro'smān

अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता ।
भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदमब्रवीत्

athābhiṣṭuta evaṃ vai satsaṅkalpena dhīmatā |
bhṛtyānurakto bhagavān pratinandyedamabravīt

वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक ।
तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापं अपि सुव्रत

vedāhaṃ te vyavasitaṃ hṛdi rājanyabālaka |
tatprayacchāmi bhadraṃ te durāpaṃ api suvrata

नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति ।
यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम्

nānyairadhiṣṭhitaṃ bhadra yadbhrājiṣṇu dhruvakṣiti |
yatra graharkṣatārāṇāṃ jyotiṣāṃ cakramāhitam

मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम् ।
धर्मोऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयो ये वनौकसः ।
चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारकाः

meḍhyāṃ gocakravatsthāsnu parastātkalpavāsinām |
dharmo'gniḥ kaśyapaḥ śukro munayo ye vanaukasaḥ |
caranti dakṣiṇīkṛtya bhramanto yatsatārakāḥ

प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रयः ।
षट्त्रिंशद् वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः

prasthite tu vanaṃ pitrā dattvā gāṃ dharmasaṃśrayaḥ |
ṣaṭtriṃśad varṣasāhasraṃ rakṣitāvyāhatendriyaḥ

त्वद्भ्रातर्युत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मनाः ।
अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति

tvadbhrātaryuttame naṣṭe mṛgayāyāṃ tu tanmanāḥ |
anveṣantī vanaṃ mātā dāvāgniṃ sā pravekṣyati

इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञैः पुष्कलदक्षिणैः ।
भुक्त्वा चेहाशिषः सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि

iṣṭvā māṃ yajñahṛdayaṃ yajñaiḥ puṣkaladakṣiṇaiḥ |
bhuktvā cehāśiṣaḥ satyā ante māṃ saṃsmariṣyasi

ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गतः

tato gantāsi matsthānaṃ sarvalokanamaskṛtam |
upariṣṭādṛṣibhyastvaṃ yato nāvartate gataḥ

इत्यर्चितः स भगवान् अतिदिश्यात्मनः पदम् ।
बालस्य पश्यतो धाम स्वं अगाद् गरुडध्वजः

ityarcitaḥ sa bhagavān atidiśyātmanaḥ padam |
bālasya paśyato dhāma svaṃ agād garuḍadhvajaḥ

सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम् ।
प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात्पुरम्

so'pi saṅkalpajaṃ viṣṇoḥ pādasevopasāditam |
prāpya saṅkalpanirvāṇaṃ nātiprīto'bhyagātpuram

सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरेः
मायाविनस्तत् चरणार्चनार्जितम् ।
लब्ध्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना
कथं स्वमात्मानममन्यतार्थवित्

sudurlabhaṃ yatparamaṃ padaṃ hareḥ
māyāvinastat caraṇārcanārjitam |
labdhvāpyasiddhārthamivaikajanmanā
kathaṃ svamātmānamamanyatārthavit

मातुः सपत्न्या वाग्बाणैः हृदि विद्धस्तु तान् स्मरन् ।
नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात् तापमुपेयिवान्

mātuḥ sapatnyā vāgbāṇaiḥ hṛdi viddhastu tān smaran |
naicchanmuktipatermuktiṃ tasmāt tāpamupeyivān

समाधिना नैकभवेन यत्पदं
विदुः सनन्दादय ऊर्ध्वरेतसः ।
मासैरहं षड्भिरमुष्य पादयोः
छायामुपेत्यापगतः पृथङ्मतिः

samādhinā naikabhavena yatpadaṃ
viduḥ sanandādaya ūrdhvaretasaḥ |
māsairahaṃ ṣaḍbhiramuṣya pādayoḥ
chāyāmupetyāpagataḥ pṛthaṅmatiḥ

अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत ।
भवच्छिदः पादमूलं गत्वा याचे यदन्तवत्

aho bata mamānātmyaṃ mandabhāgyasya paśyata |
bhavacchidaḥ pādamūlaṃ gatvā yāce yadantavat

मतिर्विदूषिता देवैः पतद्भिः असहिष्णुभिः ।
यो नारदवचस्तथ्यं नाग्राहिषमसत्तमः

matirvidūṣitā devaiḥ patadbhiḥ asahiṣṇubhiḥ |
yo nāradavacastathyaṃ nāgrāhiṣamasattamaḥ

दैवीं मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नदृक् ।
तप्ये द्वितीयेऽप्यसति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा

daivīṃ māyāmupāśritya prasupta iva bhinnadṛk |
tapye dvitīye'pyasati bhrātṛbhrātṛvyahṛdrujā

मयैतत्प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि ।
प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् ।
भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जितः

mayaitatprārthitaṃ vyarthaṃ cikitseva gatāyuṣi |
prasādya jagadātmānaṃ tapasā duṣprasādanam |
bhavacchidamayāce'haṃ bhavaṃ bhāgyavivarjitaḥ

स्वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान् मानो मे भिक्षितो बत ।
ईश्वरात्क्षीणपुण्येन फलीकारानिवाधनः

svārājyaṃ yacchato mauḍhyān māno me bhikṣito bata |
īśvarātkṣīṇapuṇyena phalīkārānivādhanaḥ

न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयो
रजोजुषस्तात भवादृशा जनाः ।
वाञ्छन्ति तद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनो
यदृच्छया लब्धमनःसमृद्धयः

na vai mukundasya padāravindayo
rajojuṣastāta bhavādṛśā janāḥ |
vāñchanti taddāsyamṛte'rthamātmano
yadṛcchayā labdhamanaḥsamṛddhayaḥ

आकर्ण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथाऽऽगतम् ।
राजा न श्रद्दधे भद्रं अभद्रस्य कुतो मम

ākarṇyātmajamāyāntaṃ samparetya yathā''gatam |
rājā na śraddadhe bhadraṃ abhadrasya kuto mama

श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेः हर्षवेगेन धर्षितः ।
वार्ताहर्तुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम्

śraddhāya vākyaṃ devarṣeḥ harṣavegena dharṣitaḥ |
vārtāharturatiprīto hāraṃ prādānmahādhanam

सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् ।
ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभिः

sadaśvaṃ rathamāruhya kārtasvarapariṣkṛtam |
brāhmaṇaiḥ kulavṛddhaiśca paryasto'mātyabandhubhiḥ

शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभिः ।
निश्चक्राम पुरात् तूर्णं आत्मजाभीक्षणोत्सुकः

śaṅkhadundubhinādena brahmaghoṣeṇa veṇubhiḥ |
niścakrāma purāt tūrṇaṃ ātmajābhīkṣaṇotsukaḥ

सुनीतिः सुरुचिश्चास्य महिष्यौ रुक्मभूषिते ।
आरुह्य शिबिकां सार्धं उत्तमेनाभिजग्मतुः

sunītiḥ suruciścāsya mahiṣyau rukmabhūṣite |
āruhya śibikāṃ sārdhaṃ uttamenābhijagmatuḥ

तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् ।
अवरुह्य नृपस्तूर्णं आसाद्य प्रेमविह्वलः

taṃ dṛṣṭvopavanābhyāśa āyāntaṃ tarasā rathāt |
avaruhya nṛpastūrṇaṃ āsādya premavihvalaḥ

परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमनाः श्वसन् ।
विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्श हताशेषाघबन्धनम्

parirebhe'ṅgajaṃ dorbhyāṃ dīrghotkaṇṭhamanāḥ śvasan |
viṣvaksenāṅghrisaṃsparśa hatāśeṣāghabandhanam

अथाजिघ्रन् मुहुर्मूर्ध्नि शीतैर्नयनवारिभिः ।
स्नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथः

athājighran muhurmūrdhni śītairnayanavāribhiḥ |
snāpayāmāsa tanayaṃ jātoddāmamanorathaḥ

अभिवन्द्य पितुः पादौ आशीर्भिश्चाभिमन्त्रितः ।
ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृतः सज्जनाग्रणीः

abhivandya pituḥ pādau āśīrbhiścābhimantritaḥ |
nanāma mātarau śīrṣṇā satkṛtaḥ sajjanāgraṇīḥ

सुरुचिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमर्भकम् ।
परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा

surucistaṃ samutthāpya pādāvanatamarbhakam |
pariṣvajyāha jīveti bāṣpagadgadayā girā

यस्य प्रसन्नो भगवान् गुणैर्मैत्र्यादिभिर्हरिः ।
तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नमाप इव स्वयम्

yasya prasanno bhagavān guṇairmaitryādibhirhariḥ |
tasmai namanti bhūtāni nimnamāpa iva svayam

उत्तमश्च ध्रुवश्चोभौ अन्योन्यं प्रेमविह्वलौ ।
अङ्गसङ्गाद् उत्पुलकौ अस्रौघं मुहुरूहतुः

uttamaśca dhruvaścobhau anyonyaṃ premavihvalau |
aṅgasaṅgād utpulakau asraughaṃ muhurūhatuḥ

सुनीतिरस्य जननी प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् ।
उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता

sunītirasya jananī prāṇebhyo'pi priyaṃ sutam |
upaguhya jahāvādhiṃ tadaṅgasparśanirvṛtā

पयः स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजैः सलिलैः शिवैः ।
तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहुः

payaḥ stanābhyāṃ susrāva netrajaiḥ salilaiḥ śivaiḥ |
tadābhiṣicyamānābhyāṃ vīra vīrasuvo muhuḥ

तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्ट्या ते पुत्र आर्तिहा ।
प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुवः

tāṃ śaśaṃsurjanā rājñīṃ diṣṭyā te putra ārtihā |
pratilabdhaściraṃ naṣṭo rakṣitā maṇḍalaṃ bhuvaḥ

अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान् प्रणतार्तिहा ।
यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्युः सुदुर्जयम्

abhyarcitastvayā nūnaṃ bhagavān praṇatārtihā |
yadanudhyāyino dhīrā mṛtyuṃ jigyuḥ sudurjayam

लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृपः ।
आरोप्य करिणीं हृष्टः स्तूयमानोऽविशत्पुरम्

lālyamānaṃ janairevaṃ dhruvaṃ sabhrātaraṃ nṛpaḥ |
āropya kariṇīṃ hṛṣṭaḥ stūyamāno'viśatpuram

तत्र तत्रोपसङ्कॢप्तैः लसन् मकरतोरणैः ।
सवृन्दैः कदलीस्तम्भैः पूगपोतैश्च तद्विधैः

tatra tatropasaṅkḷptaiḥ lasan makaratoraṇaiḥ |
savṛndaiḥ kadalīstambhaiḥ pūgapotaiśca tadvidhaiḥ

चूतपल्लववासःस्रङ् मुक्तादामविलम्बिभिः ।
उपस्कृतं प्रतिद्वारं अपां कुम्भैः सदीपकैः

cūtapallavavāsaḥsraṅ muktādāmavilambibhiḥ |
upaskṛtaṃ pratidvāraṃ apāṃ kumbhaiḥ sadīpakaiḥ

प्राकारैः गोपुरागारैः शातकुम्भपरिच्छदैः ।
सर्वतोऽलङ्कृतं श्रीमद् विमानशिखरद्युभिः

prākāraiḥ gopurāgāraiḥ śātakumbhaparicchadaiḥ |
sarvato'laṅkṛtaṃ śrīmad vimānaśikharadyubhiḥ

मृष्टचत्वररथ्याट्ट मार्गं चन्दनचर्चितम् ।
लाजाक्षतैः पुष्पफलैः तण्डुलैर्बलिभिर्युतम्

mṛṣṭacatvararathyāṭṭa mārgaṃ candanacarcitam |
lājākṣataiḥ puṣpaphalaiḥ taṇḍulairbalibhiryutam

ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रियः ।
सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बु दूर्वापुष्पफलानि च

dhruvāya pathi dṛṣṭāya tatra tatra purastriyaḥ |
siddhārthākṣatadadhyambu dūrvāpuṣpaphalāni ca

उपजह्रुः प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिषः सतीः ।
शृण्वन् तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितुः

upajahruḥ prayuñjānā vātsalyādāśiṣaḥ satīḥ |
śṛṇvan tadvalgugītāni prāviśadbhavanaṃ pituḥ

महामणिव्रातमये स तस्मिन् भवनोत्तमे ।
लालितो नितरां पित्रा न्यवसद् दिवि देववत्

mahāmaṇivrātamaye sa tasmin bhavanottame |
lālito nitarāṃ pitrā nyavasad divi devavat

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः ।
आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्कराः

payaḥphenanibhāḥ śayyā dāntā rukmaparicchadāḥ |
āsanāni mahārhāṇi yatra raukmā upaskarāḥ

यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च ।
मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुताः

yatra sphaṭikakuḍyeṣu mahāmārakateṣu ca |
maṇipradīpā ābhānti lalanāratnasaṃyutāḥ

उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमैः ।
कूजद्विहङ्गमिथुनैः गायन्मत्तमधुव्रतैः

udyānāni ca ramyāṇi vicitrairamaradrumaiḥ |
kūjadvihaṅgamithunaiḥ gāyanmattamadhuvrataiḥ

वाप्यो वैदूर्यसोपानाः पद्मोत्पलकुमुद्वतीः ।
हंसकारण्डवकुलैः जुष्टाश्चक्राह्वसारसैः

vāpyo vaidūryasopānāḥ padmotpalakumudvatīḥ |
haṃsakāraṇḍavakulaiḥ juṣṭāścakrāhvasārasaiḥ

उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् ।
श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम्

uttānapādo rājarṣiḥ prabhāvaṃ tanayasya tam |
śrutvā dṛṣṭvādbhutatamaṃ prapede vismayaṃ param

वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् ।
अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुवः पतिम्

vīkṣyoḍhavayasaṃ taṃ ca prakṛtīnāṃ ca sammatam |
anuraktaprajaṃ rājā dhruvaṃ cakre bhuvaḥ patim

आत्मानं च प्रवयसं आकलय्य विशाम्पतिः ।
वनं विरक्तः प्रातिष्ठद् विमृशन्नात्मनो गतिम्

ātmānaṃ ca pravayasaṃ ākalayya viśāmpatiḥ |
vanaṃ viraktaḥ prātiṣṭhad vimṛśannātmano gatim