अध्याय 7: उद्धव को उपदेश, अवधूत के पहले गुरु

यदात्थ मां महाभाग तच्चिकीर्षितमेव मे ।
ब्रह्मा भवो लोकपालाः स्वर्वासं मेऽभिकाङ्क्षिणः

yadāttha māṃ mahābhāga taccikīrṣitameva me |
brahmā bhavo lokapālāḥ svarvāsaṃ me'bhikāṅkṣiṇaḥ

मया निष्पादितं ह्यत्र देवकार्यमशेषतः ।
यदर्थमवतीर्णोऽहमंशेन ब्रह्मणार्थितः

mayā niṣpāditaṃ hyatra devakāryamaśeṣataḥ |
yadarthamavatīrṇo'hamaṃśena brahmaṇārthitaḥ

कुलं वै शापनिर्दग्धं नङ्क्ष्यत्यन्योन्यविग्रहात् ।
समुद्रः! सप्तमे ह्येनां पुरीं च प्लावयिष्यति

kulaṃ vai śāpanirdagdhaṃ naṅkṣyatyanyonyavigrahāt |
samudraḥ! saptame hyenāṃ purīṃ ca plāvayiṣyati

यर्ह्येवायं मया त्यक्तो लोकोऽयं नष्टमङ्गलः ।
भविष्यत्यचिरात्साधो कलिनापि निराकृतः

yarhyevāyaṃ mayā tyakto loko'yaṃ naṣṭamaṅgalaḥ |
bhaviṣyatyacirātsādho kalināpi nirākṛtaḥ

न वस्तव्यं त्वयैवेह मया त्यक्ते महीतले ।
जनोऽधर्मरुचिर्भद्र भविष्यति कलौ युगे

na vastavyaṃ tvayaiveha mayā tyakte mahītale |
jano'dharmarucirbhadra bhaviṣyati kalau yuge

त्वं तु सर्वं परित्यज्य स्नेहं स्वजनबन्धुषु ।
मय्यावेश्य मनः संयक्समदृग्विचरस्व गाम्

tvaṃ tu sarvaṃ parityajya snehaṃ svajanabandhuṣu |
mayyāveśya manaḥ saṃyaksamadṛgvicarasva gām

यदिदं मनसा वाचा चक्षुर्भ्यां श्रवणादिभिः ।
नश्वरं गृह्यमाणं च विद्धि मायामनोमयम्

yadidaṃ manasā vācā cakṣurbhyāṃ śravaṇādibhiḥ |
naśvaraṃ gṛhyamāṇaṃ ca viddhi māyāmanomayam

पुंसोऽयुक्तस्य नानार्थो भ्रमः स गुणदोषभाक् ।
कर्माकर्मविकर्मेति गुणदोषधियो भिदा

puṃso'yuktasya nānārtho bhramaḥ sa guṇadoṣabhāk |
karmākarmavikarmeti guṇadoṣadhiyo bhidā

तस्माद्युक्तेन्द्रियग्रामो युक्तचित्त इदं जगत् ।
आत्मनीक्षस्व विततमात्मानं मय्यधीश्वरे

tasmādyuktendriyagrāmo yuktacitta idaṃ jagat |
ātmanīkṣasva vitatamātmānaṃ mayyadhīśvare

ज्ञानविज्ञानसंयुक्त आत्मभूतः शरीरिणाम् ।
अत्मानुभवतुष्टात्मा नान्तरायैर्विहन्यसे

jñānavijñānasaṃyukta ātmabhūtaḥ śarīriṇām |
atmānubhavatuṣṭātmā nāntarāyairvihanyase

दोषबुद्ध्योभयातीतो निषेधान्न निवर्तते ।
गुणबुद्ध्या च विहितं न करोति यथार्भकः

doṣabuddhyobhayātīto niṣedhānna nivartate |
guṇabuddhyā ca vihitaṃ na karoti yathārbhakaḥ

सर्वभूतसुहृच्छान्तो ज्ञानविज्ञाननिश्चयः ।
पश्यन्मदात्मकं विश्वं न विपद्येत वै पुनः

sarvabhūtasuhṛcchānto jñānavijñānaniścayaḥ |
paśyanmadātmakaṃ viśvaṃ na vipadyeta vai punaḥ

इत्यादिष्टो भगवता महाभागवतो नृप ।
उद्धवः प्रणिपत्याह तत्त्वं जिज्ञासुरच्युतम्

ityādiṣṭo bhagavatā mahābhāgavato nṛpa |
uddhavaḥ praṇipatyāha tattvaṃ jijñāsuracyutam

योगेश योगविन्यास योगात्मन्योगसम्भव ।
निःश्रेयसाय मे प्रोक्तस्त्यागः सन्न्यासलक्षणः

yogeśa yogavinyāsa yogātmanyogasambhava |
niḥśreyasāya me proktastyāgaḥ sannyāsalakṣaṇaḥ

त्यागोऽयं दुष्करो भूमन्कामानां विषयात्मभिः ।
सुतरां त्वयि सर्वात्मन्नभक्तैरिति मे मतिः

tyāgo'yaṃ duṣkaro bhūmankāmānāṃ viṣayātmabhiḥ |
sutarāṃ tvayi sarvātmannabhaktairiti me matiḥ

सोऽहं ममाहमिति मूढमतिर्विगाढः ।
त्वन्मायया विरचितात्मनि सानुबन्धे ।
तत्त्वञ्जसा निगदितं भवता यथाहं ।
संसाधयामि भगवन्ननुशाधि भृत्यम्

so'haṃ mamāhamiti mūḍhamatirvigāḍhaḥ |
tvanmāyayā viracitātmani sānubandhe |
tattvañjasā nigaditaṃ bhavatā yathāhaṃ |
saṃsādhayāmi bhagavannanuśādhi bhṛtyam

सत्यस्य ते स्वदृश आत्मन आत्मनोऽन्यं ।
वक्तारमीश विबुधेष्वपि नानुचक्षे ।
सर्वे विमोहितधियस्तव माययेमे ।
ब्रह्मादयस्तनुभृतो बहिरर्थभावाः

satyasya te svadṛśa ātmana ātmano'nyaṃ |
vaktāramīśa vibudheṣvapi nānucakṣe |
sarve vimohitadhiyastava māyayeme |
brahmādayastanubhṛto bahirarthabhāvāḥ

तस्माद्भवन्तमनवद्यमनन्तपारं ।
सर्वज्ञमीश्वरमकुण्ठविकुण्ठधिष्ण्यम् ।
निर्विण्णधीरहमु ह वृजिनाभितप्तो ।
नारायणं नरसखं शरणं प्रपद्ये

tasmādbhavantamanavadyamanantapāraṃ |
sarvajñamīśvaramakuṇṭhavikuṇṭhadhiṣṇyam |
nirviṇṇadhīrahamu ha vṛjinābhitapto |
nārāyaṇaṃ narasakhaṃ śaraṇaṃ prapadye

प्रायेण मनुजा लोके लोकतत्त्वविचक्षणाः ।
समुद्धरन्ति ह्यात्मानमात्मनैवाशुभाशयात्

prāyeṇa manujā loke lokatattvavicakṣaṇāḥ |
samuddharanti hyātmānamātmanaivāśubhāśayāt

आत्मनो गुरुरात्मैव पुरुषस्य विशेषतः ।
यत्प्रत्यक्षानुमानाभ्यां श्रेयोऽसावनुविन्दते

ātmano gururātmaiva puruṣasya viśeṣataḥ |
yatpratyakṣānumānābhyāṃ śreyo'sāvanuvindate

पुरुषत्वे च मां धीराः साङ्ख्ययोगविशारदाः ।
आविस्तरां प्रपश्यन्ति सर्वशक्त्युपबृंहितम्

puruṣatve ca māṃ dhīrāḥ sāṅkhyayogaviśāradāḥ |
āvistarāṃ prapaśyanti sarvaśaktyupabṛṃhitam

एकद्वित्रिचतुष्पादो बहुपादस्तथापदः ।
बह्व्यः सन्ति पुरः सृष्टास्तासां मे पौरुषी प्रिया

ekadvitricatuṣpādo bahupādastathāpadaḥ |
bahvyaḥ santi puraḥ sṛṣṭāstāsāṃ me pauruṣī priyā

अत्र मां मृगयन्त्यद्धा युक्ता हेतुभिरीश्वरम् ।
गृह्यमाणैर्गुणैर्लिङ्गैरग्राह्यमनुमानतः

atra māṃ mṛgayantyaddhā yuktā hetubhirīśvaram |
gṛhyamāṇairguṇairliṅgairagrāhyamanumānataḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अवधूतस्य संवादं यदोरमिततेजसः

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
avadhūtasya saṃvādaṃ yadoramitatejasaḥ

अवधूतं द्विजं कञ्चिच्चरन्तमकुतोभयम् ।
कविं निरीक्ष्य तरुणं यदुः पप्रच्छ धर्मवित्

avadhūtaṃ dvijaṃ kañciccarantamakutobhayam |
kaviṃ nirīkṣya taruṇaṃ yaduḥ papraccha dharmavit

कुतो बुद्धिरियं ब्रह्मन्नकर्तुः सुविशारदा ।
यामासाद्य भवाँल्लोकं विद्वाँश्चरति बालवत्

kuto buddhiriyaṃ brahmannakartuḥ suviśāradā |
yāmāsādya bhavām̐llokaṃ vidvām̐ścarati bālavat

प्रायो धर्मार्थकामेषु विवित्सायां च मानवाः ।
हेतुनैव समीहन्त आयुषो यशसः श्रियः

prāyo dharmārthakāmeṣu vivitsāyāṃ ca mānavāḥ |
hetunaiva samīhanta āyuṣo yaśasaḥ śriyaḥ

त्वं तु कल्पः कविर्दक्षः सुभगोऽमृतभाषणः ।
न कर्ता नेहसे किञ्चिज्जडोन्मत्तपिशाचवत्

tvaṃ tu kalpaḥ kavirdakṣaḥ subhago'mṛtabhāṣaṇaḥ |
na kartā nehase kiñcijjaḍonmattapiśācavat

जनेषु दह्यमानेषु कामलोभदवाग्निना ।
न तप्यसेऽग्निना मुक्तो गङ्गाम्भःस्थ इव द्विपः

janeṣu dahyamāneṣu kāmalobhadavāgninā |
na tapyase'gninā mukto gaṅgāmbhaḥstha iva dvipaḥ

त्वं हि नः पृच्छतां ब्रह्मन्नात्मन्यानन्दकारणम् ।
ब्रूहि स्पर्शविहीनस्य भवतः केवलात्मनः

tvaṃ hi naḥ pṛcchatāṃ brahmannātmanyānandakāraṇam |
brūhi sparśavihīnasya bhavataḥ kevalātmanaḥ

यदुनैवं महाभागो ब्रह्मण्येन सुमेधसा ।
पृष्टः सभाजितः प्राह प्रश्रयावनतं द्विजः

yadunaivaṃ mahābhāgo brahmaṇyena sumedhasā |
pṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśrayāvanataṃ dvijaḥ

सन्ति मे गुरवो राजन्बहवो बुद्ध्युपश्रिताः ।
यतो बुद्धिमुपादाय मुक्तोऽटामीह तान्शृणु

santi me guravo rājanbahavo buddhyupaśritāḥ |
yato buddhimupādāya mukto'ṭāmīha tānśṛṇu

पृथिवी वायुराकाशमापोऽग्निश्चन्द्र मा रविः ।
कपोतोऽजगरः सिन्धुः पतङ्गो मधुकृद्गजः

pṛthivī vāyurākāśamāpo'gniścandra mā raviḥ |
kapoto'jagaraḥ sindhuḥ pataṅgo madhukṛdgajaḥ

मधुहा हरिणो मीनः पिङ्गला कुररोऽर्भकः ।
कुमारी शरकृत्सर्प ऊर्णनाभिः सुपेशकृत्

madhuhā hariṇo mīnaḥ piṅgalā kuraro'rbhakaḥ |
kumārī śarakṛtsarpa ūrṇanābhiḥ supeśakṛt

एते मे गुरवो राजन्चतुर्विंशतिराश्रिताः ।
शिक्षा वृत्तिभिरेतेषामन्वशिक्षमिहात्मनः

ete me guravo rājancaturviṃśatirāśritāḥ |
śikṣā vṛttibhireteṣāmanvaśikṣamihātmanaḥ

यतो यदनुशिक्षामि यथा वा नाहुषात्मज ।
तत्तथा पुरुषव्याघ्र निबोध कथयामि ते

yato yadanuśikṣāmi yathā vā nāhuṣātmaja |
tattathā puruṣavyāghra nibodha kathayāmi te

भूतैराक्रम्यमाणोऽपि धीरो दैववशानुगैः ।
तद्विद्वान्न चलेन्मार्गादन्वशिक्षं क्षितेर्व्रतम्

bhūtairākramyamāṇo'pi dhīro daivavaśānugaiḥ |
tadvidvānna calenmārgādanvaśikṣaṃ kṣitervratam

शश्वत्परार्थसर्वेहः परार्थैकान्तसम्भवः ।
साधुः शिक्षेत भूभृत्तो नगशिष्यः परात्मताम्

śaśvatparārthasarvehaḥ parārthaikāntasambhavaḥ |
sādhuḥ śikṣeta bhūbhṛtto nagaśiṣyaḥ parātmatām

प्राणवृत्त्यैव सन्तुष्येन्मुनिर्नैवेन्द्रियप्रियैः ।
ज्ञानं यथा न नश्येत नावकीर्येत वाङ्मनः

prāṇavṛttyaiva santuṣyenmunirnaivendriyapriyaiḥ |
jñānaṃ yathā na naśyeta nāvakīryeta vāṅmanaḥ

विषयेष्वाविशन्योगी नानाधर्मेषु सर्वतः ।
गुणदोषव्यपेतात्मा न विषज्जेत वायुवत्

viṣayeṣvāviśanyogī nānādharmeṣu sarvataḥ |
guṇadoṣavyapetātmā na viṣajjeta vāyuvat

पार्थिवेष्विह देहेषु प्रविष्टस्तद्गुणाश्रयः ।
गुणैर्न युज्यते योगी गन्धैर्वायुरिवात्मदृक्

pārthiveṣviha deheṣu praviṣṭastadguṇāśrayaḥ |
guṇairna yujyate yogī gandhairvāyurivātmadṛk

अन्तर्हितश्च स्थिरजङ्गमेषु ब्रह्मात्मभावेन समन्वयेन ।
व्याप्त्याव्यवच्छेदमसङ्गमात्मनो मुनिर्नभस्त्वं विततस्य भावयेत्

antarhitaśca sthirajaṅgameṣu brahmātmabhāvena samanvayena |
vyāptyāvyavacchedamasaṅgamātmano munirnabhastvaṃ vitatasya bhāvayet

तेजोऽबन्नमयैर्भावैर्मेघाद्यैर्वायुनेरितैः ।
न स्पृश्यते नभस्तद्वत्कालसृष्टैर्गुणैः पुमान्

tejo'bannamayairbhāvairmeghādyairvāyuneritaiḥ |
na spṛśyate nabhastadvatkālasṛṣṭairguṇaiḥ pumān

स्वच्छः प्रकृतितः स्निग्धो माधुर्यस्तीर्थभूर्नृणाम् ।
मुनिः पुनात्यपां मित्रमीक्षोपस्पर्शकीर्तनैः

svacchaḥ prakṛtitaḥ snigdho mādhuryastīrthabhūrnṛṇām |
muniḥ punātyapāṃ mitramīkṣopasparśakīrtanaiḥ

तेजस्वी तपसा दीप्तो दुर्धर्षोदरभाजनः ।
सर्वभक्ष्योऽपि युक्तात्मा नादत्ते मलमग्निवत्

tejasvī tapasā dīpto durdharṣodarabhājanaḥ |
sarvabhakṣyo'pi yuktātmā nādatte malamagnivat

क्वचिच्छन्नः क्वचित्स्पष्ट उपास्यः श्रेय इच्छताम् ।
भुङ्क्ते सर्वत्र दातॄणां दहन्प्रागुत्तराशुभम्

kvacicchannaḥ kvacitspaṣṭa upāsyaḥ śreya icchatām |
bhuṅkte sarvatra dātṝṇāṃ dahanprāguttarāśubham

स्वमायया सृष्टमिदं सदसल्लक्षणं विभुः ।
प्रविष्ट ईयते तत्तत् स्वरूपोऽग्निरिवैधसि

svamāyayā sṛṣṭamidaṃ sadasallakṣaṇaṃ vibhuḥ |
praviṣṭa īyate tattat svarūpo'gnirivaidhasi

विसर्गाद्याः श्मशानान्ता भावा देहस्य नात्मनः ।
कलानामिव चन्द्रस्य कालेनाव्यक्तवर्त्मना

visargādyāḥ śmaśānāntā bhāvā dehasya nātmanaḥ |
kalānāmiva candrasya kālenāvyaktavartmanā

कालेन ह्योघवेगेन भूतानां प्रभवाप्ययौ ।
नित्यावपि न दृश्येते आत्मनोऽग्नेर्यथार्चिषाम्

kālena hyoghavegena bhūtānāṃ prabhavāpyayau |
nityāvapi na dṛśyete ātmano'gneryathārciṣām

गुणैर्गुणानुपादत्ते यथाकालं विमुञ्चति ।
न तेषु युज्यते योगी गोभिर्गा इव गोपतिः

guṇairguṇānupādatte yathākālaṃ vimuñcati |
na teṣu yujyate yogī gobhirgā iva gopatiḥ

बुध्यते स्वे न भेदेन व्यक्तिस्थ इव तद्गतः ।
लक्ष्यते स्थूलमतिभिरात्मा चावस्थितोऽर्कवत्

budhyate sve na bhedena vyaktistha iva tadgataḥ |
lakṣyate sthūlamatibhirātmā cāvasthito'rkavat

नातिस्नेहः प्रसङ्गो वा कर्तव्यः क्वापि केनचित् ।
कुर्वन्विन्देत सन्तापं कपोत इव दीनधीः

nātisnehaḥ prasaṅgo vā kartavyaḥ kvāpi kenacit |
kurvanvindeta santāpaṃ kapota iva dīnadhīḥ

कपोतः कश्चनारण्ये कृतनीडो वनस्पतौ ।
कपोत्या भार्यया सार्धमुवास कतिचित्समाः

kapotaḥ kaścanāraṇye kṛtanīḍo vanaspatau |
kapotyā bhāryayā sārdhamuvāsa katicitsamāḥ

कपोतौ स्नेहगुणितहृदयौ गृहधर्मिणौ ।
दृष्टिं दृष्ट्याङ्गमङ्गेन बुद्धिं बुद्ध्या बबन्धतुः

kapotau snehaguṇitahṛdayau gṛhadharmiṇau |
dṛṣṭiṃ dṛṣṭyāṅgamaṅgena buddhiṃ buddhyā babandhatuḥ

शय्यासनाटनस्थानवार्ताक्रीडाशनादिकम् ।
मिथुनीभूय विश्रब्धौ चेरतुर्वनराजिषु

śayyāsanāṭanasthānavārtākrīḍāśanādikam |
mithunībhūya viśrabdhau ceraturvanarājiṣu

यं यं वाञ्छति सा राजन्तर्पयन्त्यनुकम्पिता ।
तं तं समनयत्कामं कृच्छ्रेणाप्यजितेन्द्रियः

yaṃ yaṃ vāñchati sā rājantarpayantyanukampitā |
taṃ taṃ samanayatkāmaṃ kṛcchreṇāpyajitendriyaḥ

कपोती प्रथमं गर्भं गृह्णती काल आगते ।
अण्डानि सुषुवे नीडे स्वपत्युः सन्निधौ सती

kapotī prathamaṃ garbhaṃ gṛhṇatī kāla āgate |
aṇḍāni suṣuve nīḍe svapatyuḥ sannidhau satī

तेषु काले व्यजायन्त रचितावयवा हरेः ।
शक्तिभिर्दुर्विभाव्याभिः कोमलाङ्गतनूरुहाः

teṣu kāle vyajāyanta racitāvayavā hareḥ |
śaktibhirdurvibhāvyābhiḥ komalāṅgatanūruhāḥ

प्रजाः पुपुषतुः प्रीतौ दम्पती पुत्रवत्सलौ ।
शृण्वन्तौ कूजितं तासां निर्वृतौ कलभाषितैः

prajāḥ pupuṣatuḥ prītau dampatī putravatsalau |
śṛṇvantau kūjitaṃ tāsāṃ nirvṛtau kalabhāṣitaiḥ

तासां पतत्रैः सुस्पर्शैः कूजितैर्मुग्धचेष्टितैः ।
प्रत्युद्गमैरदीनानां पितरौ मुदमापतुः

tāsāṃ patatraiḥ susparśaiḥ kūjitairmugdhaceṣṭitaiḥ |
pratyudgamairadīnānāṃ pitarau mudamāpatuḥ

स्नेहानुबद्धहृदयावन्योन्यं विष्णुमायया ।
विमोहितौ दीनधियौ शिशून्पुपुषतुः प्रजाः

snehānubaddhahṛdayāvanyonyaṃ viṣṇumāyayā |
vimohitau dīnadhiyau śiśūnpupuṣatuḥ prajāḥ

एकदा जग्मतुस्तासामन्नार्थं तौ कुटुम्बिनौ ।
परितः कानने तस्मिन्नर्थिनौ चेरतुश्चिरम्

ekadā jagmatustāsāmannārthaṃ tau kuṭumbinau |
paritaḥ kānane tasminnarthinau ceratuściram

दृष्ट्वा तान्लुब्धकः कश्चिद्यदृच्छातो वनेचरः ।
जगृहे जालमातत्य चरतः स्वालयान्तिके

dṛṣṭvā tānlubdhakaḥ kaścidyadṛcchāto vanecaraḥ |
jagṛhe jālamātatya carataḥ svālayāntike

कपोतश्च कपोती च प्रजापोषे सदोत्सुकौ ।
गतौ पोषणमादाय स्वनीडमुपजग्मतुः

kapotaśca kapotī ca prajāpoṣe sadotsukau |
gatau poṣaṇamādāya svanīḍamupajagmatuḥ

कपोती स्वात्मजान्वीक्ष्य बालकान्जालसंवृतान् ।
तानभ्यधावत्क्रोशन्ती क्रोशतो भृशदुःखिता

kapotī svātmajānvīkṣya bālakānjālasaṃvṛtān |
tānabhyadhāvatkrośantī krośato bhṛśaduḥkhitā

सासकृत्स्नेहगुणिता! दीनचित्ताजमायया ।
स्वयं चाबध्यत शिचा बद्धान्पश्यन्त्यपस्मृतिः

sāsakṛtsnehaguṇitā! dīnacittājamāyayā |
svayaṃ cābadhyata śicā baddhānpaśyantyapasmṛtiḥ

कपोतः स्वात्मजान्बद्धानात्मनोऽप्यधिकान्प्रियान् ।
भार्यां चात्मसमां दीनो विललापातिदुःखितः

kapotaḥ svātmajānbaddhānātmano'pyadhikānpriyān |
bhāryāṃ cātmasamāṃ dīno vilalāpātiduḥkhitaḥ

अहो मे पश्यतापायमल्पपुण्यस्य दुर्मतेः ।
अतृप्तस्याकृतार्थस्य गृहस्त्रैवर्गिको हतः

aho me paśyatāpāyamalpapuṇyasya durmateḥ |
atṛptasyākṛtārthasya gṛhastraivargiko hataḥ

अनुरूपानुकूला च यस्य मे पतिदेवता ।
शून्ये गृहे मां सन्त्यज्य पुत्रैः स्वर्याति साधुभिः

anurūpānukūlā ca yasya me patidevatā |
śūnye gṛhe māṃ santyajya putraiḥ svaryāti sādhubhiḥ

सोऽहं शून्ये गृहे दीनो मृतदारो मृतप्रजः ।
जिजीविषे किमर्थं वा विधुरो दुःखजीवितः

so'haṃ śūnye gṛhe dīno mṛtadāro mṛtaprajaḥ |
jijīviṣe kimarthaṃ vā vidhuro duḥkhajīvitaḥ

तांस्तथैवावृतान् शिग्भिर्मृत्युग्रस्तान्विचेष्टतः ।
स्वयं च कृपणः शिक्षु पश्यन्नप्यबुधोऽपतत्

tāṃstathaivāvṛtān śigbhirmṛtyugrastānviceṣṭataḥ |
svayaṃ ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyannapyabudho'patat

तं लब्ध्वा लुब्धकः क्रूरः कपोतं गृहमेधिनम् ।
कपोतकान्कपोतीं च सिद्धार्थः प्रययौ गृहम्

taṃ labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotaṃ gṛhamedhinam |
kapotakānkapotīṃ ca siddhārthaḥ prayayau gṛham

एवं कुटुम्ब्यशान्तात्मा द्वन्द्वारामः पतत्रिवत् ।
पुष्णन्कुटुम्बं कृपणः सानुबन्धोऽवसीदति

evaṃ kuṭumbyaśāntātmā dvandvārāmaḥ patatrivat |
puṣṇankuṭumbaṃ kṛpaṇaḥ sānubandho'vasīdati

यः प्राप्य मानुषं लोकं मुक्तिद्वारमपावृतम् ।
गृहेषु खगवत्सक्तस्तमारूढच्युतं विदुः

yaḥ prāpya mānuṣaṃ lokaṃ muktidvāramapāvṛtam |
gṛheṣu khagavatsaktastamārūḍhacyutaṃ viduḥ