अध्याय 76: शाल्व के सौभ विमान का द्वारका पर आक्रमण

अथान्यदपि कृष्णस्य श्रृणु कर्माद्भुतं नृप ।
क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिर्हतः

athānyadapi kṛṣṇasya śrṛṇu karmādbhutaṃ nṛpa |
krīḍānaraśarīrasya yathā saubhapatirhataḥ

शिशुपालसखः शाल्वो रुक्मिण्युद्वाह आगतः ।
यदुभिर्निर्जितः सङ्ख्ये जरासन्धादयस्तथा

śiśupālasakhaḥ śālvo rukmiṇyudvāha āgataḥ |
yadubhirnirjitaḥ saṅkhye jarāsandhādayastathā

शाल्वः प्रतिज्ञामकरोत् श्रृण्वतां सर्वभूभुजाम् ।
अयादवां क्ष्मां करिष्ये पौरुषं मम पश्यत

śālvaḥ pratijñāmakarot śrṛṇvatāṃ sarvabhūbhujām |
ayādavāṃ kṣmāṃ kariṣye pauruṣaṃ mama paśyata

इति मूढः प्रतिज्ञाय देवं पशुपतिं प्रभुम् ।
आराधयामास नृपः पांसुमुष्टिं सकृद् ग्रसन्

iti mūḍhaḥ pratijñāya devaṃ paśupatiṃ prabhum |
ārādhayāmāsa nṛpaḥ pāṃsumuṣṭiṃ sakṛd grasan

संवत्सरान्ते भगवान् आशुतोष उमापतिः ।
वरेण च्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम्

saṃvatsarānte bhagavān āśutoṣa umāpatiḥ |
vareṇa cchandayāmāsa śālvaṃ śaraṇamāgatam

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम्

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām |
abhedyaṃ kāmagaṃ vavre sa yānaṃ vṛṣṇibhīṣaṇam

तथेति गिरिशादिष्टो मयः परपुरंजयः ।
पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात् सौभमयस्मयम्

tatheti giriśādiṣṭo mayaḥ parapuraṃjayaḥ |
puraṃ nirmāya śālvāya prādāt saubhamayasmayam

स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् ।
ययस्द्वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन्

sa labdhvā kāmagaṃ yānaṃ tamodhāma durāsadam |
yayasdvāravatīṃ śālvo vairaṃ vṛṣṇikṛtaṃ smaran

निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ ।
पुरीं बभञ्जोपवनान् उद्यानानि च सर्वशः

nirudhya senayā śālvo mahatyā bharatarṣabha |
purīṃ babhañjopavanān udyānāni ca sarvaśaḥ

सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिकाः ।
विहारान् स विमानाग्र्यान् निपेतुः शस्त्रवृष्टयः

sagopurāṇi dvārāṇi prāsādāṭṭālatolikāḥ |
vihārān sa vimānāgryān nipetuḥ śastravṛṣṭayaḥ

शिला द्रुमाश्चाशनयः सर्पा आसारशर्कराः ।
प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूत् रजसाच्छादिता दिशः

śilā drumāścāśanayaḥ sarpā āsāraśarkarāḥ |
pracaṇḍaścakravāto'bhūt rajasācchāditā diśaḥ

इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् ।
नाभ्यपद्यत शं राजन् त्रिपुरेण यथा मही

ityardyamānā saubhena kṛṣṇasya nagarī bhṛśam |
nābhyapadyata śaṃ rājan tripureṇa yathā mahī

प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजाः प्रजाः ।
म भैष्टेत्यभ्यधाद् वीरो रथारूढो महायशाः

pradyumno bhagavān vīkṣya bādhyamānā nijāḥ prajāḥ |
ma bhaiṣṭetyabhyadhād vīro rathārūḍho mahāyaśāḥ

सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूरः सहानुजः ।
हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ

sātyakiścārudeṣṇaśca sāmbo'krūraḥ sahānujaḥ |
hārdikyo bhānuvindaśca gadaśca śukasāraṇau

अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपाः ।
निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभिः

apare ca maheṣvāsā rathayūthapayūthapāḥ |
niryayurdaṃśitā guptā rathebhāśvapadātibhiḥ

ततः प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभिः सह ।
यथासुराणां विबुधैः तुमुलं लोमहर्षणम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ śālvānāṃ yadubhiḥ saha |
yathāsurāṇāṃ vibudhaiḥ tumulaṃ lomaharṣaṇam

ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुतः ।
क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगुः

tāśca saubhapatermāyā divyāstrai rukmiṇīsutaḥ |
kṣaṇena nāśayāmāsa naiśaṃ tama ivoṣṇaguḥ

विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखैः ।
शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरैः सन्नतपर्वभिः

vivyādha pañcaviṃśatyā svarṇapuṅkhairayomukhaiḥ |
śālvasya dhvajinīpālaṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ

शतेनाताडयच्छाल्वं एकैकेनास्य सैनिकान् ।
दशभिर्दशभिर्नेतॄन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभिः

śatenātāḍayacchālvaṃ ekaikenāsya sainikān |
daśabhirdaśabhirnetṝn vāhanāni tribhistribhiḥ

तदद्भुतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मनः ।
दृष्ट्वा तं पूजयामासुः सर्वे स्वपरसैनिकाः

tadadbhutaṃ mahat karma pradyumnasya mahātmanaḥ |
dṛṣṭvā taṃ pūjayāmāsuḥ sarve svaparasainikāḥ

बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते ।
मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत्

bahurūpaikarūpaṃ tad dṛśyate na ca dṛśyate |
māyāmayaṃ mayakṛtaṃ durvibhāvyaṃ parairabhūt

क्वचिद्भूमौ क्वचिद् व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् ।
अलातचक्रवद् भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम्

kvacidbhūmau kvacid vyomni girimūrdhni jale kvacit |
alātacakravad bhrāmyat saubhaṃ tad duravasthitam

यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभः सहसैनिकः ।
शाल्वः ततस्ततोऽमुञ्चन् शरान् सात्वतयूथपाः

yatra yatropalakṣyeta sasaubhaḥ sahasainikaḥ |
śālvaḥ tatastato'muñcan śarān sātvatayūthapāḥ

शरैरग्न्यर्कसंस्पर्शैः आशीविषदुरासदैः ।
पीड्यमानपुरानीकः शाल्वोऽमुह्यत् परेरितैः

śarairagnyarkasaṃsparśaiḥ āśīviṣadurāsadaiḥ |
pīḍyamānapurānīkaḥ śālvo'muhyat pareritaiḥ

शाल्वानीकपशस्त्रौघैः वृष्णिवीरा भृशार्दिताः ।
न तत्यजू रणं स्वं स्वं लोकद्वयजिगीषवः

śālvānīkapaśastraughaiḥ vṛṣṇivīrā bhṛśārditāḥ |
na tatyajū raṇaṃ svaṃ svaṃ lokadvayajigīṣavaḥ

शाल्वामात्यो द्युमान् नाम प्रद्युम्नं प्राक् प्रपीडितः ।
आसाद्य गदया मौर्व्या व्याहत्य व्यनदद् बली

śālvāmātyo dyumān nāma pradyumnaṃ prāk prapīḍitaḥ |
āsādya gadayā maurvyā vyāhatya vyanadad balī

प्रद्युम्नं गदया शीर्ण वक्षःस्थलमरिंदमम् ।
अपोवाह रणात् सूतो धर्मविद् दारुकात्मजः

pradyumnaṃ gadayā śīrṇa vakṣaḥsthalamariṃdamam |
apovāha raṇāt sūto dharmavid dārukātmajaḥ

लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन कार्ष्णिः सारथिमब्रवीत् ।
अहो असाध्विदं सूत यद् रणान्मेऽपसर्पणम्

labdhasaṃjño muhūrtena kārṣṇiḥ sārathimabravīt |
aho asādhvidaṃ sūta yad raṇānme'pasarpaṇam

न यदूनां कुले जातः श्रूयते रणविच्युतः ।
विना मत्क्लीबचित्तेन सूतेन प्राप्तकिल्बिषात्

na yadūnāṃ kule jātaḥ śrūyate raṇavicyutaḥ |
vinā matklībacittena sūtena prāptakilbiṣāt

किं नु वक्ष्येऽभिसङ्गम्य पितरौ रामकेशवौ ।
युद्धात् सम्यगपक्रान्तः पृष्टस्तत्रात्मनः क्षमम्

kiṃ nu vakṣye'bhisaṅgamya pitarau rāmakeśavau |
yuddhāt samyagapakrāntaḥ pṛṣṭastatrātmanaḥ kṣamam

व्यक्तं मे कथयिष्यन्ति हसन्त्यो भ्रातृजामयः ।
क्लैब्यं कथं कथं वीर तवान्यैः कथ्यतां मृधे

vyaktaṃ me kathayiṣyanti hasantyo bhrātṛjāmayaḥ |
klaibyaṃ kathaṃ kathaṃ vīra tavānyaiḥ kathyatāṃ mṛdhe

धर्मं विजानताऽऽयुष्मन् कृतमेतन्मया विभो ।
सूतः कृच्छ्रगतं रक्षेद् रथिनं सारथिं रथी

dharmaṃ vijānatā''yuṣman kṛtametanmayā vibho |
sūtaḥ kṛcchragataṃ rakṣed rathinaṃ sārathiṃ rathī

एतद् विदित्वा तु भवान् मयापोवाहितो रणात् ।
उपसृष्टः परेणेति मूर्च्छितो गदया हतः

etad viditvā tu bhavān mayāpovāhito raṇāt |
upasṛṣṭaḥ pareṇeti mūrcchito gadayā hataḥ