अध्याय 5: गोकुल में नन्दोत्सव और वसुदेव की चेतावनी

नन्दस्त्वात्मज उत्पन्ने जाताह्लादो महामनाः ।
आहूय विप्रान् वेदज्ञान् स्नातः शुचिरलंकृतः

nandastvātmaja utpanne jātāhlādo mahāmanāḥ |
āhūya viprān vedajñān snātaḥ śuciralaṃkṛtaḥ

वाचयित्वा स्वस्त्ययनं जातकर्मात्मजस्य वै ।
कारयामास विधिवत् पितृदेवार्चनं तथा

vācayitvā svastyayanaṃ jātakarmātmajasya vai |
kārayāmāsa vidhivat pitṛdevārcanaṃ tathā

धेनूनां नियुते प्रादाद् विप्रेभ्यः समलंकृते ।
तिलाद्रीन् सप्त रत्नौघ शातकौंभांबरावृतान्

dhenūnāṃ niyute prādād viprebhyaḥ samalaṃkṛte |
tilādrīn sapta ratnaugha śātakauṃbhāṃbarāvṛtān

कालेन स्नानशौचाभ्यां संस्कारैः तपसेज्यया ।
शुध्यन्ति दानैः सन्तुष्ट्या द्रव्याण्यात्माऽऽत्मविद्यया

kālena snānaśaucābhyāṃ saṃskāraiḥ tapasejyayā |
śudhyanti dānaiḥ santuṣṭyā dravyāṇyātmā''tmavidyayā

सौमंगल्यगिरो विप्राः सूतमागधवन्दिनः ।
गायकाश्च जगुर्नेदुः भेर्यो दुन्दुभयो मुहुः

saumaṃgalyagiro viprāḥ sūtamāgadhavandinaḥ |
gāyakāśca jagurneduḥ bheryo dundubhayo muhuḥ

व्रजः सम्मृष्टसंसिक्त द्वाराजिरगृहान्तरः ।
चित्रध्वज पताकास्रक् चैलपल्लवतोरणैः

vrajaḥ sammṛṣṭasaṃsikta dvārājiragṛhāntaraḥ |
citradhvaja patākāsrak cailapallavatoraṇaiḥ

गावो वृषा वत्सतरा हरिद्रातैलरूषिताः ।
विचित्र धातुबर्हस्रग् वस्त्रकाञ्चनमालिनः

gāvo vṛṣā vatsatarā haridrātailarūṣitāḥ |
vicitra dhātubarhasrag vastrakāñcanamālinaḥ

महार्हवस्त्राभरण कञ्चुकोष्णीषभूषिताः ।
गोपाः समाययू राजन् नानोपायनपाणयः

mahārhavastrābharaṇa kañcukoṣṇīṣabhūṣitāḥ |
gopāḥ samāyayū rājan nānopāyanapāṇayaḥ

गोप्यश्चाकर्ण्य मुदिता यशोदायाः सुतोद्भवम् ।
आत्मानं भूषयां चक्रुः वस्त्राकल्पाञ्जनादिभिः

gopyaścākarṇya muditā yaśodāyāḥ sutodbhavam |
ātmānaṃ bhūṣayāṃ cakruḥ vastrākalpāñjanādibhiḥ

नवकुंकुमकिञ्जल्क मुखपंकजभूतयः ।
बलिभिस्त्वरितं जग्मुः पृथुश्रोण्यश्चलत्कुचाः

navakuṃkumakiñjalka mukhapaṃkajabhūtayaḥ |
balibhistvaritaṃ jagmuḥ pṛthuśroṇyaścalatkucāḥ

गोप्यः सुमृष्टमणिकुण्डल निष्ककण्ठ्यः ।
चित्राम्बराः पथि शिखाच्युतमाल्यवर्षाः ।
नन्दालयं सवलया व्रजतीर्विरेजुः
व्यालोलकुण्डल पयोधरहारशोभाः

gopyaḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍala niṣkakaṇṭhyaḥ |
citrāmbarāḥ pathi śikhācyutamālyavarṣāḥ |
nandālayaṃ savalayā vrajatīrvirejuḥ
vyālolakuṇḍala payodharahāraśobhāḥ

ता आशिषः प्रयुञ्जानाः चिरं पाहीति बालके ।
हरिद्राचूर्णतैलाद्भिः सिञ्चन्त्यो जनमुज्जगुः

tā āśiṣaḥ prayuñjānāḥ ciraṃ pāhīti bālake |
haridrācūrṇatailādbhiḥ siñcantyo janamujjaguḥ

अवाद्यन्त विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे ।
कृष्णे विश्वेश्वरेऽनन्ते नंदस्य व्रजमागते

avādyanta vicitrāṇi vāditrāṇi mahotsave |
kṛṣṇe viśveśvare'nante naṃdasya vrajamāgate

गोपाः परस्परं हृष्टा दधिक्षीरघृतांबुभिः ।
आसिञ्चन्तो विलिंपन्तो नवनीतैश्च चिक्षिपुः

gopāḥ parasparaṃ hṛṣṭā dadhikṣīraghṛtāṃbubhiḥ |
āsiñcanto viliṃpanto navanītaiśca cikṣipuḥ

नन्दो महामनास्तेभ्यो वासोऽलंकारगोधनम् ।
सूतमागधवन्दिभ्यो येऽन्ये विद्योपजीविनः

nando mahāmanāstebhyo vāso'laṃkāragodhanam |
sūtamāgadhavandibhyo ye'nye vidyopajīvinaḥ

तैस्तैः कामैरदीनात्मा यथोचितं अपूजयत् ।
विष्णोराराधनार्थाय स्वपुत्रस्योदयाय च

taistaiḥ kāmairadīnātmā yathocitaṃ apūjayat |
viṣṇorārādhanārthāya svaputrasyodayāya ca

रोहिणी च महाभागा नंदगोपाभिनंदिता ।
व्यचरद् दिव्यवासःस्रक् कण्ठाभरणभूषिता

rohiṇī ca mahābhāgā naṃdagopābhinaṃditā |
vyacarad divyavāsaḥsrak kaṇṭhābharaṇabhūṣitā

तत आरभ्य नंदस्य व्रजः सर्वसमृद्धिमान् ।
हरेर्निवासात्मगुणै रमाक्रीडमभून् नृप

tata ārabhya naṃdasya vrajaḥ sarvasamṛddhimān |
harernivāsātmaguṇai ramākrīḍamabhūn nṛpa

गोपान् गोकुलरक्षायां निरूप्य मथुरां गतः ।
नंदः कंसस्य वार्षिक्यं करं दातुं कुरूद्वह

gopān gokularakṣāyāṃ nirūpya mathurāṃ gataḥ |
naṃdaḥ kaṃsasya vārṣikyaṃ karaṃ dātuṃ kurūdvaha

वसुदेव उपश्रुत्य भ्रातरं नंदमागतम् ।
ज्ञात्वा दत्तकरं राज्ञे ययौ तद् अवमोचनम्

vasudeva upaśrutya bhrātaraṃ naṃdamāgatam |
jñātvā dattakaraṃ rājñe yayau tad avamocanam

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय देहः प्राणमिवागतम् ।
प्रीतः प्रियतमं दोर्भ्यां सस्वजे प्रेमविह्वलः

taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya dehaḥ prāṇamivāgatam |
prītaḥ priyatamaṃ dorbhyāṃ sasvaje premavihvalaḥ

पूजितः सुखमासीनः पृष्ट्वा अनामयमादृतः ।
प्रसक्तधीः स्वात्मजयोः इदमाह विशांपते

pūjitaḥ sukhamāsīnaḥ pṛṣṭvā anāmayamādṛtaḥ |
prasaktadhīḥ svātmajayoḥ idamāha viśāṃpate

दिष्ट्या भ्रातः प्रवयस इदानीमप्रजस्य ते ।
प्रजाशाया निवृत्तस्य प्रजा यत् समपद्यत

diṣṭyā bhrātaḥ pravayasa idānīmaprajasya te |
prajāśāyā nivṛttasya prajā yat samapadyata

दिष्ट्या संसारचक्रेऽस्मिन् वर्तमानः पुनर्भवः ।
उपलब्धो भवानद्य दुर्लभं प्रियदर्शनम्

diṣṭyā saṃsāracakre'smin vartamānaḥ punarbhavaḥ |
upalabdho bhavānadya durlabhaṃ priyadarśanam

नैकत्र प्रियसंवासः सुहृदां चित्रकर्मणाम् ।
ओघेन व्यूह्यमानानां प्लवानां स्रोतसो यथा

naikatra priyasaṃvāsaḥ suhṛdāṃ citrakarmaṇām |
oghena vyūhyamānānāṃ plavānāṃ srotaso yathā

कच्चित् पशव्यं निरुजं भूर्यम्बुतृणवीरुधम् ।
बृहद्वनं तदधुना यत्रास्से त्वं सुहृद्वृतः

kaccit paśavyaṃ nirujaṃ bhūryambutṛṇavīrudham |
bṛhadvanaṃ tadadhunā yatrāsse tvaṃ suhṛdvṛtaḥ

भ्रातर्मम सुतः कच्चित् मात्रा सह भवद्व्रजे ।
तातं भवन्तं मन्वानो भवद्भ्यामुपलालितः

bhrātarmama sutaḥ kaccit mātrā saha bhavadvraje |
tātaṃ bhavantaṃ manvāno bhavadbhyāmupalālitaḥ

पुंसस्त्रिवर्गो विहितः सुहृदो ह्यनुभावितः ।
न तेषु क्लिश्यमानेषु त्रिवर्गोऽर्थाय कल्पते

puṃsastrivargo vihitaḥ suhṛdo hyanubhāvitaḥ |
na teṣu kliśyamāneṣu trivargo'rthāya kalpate

अहो ते देवकी पुत्राः कंसेन बहवो हताः ।
एकावशिष्टावरजा कन्या सापि दिवं गता

aho te devakī putrāḥ kaṃsena bahavo hatāḥ |
ekāvaśiṣṭāvarajā kanyā sāpi divaṃ gatā

नूनं ह्यदृष्टनिष्ठोऽयं अदृष्टपरमो जनः ।
अदृष्टमात्मनस्तत्त्वं यो वेद न स मुह्यति

nūnaṃ hyadṛṣṭaniṣṭho'yaṃ adṛṣṭaparamo janaḥ |
adṛṣṭamātmanastattvaṃ yo veda na sa muhyati

करो वै वार्षिको दत्तो राज्ञे दृष्टा वयं च वः ।
नेह स्थेयं बहुतिथं सन्त्युत्पाताश्च गोकुले

karo vai vārṣiko datto rājñe dṛṣṭā vayaṃ ca vaḥ |
neha stheyaṃ bahutithaṃ santyutpātāśca gokule

इति नंदादयो गोपाः प्रोक्तास्ते शौरिणा ययुः ।
अनोभिः अनडुद्युक्तैः तं अनुज्ञाप्य गोकुलम्

iti naṃdādayo gopāḥ proktāste śauriṇā yayuḥ |
anobhiḥ anaḍudyuktaiḥ taṃ anujñāpya gokulam