पुरूरवसो ज्येष्ठः पुत्रो यस्त्वायुर्नामा स राहोर्दुहितरमुपयेमे
purūravaso jyeṣṭhaḥ putro yastvāyurnāmā sa rāhorduhitaramupayeme
Amsha 4
Chapter 8: Ayu's sons, Dhanvantari and the Kashi kings
इति श्रीविष्णुमाहापुराणे चतुर्थांशे अष्टमोऽध्यायः ॥
21 verses · 8 of 24
What happens in this chapter
Ayu's sons, Dhanvantari and the Kashi kings
Ayu, eldest son of Pururavas, marries the daughter of Rahu and has five sons: Nahusha, Kshatravriddha, Rambha, Raji and Anenas. From Kshatravriddha comes Suhotra, father of Kashya, Kasha and Gritsamada; Gritsamada's son Shaunaka sets the order of the four varnas. In the Kashi line Dirghatapas has a son Dhanvantari, to whom Bhagwan Narayana had promised in an earlier birth that he would be born in the Kashi royal house, divide Ayurveda into eight branches and share in yajna. His line runs to Divodasa and Pratardana, called Shatrujit and Vatsa, Ritadhvaja and Kuvalayashva. His son Alarka is sung of in a verse that says no other young king held the earth for sixty-six thousand years. The adhyaya ends with Alarka's descendants and a turn to Raji's line.
श्रीपराशर उवाच
तस्यां च पञ्च पुत्रान् उत्पादयामास
tasyāṃ ca pañca putrān utpādayāmāsa
नहुष-क्षत्रवृद्ध-रम्भ-रजिसंज्ञाः तथैव अनेनाः पञ्चमः पुत्रोऽभूत्
nahuṣa-kṣatravṛddha-rambha-rajisaṃjñāḥ tathaiva anenāḥ pañcamaḥ putro'bhūt
क्षत्रवृद्धात्सुहोत्रः पुत्रोऽभवत्
kṣatravṛddhātsuhotraḥ putro'bhavat
काश्य-काश-गृत्समदाः त्रयस्तस्य पुत्रा बभूवुः
kāśya-kāśa-gṛtsamadāḥ trayastasya putrā babhūvuḥ
गृत्समदस्य शौनकः चातुर्वर्ण्यप्रवर्तयिताऽभूत्
gṛtsamadasya śaunakaḥ cāturvarṇyapravartayitā'bhūt
काश्यस्य काशेयः काशिराजः, तस्मात् राष्ट्रः, राष्ट्रस्य दीर्घतपाः पुत्रोऽभवत्
kāśyasya kāśeyaḥ kāśirājaḥ, tasmāt rāṣṭraḥ, rāṣṭrasya dīrghatapāḥ putro'bhavat
धन्वन्तरिस्तु दीर्घतपसः पुत्रोऽभवत्
dhanvantaristu dīrghatapasaḥ putro'bhavat
स हि संसिद्ध-कार्य-करणः सकलसम्भूतिषु अशेषज्ञानविद् भगवता नारायणेन च अतीतसम्भूतौ तस्मै वरो दत्तः
sa hi saṃsiddha-kārya-karaṇaḥ sakalasambhūtiṣu aśeṣajñānavid bhagavatā nārāyaṇena ca atītasambhūtau tasmai varo dattaḥ
“काशीराजगोत्रेऽवतीर्य त्वमष्टधा सम्यगायुर्वेदं करिष्यसि यज्ञभागभुग्भविष्यसि” इति
“kāśīrājagotre'vatīrya tvamaṣṭadhā samyagāyurvedaṃ kariṣyasi yajñabhāgabhugbhaviṣyasi” iti
तस्य च धन्वन्तरेः पुत्रः केतुमान्, केतुमतो भीमरथः, तस्यापि दिवोदासः, तस्यापि प्रतर्दनः
tasya ca dhanvantareḥ putraḥ ketumān, ketumato bhīmarathaḥ, tasyāpi divodāsaḥ, tasyāpi pratardanaḥ
स च मद्रश्रेण्य-वंश-विनाशनात् अशेषशत्रवोऽनेन जिता इति शत्रुजिदभवत्
sa ca madraśreṇya-vaṃśa-vināśanāt aśeṣaśatravo'nena jitā iti śatrujidabhavat
तेन च प्रीतिमतात्मपुत्रो वत्सवत्सेत्यभिहितो वत्सोऽभवत्
tena ca prītimatātmaputro vatsavatsetyabhihito vatso'bhavat
सत्यपरतया ऋतध्वजसंज्ञामवाप
satyaparatayā ṛtadhvajasaṃjñāmavāpa
ततश्च कुवलयनामानमश्वं लेभे ततः कुवलयाश्व इत्यस्यां पृथिव्यां प्रथितः
tataśca kuvalayanāmānamaśvaṃ lebhe tataḥ kuvalayāśva ityasyāṃ pṛthivyāṃ prathitaḥ
तस्य च वत्सस्य पुत्रोऽलर्कनामाभवत् यस्यायमद्यापि श्लोको गीयते
tasya ca vatsasya putro'larkanāmābhavat yasyāyamadyāpi śloko gīyate
षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ।
अलर्कादपरो नान्यो बुभुजे मेदिनीं युवा
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca |
alarkādaparo nānyo bubhuje medinīṃ yuvā
तस्याप्यलर्कस्य सन्नतिनामाऽभवदात्मजः
tasyāpyalarkasya sannatināmā'bhavadātmajaḥ
सन्नतेः सुनीथस्तस्यापि सुकेतुस्तस्माच्च धर्मकेतुर्जज्ञे
sannateḥ sunīthastasyāpi suketustasmācca dharmaketurjajñe
ततश्च सत्यकेतुस्तस्माद्विभुस्तत्तनयस्सुविभुस्ततश्च सुकुमारस्तस्यापि दृष्टकेतुस्ततश्च वीतिहोत्रस्तस्माद्भार्गो भार्गस्य भार्गभूमिस्ततश्चातुर्वर्ण्यप्रवृत्तिरित्येते काश्यपभूभृतः कथिताः
tataśca satyaketustasmādvibhustattanayassuvibhustataśca sukumārastasyāpi dṛṣṭaketustataśca vītihotrastasmādbhārgo bhārgasya bhārgabhūmistataścāturvarṇyapravṛttirityete kāśyapabhūbhṛtaḥ kathitāḥ
रजेस्तु सन्ततिः श्रूयताम्
rajestu santatiḥ śrūyatām
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)