Chapter 38: Dvaraka sinks, Arjuna is humbled, Kali begins

अर्जुनोपि तदान्वीक्ष्य रामकृष्णकलेवरे
संस्कारं लंभयामास तथान्येषामनुक्रमात्

arjunopi tadānvīkṣya rāmakṛṣṇakalevare
saṃskāraṃ laṃbhayāmāsa tathānyeṣāmanukramāt

अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास्तु याः
उपगुह्य हरेर्देहं विविशुस्ता हुताशनम्

aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhāstu yāḥ
upaguhya harerdehaṃ viviśustā hutāśanam

रेवती चापि रामस्य देहमाश्लिष्य सत्तमा
विवेश ज्वलितं वह्निं तत्संगाह्लादशीतलम्

revatī cāpi rāmasya dehamāśliṣya sattamā
viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṃgāhlādaśītalam

उग्रसेनस्तु तच्छ्रुत्वा तथैवानकदुंदुभिः
देवकी रोहिणी चैव विविशुर्जातवेदसम्

ugrasenastu tacchrutvā tathaivānakaduṃdubhiḥ
devakī rohiṇī caiva viviśurjātavedasam

ततोर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि
निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रमेव च

tatorjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi
niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajrameva ca

द्वारवत्या विनिष्क्रांताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः
वज्रं जनं च कौंतेयः पालयञ्छनकैर्ययौ

dvāravatyā viniṣkrāṃtāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ
vajraṃ janaṃ ca kauṃteyaḥ pālayañchanakairyayau

सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समुज्झिते
स्वर्गं जगाम मैत्रेय पारिजातश्च पादपः

sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samujjhite
svargaṃ jagāma maitreya pārijātaśca pādapaḥ

यस्मिन्दिने हरिर्यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम्
तस्मिन्नेवावतीर्णोऽयं कालकायो बली कलिः

yasmindine hariryāto divaṃ saṃtyajya medinīm
tasminnevāvatīrṇo'yaṃ kālakāyo balī kaliḥ

प्लावयामास तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः
वासुदेवगृहं त्वेकं न प्लावयति सागरः

plāvayāmāsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ
vāsudevagṛhaṃ tvekaṃ na plāvayati sāgaraḥ

नातिक्रांतुमलं ब्रह्मंस्तदद्यापि महोदधिः
नित्यं सन्निहितस्तत्र भगवान्केशवो यतः

nātikrāṃtumalaṃ brahmaṃstadadyāpi mahodadhiḥ
nityaṃ sannihitastatra bhagavānkeśavo yataḥ

तदतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्
विष्णुश्रियान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पामाद्विमुच्यते

tadatīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam
viṣṇuśriyānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāmādvimucyate

पार्थः पंचनदे देशो बहुधान्यधनान्विते
चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमः

pārthaḥ paṃcanade deśo bahudhānyadhanānvite
cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattamaḥ

ततो लोभस्समभवत्पार्थेनैकेन धन्विना
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः

tato lobhassamabhavatpārthenaikena dhanvinā
dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ

ततस्ते पापकमाणो लोभोपहृतचेतसः
आभीरा मंत्रयामासुस्समेत्यात्यंतदुर्मदाः

tataste pāpakamāṇo lobhopahṛtacetasaḥ
ābhīrā maṃtrayāmāsussametyātyaṃtadurmadāḥ

अयमेकोऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम्
नयत्यस्मानतिक्रम्य धिगेतद्भवतां बलम्

ayameko'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram
nayatyasmānatikramya dhigetadbhavatāṃ balam

हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रो णजयद्र थान्
कर्णादींश्च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम्

hatvā garvasamārūḍho bhīṣmadro ṇajayadra thān
karṇādīṃśca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām

यष्टिहस्तानवेक्ष्यास्मान्धनुष्पाणिस्स दुर्मतिः
सर्वानेवावजानाति किं वो बाहुभिरुन्नतैः

yaṣṭihastānavekṣyāsmāndhanuṣpāṇissa durmatiḥ
sarvānevāvajānāti kiṃ vo bāhubhirunnataiḥ

ततो यष्टिप्रहरणादस्यवो लोष्टधारिणः
सहस्रशोभ्यधावंत तं जनं निहतेश्वरम्

tato yaṣṭipraharaṇādasyavo loṣṭadhāriṇaḥ
sahasraśobhyadhāvaṃta taṃ janaṃ nihateśvaram

ततो निर्भर्त्स्य कौंतेयः प्राहाभीरान्हसन्निव
निवर्त्तध्वमधर्मज्ञा यदि न स्थ मुमूर्षवः

tato nirbhartsya kauṃteyaḥ prāhābhīrānhasanniva
nivarttadhvamadharmajñā yadi na stha mumūrṣavaḥ

अवज्ञाय वचस्तस्य जगृहुस्ते तदा धनम्
स्त्रीधनं चैव मैत्रेय विष्वक्सेन परिग्रहम्

avajñāya vacastasya jagṛhuste tadā dhanam
strīdhanaṃ caiva maitreya viṣvaksena parigraham

ततोर्जुनो धनुर्दिव्यं गांडीवमजरं युधि
आरोपयितुमारेभे न शशाक च वीर्यवान्

tatorjuno dhanurdivyaṃ gāṃḍīvamajaraṃ yudhi
āropayitumārebhe na śaśāka ca vīryavān

चकार सज्यं कृच्छ्राच्च तच्चाभूच्छिथिलं पुनः
न सस्मार ततोस्त्राणि चिंतयन्नपि पांडवः

cakāra sajyaṃ kṛcchrācca taccābhūcchithilaṃ punaḥ
na sasmāra tatostrāṇi ciṃtayannapi pāṃḍavaḥ

शरान्मुमोच चैतेषु पार्थो वैरिष्वमर्षितः
त्वग्भेदं ते परं चक्रुरस्ता गांडीवधन्विना

śarānmumoca caiteṣu pārtho vairiṣvamarṣitaḥ
tvagbhedaṃ te paraṃ cakrurastā gāṃḍīvadhanvinā

वह्निना येऽक्षया दत्ताश्शरास्तेपि क्षयं ययुः
युद्ध्यतस्सह गोपालैरर्जुनस्य भवक्षये

vahninā ye'kṣayā dattāśśarāstepi kṣayaṃ yayuḥ
yuddhyatassaha gopālairarjunasya bhavakṣaye

अचिंतयच्च कौंतेयः कृष्णस्यैव हि तद्बलम्
यन्मया शरसंघातैस्सकला भूभृतो हताः

aciṃtayacca kauṃteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tadbalam
yanmayā śarasaṃghātaissakalā bhūbhṛto hatāḥ

मिषतः पांडुपुत्रस्य ततस्ताः प्रमदोत्तमाः
आभीरैरपकृष्यंत कामं चान्याः प्रदुद्रु वुः

miṣataḥ pāṃḍuputrasya tatastāḥ pramadottamāḥ
ābhīrairapakṛṣyaṃta kāmaṃ cānyāḥ pradudru vuḥ

ततश्शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः
जघान दस्यूंस्ते चास्य प्रहाराञ्जहसुर्मुने

tataśśareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ
jaghāna dasyūṃste cāsya prahārāñjahasurmune

प्रेक्षतस्तस्य पार्थस्य वृष्ण्यंधकवरस्त्रियः
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समस्ता मुनिसत्तम

prekṣatastasya pārthasya vṛṣṇyaṃdhakavarastriyaḥ
jagmurādāya te mlecchāḥ samastā munisattama

ततस्सुदुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टमिति ब्रुवन्
अहो भगवतानेन मुष्टोस्मीति रुरोद वै

tatassuduḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭamiti bruvan
aho bhagavatānena muṣṭosmīti ruroda vai

तद्धनुस्तानि शस्त्राणि स रथस्ते च वाजिनः
सर्वमेकपदे नष्टं दानमश्रोत्रिये यथा

taddhanustāni śastrāṇi sa rathaste ca vājinaḥ
sarvamekapade naṣṭaṃ dānamaśrotriye yathā

अहोतिबलबद्दैवं विना तेन महात्मना
यदसामर्थ्ययुक्तेपि निचवर्गे जयप्रदम्

ahotibalabaddaivaṃ vinā tena mahātmanā
yadasāmarthyayuktepi nicavarge jayapradam

तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत्सोस्मि चार्जुनः
पुण्येनैव विना तेन गतं सर्वमसारताम्

tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tatsosmi cārjunaḥ
puṇyenaiva vinā tena gataṃ sarvamasāratām

ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृते ध्रुवम्
विना तेन यदा भीरैर्जितोहं रथिनां वरः

mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tatkṛte dhruvam
vinā tena yadā bhīrairjitohaṃ rathināṃ varaḥ

इत्थं वदन्ययौ जिष्णुरिंद्र प्रस्थं पुरोत्तमम्
चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनंदनम्

itthaṃ vadanyayau jiṣṇuriṃdra prasthaṃ purottamam
cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanaṃdanam

स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम्
तमुपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत्

sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam
tamupetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat

तं वंदमानं चरणाववलोक्य मुनिश्चिरम्
उवाच वाक्यं विच्छायः कथमद्य त्वमीदृशः

taṃ vaṃdamānaṃ caraṇāvavalokya muniściram
uvāca vākyaṃ vicchāyaḥ kathamadya tvamīdṛśaḥ

अवीरजोनुगमनं ब्रह्महत्या कृताथ वा
दृढाशाभंगदुःखीव भ्रष्टच्छायोऽसि सांप्रतम्

avīrajonugamanaṃ brahmahatyā kṛtātha vā
dṛḍhāśābhaṃgaduḥkhīva bhraṣṭacchāyo'si sāṃpratam

सांतानिकादयो वाते याचमाना निराकृताः
अगम्यस्त्रीरतिर्वा त्वं येनासि विगतप्रभः

sāṃtānikādayo vāte yācamānā nirākṛtāḥ
agamyastrīratirvā tvaṃ yenāsi vigataprabhaḥ

भुङ्तेऽप्रदाय विप्रेभ्यो मृष्टमेकोथ वा भवान्
किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवताऽर्जुन

bhuṅte'pradāya viprebhyo mṛṣṭamekotha vā bhavān
kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatā'rjuna

कचिन्नु शूर्पवातस्य गोचरत्वं गतोऽर्जुन
दुष्टचक्षुर्हतो वासि निश्श्रीकः कथमन्यथा

kacinnu śūrpavātasya gocaratvaṃ gato'rjuna
duṣṭacakṣurhato vāsi niśśrīkaḥ kathamanyathā

स्पृष्टो नखांभसा वाथ घटवचार्युक्षितोपि वा
केन त्वं वासि विच्छायो न्यूनैर्वा युधि निर्जितः

spṛṣṭo nakhāṃbhasā vātha ghaṭavacāryukṣitopi vā
kena tvaṃ vāsi vicchāyo nyūnairvā yudhi nirjitaḥ

ततः पार्थो विनिश्वस्य श्रूयतां भगवन्निति
प्रोक्त्वा यथावदाचष्टे व्यासायात्मपराभवम्

tataḥ pārtho viniśvasya śrūyatāṃ bhagavanniti
proktvā yathāvadācaṣṭe vyāsāyātmaparābhavam

यद्बलं यच्च मत्तेजो यद्वीर्यं यः पराक्रमः
या श्रीश्छाया च नः सोस्मान्परित्यज्य हरिर्गतः

yadbalaṃ yacca mattejo yadvīryaṃ yaḥ parākramaḥ
yā śrīśchāyā ca naḥ sosmānparityajya harirgataḥ

ईश्वरेणापि महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा
हीना वयं मुने तेन जातास्तृणमया इव

īśvareṇāpi mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā
hīnā vayaṃ mune tena jātāstṛṇamayā iva

अस्त्राणां सायकानां च गांडीवस्य तथा मम
सारता याभवन्मूर्त्तिस्स गतः पुरुषोत्तमः

astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṃḍīvasya tathā mama
sāratā yābhavanmūrttissa gataḥ puruṣottamaḥ

यस्यावलोकनादस्माञ्छ्रीर्जयः संपदुन्नतिः
न तत्याज स गोविंदस्त्यक्त्वास्मान्भगवान्गतः

yasyāvalokanādasmāñchrīrjayaḥ saṃpadunnatiḥ
na tatyāja sa goviṃdastyaktvāsmānbhagavāngataḥ

भीष्मद्रो णांगराजाद्यास्तथा दुर्योधनादयः
यत्प्रावेन निर्दग्धास्स कृष्णस्त्यक्तवान्भुवम्

bhīṣmadro ṇāṃgarājādyāstathā duryodhanādayaḥ
yatprāvena nirdagdhāssa kṛṣṇastyaktavānbhuvam

निर्यौवना गतश्रीका नष्टच्छायेव मेदिनी
विभाति तात नैकोहं विरहे तस्य चक्रिणः

niryauvanā gataśrīkā naṣṭacchāyeva medinī
vibhāti tāta naikohaṃ virahe tasya cakriṇaḥ

यस्य प्रभावाद्भीष्माद्यैर्मय्यग्नौ शलभायतम्
विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैरस्मि निर्जितः

yasya prabhāvādbhīṣmādyairmayyagnau śalabhāyatam
vinā tenādya kṛṣṇena gopālairasmi nirjitaḥ

गांडीवस्त्रिषु लोकेषु ख्यातिं यदनुभावतः
गतस्तेन विनाऽऽभीरलगुडैस्स तिरस्कृतः

gāṃḍīvastriṣu lokeṣu khyātiṃ yadanubhāvataḥ
gatastena vinā''bhīralaguḍaissa tiraskṛtaḥ

स्त्रीसहस्राण्यनेकानि मन्नाथानि महामुने
यततो मम नीतानि दस्युभिर्लगुडायुधैः

strīsahasrāṇyanekāni mannāthāni mahāmune
yatato mama nītāni dasyubhirlaguḍāyudhaiḥ

आनीयमानमाभीरैः कृष्ण कृष्णावरोधनम्
हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम

ānīyamānamābhīraiḥ kṛṣṇa kṛṣṇāvarodhanam
hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama

निश्श्रीकता न मे चित्रं यज्जीवामि तदद्भुतम्
नीचावमानपंकांकी निर्लज्जोस्मि पितामह

niśśrīkatā na me citraṃ yajjīvāmi tadadbhutam
nīcāvamānapaṃkāṃkī nirlajjosmi pitāmaha

अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुमर्हसि
अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिरीदृशी

alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitumarhasi
avehi sarvabhūteṣu kālasya gatirīdṛśī

कालो भवाय भूतानामभवाय च पांडव
कालमूलमिदं ज्ञात्वा भव स्थैर्यपरोऽर्जुन

kālo bhavāya bhūtānāmabhavāya ca pāṃḍava
kālamūlamidaṃ jñātvā bhava sthairyaparo'rjuna

नद्यः समुद्रा गिरयस्सकला च वसुंधरा
देवा मनुष्याः पशवस्तरवश्च सरीसृपाः

nadyaḥ samudrā girayassakalā ca vasuṃdharā
devā manuṣyāḥ paśavastaravaśca sarīsṛpāḥ

सृष्टाः कालेन कालेन पुनर्यास्यंति संक्षयम्
कालात्मकमिदं सर्वं ज्ञात्वा शममवाप्नुहि

sṛṣṭāḥ kālena kālena punaryāsyaṃti saṃkṣayam
kālātmakamidaṃ sarvaṃ jñātvā śamamavāpnuhi

कालस्वरूपी भगवान्कृष्णः कमललोचनः
यच्चात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत्तथैव धनंजय

kālasvarūpī bhagavānkṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ
yaccāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tattathaiva dhanaṃjaya

भारावतारकार्यार्थमवतीर्णस्स मेदिनीम्
भाराक्रांता धरा याता देवानां समितिं पुरा

bhārāvatārakāryārthamavatīrṇassa medinīm
bhārākrāṃtā dharā yātā devānāṃ samitiṃ purā

तदर्थमवतीर्णोऽसौ कालरूपी जनार्दनः
तच्च निष्पादिनं कार्यमश्षोआ भूभुजो हताः

tadarthamavatīrṇo'sau kālarūpī janārdanaḥ
tacca niṣpādinaṃ kāryamaśṣoā bhūbhujo hatāḥ

वृष्ण्यंधककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम्
न किंचिदन्यत्कर्त्तव्यं तस्य भूमितले प्रभोः

vṛṣṇyaṃdhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam
na kiṃcidanyatkarttavyaṃ tasya bhūmitale prabhoḥ

अतो गतस्स भगवान्कृतकृत्यो यथेच्छया
सृष्टिं सर्गे करोत्येष देवदेवः स्थितौ स्थितिम्
अंतेंताय समर्थोयं सांप्रतं वै यथा गतः

ato gatassa bhagavānkṛtakṛtyo yathecchayā
sṛṣṭiṃ sarge karotyeṣa devadevaḥ sthitau sthitim
aṃteṃtāya samarthoyaṃ sāṃprataṃ vai yathā gataḥ

तस्मात्यार्थ न संतापस्त्वया कार्यः पराभवे
भवंति भावाः कालेषु पुरुषाणां यतः स्तुतिः

tasmātyārtha na saṃtāpastvayā kāryaḥ parābhave
bhavaṃti bhāvāḥ kāleṣu puruṣāṇāṃ yataḥ stutiḥ

त्वयैकेन हता भीष्मद्रो णकर्णादयो रणे
तेषामर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः

tvayaikena hatā bhīṣmadro ṇakarṇādayo raṇe
teṣāmarjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ

विष्णोस्तस्य प्रभावेन यथा तेषां पराभवः
कृतस्तथैव भवतो दस्युभ्यस्स पराभवः

viṣṇostasya prabhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ
kṛtastathaiva bhavato dasyubhyassa parābhavaḥ

स देवेशश्शरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम्
करोति सर्वभूतानां नाशमंते जगत्पतिः

sa deveśaśśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim
karoti sarvabhūtānāṃ nāśamaṃte jagatpatiḥ

भगोदये ते कौंतेय सहायोऽभूज्जनार्दनः
तथांते तद्विपक्षास्ते केशवेन विनाशिताः

bhagodaye te kauṃteya sahāyo'bhūjjanārdanaḥ
tathāṃte tadvipakṣāste keśavena vināśitāḥ

कश्श्रद्दद्ध्यात्सगांगेयान्हन्यास्त्वं कौरवानिति
आभीरेभ्यश्च भवतः कः श्रद्दध्यात्पराभवम्

kaśśraddaddhyātsagāṃgeyānhanyāstvaṃ kauravāniti
ābhīrebhyaśca bhavataḥ kaḥ śraddadhyātparābhavam

पार्थैतत्सर्वभूतस्य हरेर्लीलाविचेष्टितम्
त्वया यत्कौरावा ध्वस्ता यदाभीरैर्भवाञ्जितः

pārthaitatsarvabhūtasya harerlīlāviceṣṭitam
tvayā yatkaurāvā dhvastā yadābhīrairbhavāñjitaḥ

गृहीता दस्युभिर्याश्च भवाञ्छोचति तास्स्त्रियः
एतस्याह यथावृत्तं कथयामि तवार्जृन

gṛhītā dasyubhiryāśca bhavāñchocati tāsstriyaḥ
etasyāha yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjṛna

अष्टावकः पुरा विप्रो जलवासरतोऽभवत्
बहून्वर्षगणान्पार्थ गृणन्ब्रह्म सनातनम्

aṣṭāvakaḥ purā vipro jalavāsarato'bhavat
bahūnvarṣagaṇānpārtha gṛṇanbrahma sanātanam

जितेष्वसुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः
बभूव तत्र गच्छंत्यो ददृशुस्तं सुरस्त्रियः

jiteṣvasurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ
babhūva tatra gacchaṃtyo dadṛśustaṃ surastriyaḥ

रंभातिलोत्तमाद्यास्तु शतशोऽथ सहस्रशः
तुष्टुवुस्तं महात्मानं प्रशशंसुश्च पांडव

raṃbhātilottamādyāstu śataśo'tha sahasraśaḥ
tuṣṭuvustaṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuśca pāṃḍava

आकंठमग्नं सलिले जटाभारवहं मुनिम्
विनयावनताश्चैनं प्रणेमुस्तोत्रतत्पराः

ākaṃṭhamagnaṃ salile jaṭābhāravahaṃ munim
vinayāvanatāścainaṃ praṇemustotratatparāḥ

यथायथा प्रसन्नोऽसौ तुष्टुवुस्तं तथातथा
सर्वास्ताः कौरवश्रेष्ठ तं वरिष्ठं द्विजन्मनाम्

yathāyathā prasanno'sau tuṣṭuvustaṃ tathātathā
sarvāstāḥ kauravaśreṣṭha taṃ variṣṭhaṃ dvijanmanām

प्रसन्नोऽहं महाभागा भवतीनां यदिष्यते
मत्तस्तद्व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्यतिदुर्लभम्

prasanno'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yadiṣyate
mattastadvriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmyatidurlabham

रंभातिलोत्तमाद्यास्तं वैदिक्योप्सरसोब्रुवन्
प्रसन्ने त्वय्यपर्याप्तं किमस्माकमिति द्विज

raṃbhātilottamādyāstaṃ vaidikyopsarasobruvan
prasanne tvayyaparyāptaṃ kimasmākamiti dvija

इतरास्त्वब्रुवन्विप्र प्रसन्नो भगवान्यदि
तदिच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेंद्र पुरुषोत्तमम्

itarāstvabruvanvipra prasanno bhagavānyadi
tadicchāmaḥ patiṃ prāptuṃ vipreṃdra puruṣottamam

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्युत्ततार जलान्मुनिः
तमुत्तीर्णं च दृदृशुर्विरूपं वक्रमष्टधा

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā hyuttatāra jalānmuniḥ
tamuttīrṇaṃ ca dṛdṛśurvirūpaṃ vakramaṣṭadhā

तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटोऽभवत्
ताश्शशाप मुनिः कोपमवाप्य कुरुनंदन

taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo'bhavat
tāśśaśāpa muniḥ kopamavāpya kurunaṃdana

यस्माद्विकृतरूपं मां मत्वा हीसावमानना
भवतीभिः कृता तस्मादेतं शापं ददामि वः

yasmādvikṛtarūpaṃ māṃ matvā hīsāvamānanā
bhavatībhiḥ kṛtā tasmādetaṃ śāpaṃ dadāmi vaḥ

मत्प्रसादेन भर्त्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम्
मच्छापोपहतास्सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ

matprasādena bharttāraṃ labdhvā tu puruṣottamam
macchāpopahatāssarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha

इत्युदीरितमाकर्ण्य मुनिस्ताभिः प्रसादितः
पुनस्सुरेंद्र लोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ

ityudīritamākarṇya munistābhiḥ prasāditaḥ
punassureṃdra lokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha

एवं तस्य मुनेश्शापादष्टावक्रस्य चक्रिणम्
भर्त्तारं प्राप्य ता याता दस्युहस्तं सुरांगनाः

evaṃ tasya muneśśāpādaṣṭāvakrasya cakriṇam
bharttāraṃ prāpya tā yātā dasyuhastaṃ surāṃganāḥ

तत्त्वया नात्र कर्त्तव्यश्शोकोऽल्पोपि हि पांडव
तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तदुपसंहृतम्

tattvayā nātra karttavyaśśoko'lpopi hi pāṃḍava
tenaivākhilanāthena sarvaṃ tadupasaṃhṛtam

भवतां चोपसंहार आसन्नस्तेन पांडव
बलं लेजस्तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम्

bhavatāṃ copasaṃhāra āsannastena pāṃḍava
balaṃ lejastathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam

जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः
विप्रयोगावमानस्तु संयोगः संचये क्षयः

jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ
viprayogāvamānastu saṃyogaḥ saṃcaye kṣayaḥ

विज्ञाय न बुधाश्शोकं न हर्षमुपयांति ये
तेषामेवेतरे चेष्टां शिक्षंतस्संति तादृशाः

vijñāya na budhāśśokaṃ na harṣamupayāṃti ye
teṣāmevetare ceṣṭāṃ śikṣaṃtassaṃti tādṛśāḥ

तस्मात्त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद्भ्रातृभिस्सह
परित्यज्याऽखिलं तंत्रं गंतव्यं तपसे वनम्

tasmāttvayā naraśreṣṭha jñātvaitadbhrātṛbhissaha
parityajyā'khilaṃ taṃtraṃ gaṃtavyaṃ tapase vanam

तद्गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद्वचो मम
परश्वो भ्रातृडभिस्सार्द्धं यथा यासि तथा कुरु

tadgaccha dharmarājāya nivedyaitadvaco mama
paraśvo bhrātṛḍabhissārddhaṃ yathā yāsi tathā kuru

इत्युक्तोभ्येत्य पार्थाभ्यां यमाभ्यां च सहार्जुनः
दृष्टं चैवानुभूतं च सर्वमाख्यातवांस्तथा

ityuktobhyetya pārthābhyāṃ yamābhyāṃ ca sahārjunaḥ
dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ ca sarvamākhyātavāṃstathā

व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनमुखेरितम्
राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पांडुसुता वनम्

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunamukheritam
rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṃḍusutā vanam

इत्येतत्तव मैत्रेय विस्तरेण मयोदितम्
जातस्य यद्यदोर्वंशो वासुदेवस्य चेष्टितम्

ityetattava maitreya vistareṇa mayoditam
jātasya yadyadorvaṃśo vāsudevasya ceṣṭitam

यश्चैतच्चरितं तस्य कृष्णस्य शृणुयात्सदा
सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

yaścaitaccaritaṃ tasya kṛṣṇasya śṛṇuyātsadā
sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati