अध्याय 13: भागवत की महिमा और अन्तिम प्रार्थना

यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवैः
वेदैः साङ्गपदक्रमोपनिषदैः गायन्ति यं सामगाः ।
ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो
यस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणा देवाय तस्मै नमः

yaṃ brahmā varuṇendrarudramarutaḥ stunvanti divyaiḥ stavaiḥ
vedaiḥ sāṅgapadakramopaniṣadaiḥ gāyanti yaṃ sāmagāḥ |
dhyānāvasthitatadgatena manasā paśyanti yaṃ yogino
yasyāntaṃ na viduḥ surāsuragaṇā devāya tasmai namaḥ

पृष्ठे भ्राम्यदमन्दमन्दरगिरि ग्रावाग्रकण्डूयनान्
निद्रालोः कमठाकृतेर्भगवतः श्वासानिलाः पान्तु वः ।
यत्संस्कारकलानुवर्तनवशाद् वेलानिभेनाम्भसां
यातायातमतन्द्रितं जलनिधेः नाद्यापि विश्राम्यति

pṛṣṭhe bhrāmyadamandamandaragiri grāvāgrakaṇḍūyanān
nidrāloḥ kamaṭhākṛterbhagavataḥ śvāsānilāḥ pāntu vaḥ |
yatsaṃskārakalānuvartanavaśād velānibhenāmbhasāṃ
yātāyātamatandritaṃ jalanidheḥ nādyāpi viśrāmyati

पुराणसङ्ख्यासंभूतिं अस्य वाच्यप्रयोजने ।
दानं दानस्य माहात्म्यं पाठादेश्च निबोधत

purāṇasaṅkhyāsaṃbhūtiṃ asya vācyaprayojane |
dānaṃ dānasya māhātmyaṃ pāṭhādeśca nibodhata

ब्राह्मं दश सहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च ।
श्रीवैष्णवं त्रयोविंशत् चतुर्विंशति शैवकम्

brāhmaṃ daśa sahasrāṇi pādmaṃ pañconaṣaṣṭi ca |
śrīvaiṣṇavaṃ trayoviṃśat caturviṃśati śaivakam

दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति ।
मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतुःशतम्

daśāṣṭau śrībhāgavataṃ nāradaṃ pañcaviṃśati |
mārkaṇḍaṃ nava vāhnaṃ ca daśapañca catuḥśatam

चतुर्दश भविष्यं स्यात् तथा पञ्चशतानि च ।
दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु

caturdaśa bhaviṣyaṃ syāt tathā pañcaśatāni ca |
daśāṣṭau brahmavaivartaṃ laiṅgamekādaśaiva tu

चतुर्विंशति वाराहं एकाशीतिसहस्रकम् ।
स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम्

caturviṃśati vārāhaṃ ekāśītisahasrakam |
skāndaṃ śataṃ tathā caikaṃ vāmanaṃ daśa kīrtitam

कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश ।
एकोनविंशत् सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु

kaurmaṃ saptadaśākhyātaṃ mātsyaṃ tattu caturdaśa |
ekonaviṃśat sauparṇaṃ brahmāṇḍaṃ dvādaśaiva tu

एवं पुराणसन्दोहः चतुर्लक्ष उदाहृतः ।
तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतं इष्यते

evaṃ purāṇasandohaḥ caturlakṣa udāhṛtaḥ |
tatrāṣṭadaśasāhasraṃ śrībhāgavataṃ iṣyate

इदं भगवता पूर्वं ब्रह्मणे नाभिपङ्कजे ।
स्थिताय भवभीताय कारुण्यात् संप्रकाशितम्

idaṃ bhagavatā pūrvaṃ brahmaṇe nābhipaṅkaje |
sthitāya bhavabhītāya kāruṇyāt saṃprakāśitam

आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् ।
हरिलीलाकथाव्रात अमृतानन्दितसत्सुरम्

ādimadhyāvasāneṣu vairāgyākhyānasaṃyutam |
harilīlākathāvrāta amṛtānanditasatsuram

सर्ववेदान्तसारं यद् ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् ।
वस्तु अद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम्

sarvavedāntasāraṃ yad brahmātmaikatvalakṣaṇam |
vastu advitīyaṃ tanniṣṭhaṃ kaivalyaikaprayojanam

प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् ।
ददाति यो भागवतं स याति परमां गतिम्

prauṣṭhapadyāṃ paurṇamāsyāṃ hemasiṃhasamanvitam |
dadāti yo bhāgavataṃ sa yāti paramāṃ gatim

राजन्ते तावदन्यानि पुराणानि सतां गणे ।
यावद् न दृष्यते साक्षात् श्रीमद् भागवतं परम्

rājante tāvadanyāni purāṇāni satāṃ gaṇe |
yāvad na dṛṣyate sākṣāt śrīmad bhāgavataṃ param

सर्ववेदान्तसारं हि श्रीभागवतमिष्यते ।
तद् रसामृततृप्तस्य नान्यत्र स्याद् रतिः क्वचित्

sarvavedāntasāraṃ hi śrībhāgavatamiṣyate |
tad rasāmṛtatṛptasya nānyatra syād ratiḥ kvacit

निम्नगानां यथा गङ्गा देवानामच्युतो यथा ।
वैष्णवानां यथा शम्भुः पुराणानां इदं तथा

nimnagānāṃ yathā gaṅgā devānāmacyuto yathā |
vaiṣṇavānāṃ yathā śambhuḥ purāṇānāṃ idaṃ tathā

क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी ह्यनुत्तमा ।
तथा पुराणव्रातानां श्रीमद्भागवतं द्विजाः

kṣetrāṇāṃ caiva sarveṣāṃ yathā kāśī hyanuttamā |
tathā purāṇavrātānāṃ śrīmadbhāgavataṃ dvijāḥ

श्रीमद्भागवतं पुराणममलं यद्वैष्णवानां प्रियं
यस्मिन् पारमहंस्यमेकममलं ज्ञानं परं गीयते ।
तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्यमाविस्कृतं
तत् श्रृण्वन् विपठन् विचारणपरो भक्त्या विमुच्येन्नरः

śrīmadbhāgavataṃ purāṇamamalaṃ yadvaiṣṇavānāṃ priyaṃ
yasmin pāramahaṃsyamekamamalaṃ jñānaṃ paraṃ gīyate |
tatra jñānavirāgabhaktisahitaṃ naiṣkarmyamāviskṛtaṃ
tat śrṛṇvan vipaṭhan vicāraṇaparo bhaktyā vimucyennaraḥ

कस्मै येन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीपः पुरा
तद् रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तद् रूपिणा ।
योगीन्द्राय तदात्मनाथ भगवत् राताय कारुण्यतः
तच्छुद्धं विमलं विशोकममृतं सत्यं परं धीमहि

kasmai yena vibhāsito'yamatulo jñānapradīpaḥ purā
tad rūpeṇa ca nāradāya munaye kṛṣṇāya tad rūpiṇā |
yogīndrāya tadātmanātha bhagavat rātāya kāruṇyataḥ
tacchuddhaṃ vimalaṃ viśokamamṛtaṃ satyaṃ paraṃ dhīmahi

नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय साक्षिणे ।
य इदं कृपया कस्मै व्याचचक्षे मुमुक्षवे

namastasmai bhagavate vāsudevāya sākṣiṇe |
ya idaṃ kṛpayā kasmai vyācacakṣe mumukṣave

योगीन्द्राय नमस्तस्मै शुकाय ब्रह्मरूपिणे ।
संसारसर्पदष्टं यो विष्णुरातममूमुचत्

yogīndrāya namastasmai śukāya brahmarūpiṇe |
saṃsārasarpadaṣṭaṃ yo viṣṇurātamamūmucat

भवे भवे यथा भक्तिः पादयोस्तव जायते ।
तथा कुरुष्व देवेश नाथस्त्वं नो यतः प्रभो

bhave bhave yathā bhaktiḥ pādayostava jāyate |
tathā kuruṣva deveśa nāthastvaṃ no yataḥ prabho

नामसङ्कीर्तनं यस्य सर्वपाप प्रणाशनम् ।
प्रणामो दुःखशमनः त नमामि हरिं परम्

nāmasaṅkīrtanaṃ yasya sarvapāpa praṇāśanam |
praṇāmo duḥkhaśamanaḥ ta namāmi hariṃ param