अध्याय 26: गोपों का विस्मय, नन्द द्वारा गर्ग-वचन का स्मरण

एवंविधानि कर्माणि गोपाः कृष्णस्य वीक्ष्य ते ।
अतद्वीर्यविदः प्रोचुः समभ्येत्य सुविस्मिताः

evaṃvidhāni karmāṇi gopāḥ kṛṣṇasya vīkṣya te |
atadvīryavidaḥ procuḥ samabhyetya suvismitāḥ

बालकस्य यदेतानि कर्माणि अति अद्भुतानि वै ।
कथमर्हत्यसौ जन्म ग्राम्येष्वात्मजुगुप्सितम्

bālakasya yadetāni karmāṇi ati adbhutāni vai |
kathamarhatyasau janma grāmyeṣvātmajugupsitam

यः सप्तहायनो बालः करेणैकेन लीलया ।
कथं बिभ्रद् गिरिवरं पुष्करं गजराडिव

yaḥ saptahāyano bālaḥ kareṇaikena līlayā |
kathaṃ bibhrad girivaraṃ puṣkaraṃ gajarāḍiva

तोकेनामीलिताक्षेण पूतनाया महौजसः ।
पीतः स्तनः सह प्राणैः कालेनेव वयस्तनोः

tokenāmīlitākṣeṇa pūtanāyā mahaujasaḥ |
pītaḥ stanaḥ saha prāṇaiḥ kāleneva vayastanoḥ

हिन्वतोऽधः शयानस्य मास्यस्य चरणावुदक् ।
अनोऽपतद् विपर्यस्तं रुदतः प्रपदाहतम्

hinvato'dhaḥ śayānasya māsyasya caraṇāvudak |
ano'patad viparyastaṃ rudataḥ prapadāhatam

एकहायन आसीनो ह्रियमाणो विहायसा ।
दैत्येन यस्तृणावर्त महन् कण्ठग्रहातुरम्

ekahāyana āsīno hriyamāṇo vihāyasā |
daityena yastṛṇāvarta mahan kaṇṭhagrahāturam

क्वचिद् हैयङ्गवस्तैन्ये मात्रा बद्ध उलूखले ।
गच्छन् अर्जुनयोर्मध्ये बाहुभ्यां तावपातयत्

kvacid haiyaṅgavastainye mātrā baddha ulūkhale |
gacchan arjunayormadhye bāhubhyāṃ tāvapātayat

वने सञ्चारयन् वत्सान् सरामो बालकैर्वृतः ।
हन्तुकामं बकं दोर्भ्यां मुखतोऽरिमपाटयत्

vane sañcārayan vatsān sarāmo bālakairvṛtaḥ |
hantukāmaṃ bakaṃ dorbhyāṃ mukhato'rimapāṭayat

वत्सेषु वत्सरूपेण प्रविशन्तं जिघांसया ।
हत्वा न्यपातयत्तेन कपित्थानि च लीलया

vatseṣu vatsarūpeṇa praviśantaṃ jighāṃsayā |
hatvā nyapātayattena kapitthāni ca līlayā

हत्वा रासभदैतेयं तद्बन्धूंश्च बलान्वितः ।
चक्रे तालवनं क्षेमं परिपक्व फलान्वितम्

hatvā rāsabhadaiteyaṃ tadbandhūṃśca balānvitaḥ |
cakre tālavanaṃ kṣemaṃ paripakva phalānvitam

प्रलम्बं घातयित्वोग्रं बलेन बलशालिना ।
अमोचयद् व्रजपशून् गोपांश्चारण्यवह्नितः

pralambaṃ ghātayitvograṃ balena balaśālinā |
amocayad vrajapaśūn gopāṃścāraṇyavahnitaḥ

आशीविषतमाहीन्द्रं दमित्वा विमदं ह्रदात् ।
प्रसह्योद्वास्य यमुनां चक्रेऽसौ निर्विषोदकाम्

āśīviṣatamāhīndraṃ damitvā vimadaṃ hradāt |
prasahyodvāsya yamunāṃ cakre'sau nirviṣodakām

दुस्त्यजश्चानुरागोऽस्मिन् सर्वेषां नो व्रजौकसाम् ।
नन्द ते तनयेऽस्मासु तस्याप्यौत्पत्तिकः कथम्

dustyajaścānurāgo'smin sarveṣāṃ no vrajaukasām |
nanda te tanaye'smāsu tasyāpyautpattikaḥ katham

क्व सप्तहायनो बालः क्व महाद्रिविधारणम् ।
ततो नो जायते शङ्का व्रजनाथ तवात्मजे

kva saptahāyano bālaḥ kva mahādrividhāraṇam |
tato no jāyate śaṅkā vrajanātha tavātmaje

श्रूयतां मे वचो गोपा व्येतु शङ्का च वोऽर्भके ।
एनं कुमारमुद्दिश्य गर्गो मे यदुवाच ह

śrūyatāṃ me vaco gopā vyetu śaṅkā ca vo'rbhake |
enaṃ kumāramuddiśya gargo me yaduvāca ha

वर्णास्त्रयः किलास्यासन् गृह्णतोऽनुयुगं तनूः ।
शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गतः

varṇāstrayaḥ kilāsyāsan gṛhṇato'nuyugaṃ tanūḥ |
śuklo raktastathā pīta idānīṃ kṛṣṇatāṃ gataḥ

प्रागयं वसुदेवस्य क्वचित् जातः तवात्मजः ।
वासुदेव इति श्रीमान् अभिज्ञाः सम्प्रचक्षते

prāgayaṃ vasudevasya kvacit jātaḥ tavātmajaḥ |
vāsudeva iti śrīmān abhijñāḥ sampracakṣate

बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते ।
गुण कर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जनाः

bahūni santi nāmāni rūpāṇi ca sutasya te |
guṇa karmānurūpāṇi tānyahaṃ veda no janāḥ

एष वः श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दनः ।
अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ

eṣa vaḥ śreya ādhāsyad gopagokulanandanaḥ |
anena sarvadurgāṇi yūyamañjastariṣyatha

पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिताः ।
अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिताः

purānena vrajapate sādhavo dasyupīḍitāḥ |
arājake rakṣyamāṇā jigyurdasyūnsamedhitāḥ

य एतस्मिन् महाभागाः प्रीतिं कुर्वन्ति मानवाः ।
नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुराः

ya etasmin mahābhāgāḥ prītiṃ kurvanti mānavāḥ |
nārayo'bhibhavantyetān viṣṇupakṣānivāsurāḥ

तस्मान् नन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणैः ।
श्रिया कीर्त्यानुभावेन तत्कर्मसु न विस्मयः

tasmān nanda kumāro'yaṃ nārāyaṇasamo guṇaiḥ |
śriyā kīrtyānubhāvena tatkarmasu na vismayaḥ

इत्यद्धा मां समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते ।
मन्ये नारायणस्यांशं कृष्णं अक्लिष्टकारिणम्

ityaddhā māṃ samādiśya garge ca svagṛhaṃ gate |
manye nārāyaṇasyāṃśaṃ kṛṣṇaṃ akliṣṭakāriṇam

इति नन्दवचः श्रुत्वा गर्गगीतं व्रजौकसः ।
दृष्टश्रुतानुभावास्ते कृष्णस्यामिततेजसः ।
मुदिता नन्दमानर्चुः कृष्णं च गतविस्मयाः

iti nandavacaḥ śrutvā gargagītaṃ vrajaukasaḥ |
dṛṣṭaśrutānubhāvāste kṛṣṇasyāmitatejasaḥ |
muditā nandamānarcuḥ kṛṣṇaṃ ca gatavismayāḥ

देवे वर्षति यज्ञविप्लवरुषा
वज्रास्मवर्षानिलैः ।
सीदत्पालपशुस्त्रि आत्मशरणं
दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् ।
उत्पाट्यैककरेण शैलमबलो
लीलोच्छिलीन्ध्रं यथा ।
बिभ्रद् गोष्ठमपान्महेन्द्रमदभित्
प्रीयान्न इन्द्रो गवाम्

deve varṣati yajñaviplavaruṣā
vajrāsmavarṣānilaiḥ |
sīdatpālapaśustri ātmaśaraṇaṃ
dṛṣṭvānukampyutsmayan |
utpāṭyaikakareṇa śailamabalo
līlocchilīndhraṃ yathā |
bibhrad goṣṭhamapānmahendramadabhit
prīyānna indro gavām