अध्याय 40: यमुना में अक्रूर की स्तुति

नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं
नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् ।
यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद्
ब्रह्माऽऽविरासीद् यत एष लोकः

nato'smyahaṃ tvākhilahetuhetuṃ
nārāyaṇaṃ pūruṣamādyamavyayam |
yannābhijātādaravindakoṣād
brahmā''virāsīd yata eṣa lokaḥ

भूस्तोयमग्निः पवनं खमादिः
महानजादिर्मन इन्द्रियाणि ।
सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे
ये हेतवस्ते जगतोऽङ्गभूताः

bhūstoyamagniḥ pavanaṃ khamādiḥ
mahānajādirmana indriyāṇi |
sarvendriyārthā vibudhāśca sarve
ye hetavaste jagato'ṅgabhūtāḥ

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते
ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीताः ।
अजोऽनुबद्धः स गुणैरजाया
गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम्

naite svarūpaṃ vidurātmanaste
hyajādayo'nātmatayā gṛhītāḥ |
ajo'nubaddhaḥ sa guṇairajāyā
guṇāt paraṃ veda na te svarūpam

त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् ।
साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधवः

tvāṃ yogino yajantyaddhā mahāpuruṣamīśvaram |
sādhyātmaṃ sādhibhūtaṃ ca sādhidaivaṃ ca sādhavaḥ

त्रय्या च विद्यया केचित् त्वां वै वैतानिका द्विजाः ।
यजन्ते विततैर्यज्ञैः नानारूपामराख्यया

trayyā ca vidyayā kecit tvāṃ vai vaitānikā dvijāḥ |
yajante vitatairyajñaiḥ nānārūpāmarākhyayā

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गताः ।
ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम्

eke tvākhilakarmāṇi sannyasyopaśamaṃ gatāḥ |
jñānino jñānayajñena yajanti jñānavigraham

अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते ।
यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम्

anye ca saṃskṛtātmāno vidhinābhihitena te |
yajanti tvanmayāstvāṃ vai bahumūrtyekamūrtikam

त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् ।
बह्वाचार्यविभेदेन भगवन् समुपासते

tvāmevānye śivoktena mārgeṇa śivarūpiṇam |
bahvācāryavibhedena bhagavan samupāsate

सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् ।
येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधियः प्रभो

sarva eva yajanti tvāṃ sarvadevamayeśvaram |
ye'pyanyadevatābhaktā yadyapyanyadhiyaḥ prabho

यथाद्रिप्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः प्रभो ।
विशन्ति सर्वतः सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्ततः

yathādriprabhavā nadyaḥ parjanyāpūritāḥ prabho |
viśanti sarvataḥ sindhuṃ tadvattvāṃ gatayo'ntataḥ

सत्त्वं रजस्तम इति भवतः प्रकृतेर्गुणाः ।
तेषु हि प्राकृताः प्रोता आब्रह्मस्थावरादयः

sattvaṃ rajastama iti bhavataḥ prakṛterguṇāḥ |
teṣu hi prākṛtāḥ protā ābrahmasthāvarādayaḥ

तुभ्यं नमस्तेऽस्त्वविषक्तदृष्टये
सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे ।
गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृतः
प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु

tubhyaṃ namaste'stvaviṣaktadṛṣṭaye
sarvātmane sarvadhiyāṃ ca sākṣiṇe |
guṇapravāho'yamavidyayā kṛtaḥ
pravartate devanṛtiryagātmasu

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्घ्रिरीक्षणं
सूर्यो नभो नाभिरथो दिशः श्रुतिः ।
द्यौः कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवाः
कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम्

agnirmukhaṃ te'vaniraṅghrirīkṣaṇaṃ
sūryo nabho nābhiratho diśaḥ śrutiḥ |
dyauḥ kaṃ surendrāstava bāhavo'rṇavāḥ
kukṣirmarut prāṇabalaṃ prakalpitam

रोमाणि वृक्षौषधयः शिरोरुहा ।
मेघाः परस्यास्थिनखानि तेऽद्रयः ।
निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापतिः
मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते

romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā |
meghāḥ parasyāsthinakhāni te'drayaḥ |
nimeṣaṇaṃ rātryahanī prajāpatiḥ
meḍhrastu vṛṣṭistava vīryamiṣyate

त्वय्यव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता
लोकाः सपाला बहुजीवसङ्कुलाः ।
यथा जले सञ्जिहते जलौकसो
ऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये

tvayyavyayātman puruṣe prakalpitā
lokāḥ sapālā bahujīvasaṅkulāḥ |
yathā jale sañjihate jalaukaso
'pyudumbare vā maśakā manomaye

यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि ।
तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यशः

yāni yānīha rūpāṇi krīḍanārthaṃ bibharṣi hi |
tairāmṛṣṭaśuco lokā mudā gāyanti te yaśaḥ

नमः कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च ।
हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे

namaḥ kāraṇamatsyāya pralayābdhicarāya ca |
hayaśīrṣṇe namastubhyaṃ madhukaiṭabhamṛtyave

अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे ।
क्षित्युद्धारविहाराय नमः सूकरमूर्तये

akūpārāya bṛhate namo mandaradhāriṇe |
kṣityuddhāravihārāya namaḥ sūkaramūrtaye

नमस्तेऽद्भुतसिंहाय साधुलोकभयापह ।
वामनाय नमस्तुभ्यं क्रान्तत्रिभुवनाय च

namaste'dbhutasiṃhāya sādhulokabhayāpaha |
vāmanāya namastubhyaṃ krāntatribhuvanāya ca

नमो भृगूणां पतये दृप्तक्षत्रवनच्छिदे ।
नमस्ते रघुवर्याय रावणान्तकराय च

namo bhṛgūṇāṃ pataye dṛptakṣatravanacchide |
namaste raghuvaryāya rāvaṇāntakarāya ca

नमस्ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नमः

namaste vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca |
pradyumnāyaniruddhāya sātvatāṃ pataye namaḥ

नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने ।
म्लेच्छप्रायक्षत्रहन्त्रे नमस्ते कल्किरूपिणे

namo buddhāya śuddhāya daityadānavamohine |
mlecchaprāyakṣatrahantre namaste kalkirūpiṇe

भगवन् जीवलोकोऽयं मोहितस्तव मायया ।
अहं ममेत्यसद्ग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्त्मसु

bhagavan jīvaloko'yaṃ mohitastava māyayā |
ahaṃ mametyasadgrāho bhrāmyate karmavartmasu

अहं चात्मात्मजागार दारार्थस्वजनादिषु ।
भ्रमामि स्वप्नकल्पेषु मूढः सत्यधिया विभो

ahaṃ cātmātmajāgāra dārārthasvajanādiṣu |
bhramāmi svapnakalpeṣu mūḍhaḥ satyadhiyā vibho

अनित्यानात्मदुःखेषु विपर्ययमतिर्ह्यहम् ।
द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने त्वात्मनः प्रियम्

anityānātmaduḥkheṣu viparyayamatirhyaham |
dvandvārāmastamoviṣṭo na jāne tvātmanaḥ priyam

यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तदुद्भवैः ।
अभ्येति मृगतृष्णां वै तद्वत्त्वाहं पराङ्मुखः

yathābudho jalaṃ hitvā praticchannaṃ tadudbhavaiḥ |
abhyeti mṛgatṛṣṇāṃ vai tadvattvāhaṃ parāṅmukhaḥ

नोत्सहेऽहं कृपणधीः कामकर्महतं मनः ।
रोद्धुं प्रमाथिभिश्चाक्षैः ह्रियमाणमितस्ततः

notsahe'haṃ kṛpaṇadhīḥ kāmakarmahataṃ manaḥ |
roddhuṃ pramāthibhiścākṣaiḥ hriyamāṇamitastataḥ

सोऽहं तवाङ्घ्र्युपगतोऽस्म्यसतां दुरापं
तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश मन्ये ।
पुंसो भवेद् यर्हि संसरणापवर्गः
त्वय्यब्जनाभ सदुपासनया मतिः स्यात्

so'haṃ tavāṅghryupagato'smyasatāṃ durāpaṃ
taccāpyahaṃ bhavadanugraha īśa manye |
puṃso bhaved yarhi saṃsaraṇāpavargaḥ
tvayyabjanābha sadupāsanayā matiḥ syāt

नमो विज्ञानमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे ।
पुरुषेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये

namo vijñānamātrāya sarvapratyayahetave |
puruṣeśapradhānāya brahmaṇe'nantaśaktaye

नमस्ते वासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च ।
हृषीकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो

namaste vāsudevāya sarvabhūtakṣayāya ca |
hṛṣīkeśa namastubhyaṃ prapannaṃ pāhi māṃ prabho