Chapter 5: Yajnavalkya returns the Yajus and praises the sun

यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन्महामतिः ।
वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश्चकार वै

yajurvedataroḥ śākhāḥ saptaviṃśanmahāmatiḥ |
vaiśampāyananāmāsau vyāsaśiṣyaścakāra vai

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगृहुस्तेऽप्यनुक्रमात् ।
याज्ञवल्क्यस्तु तत्राभूद् ब्रह्मरातसुतो द्रिजः

śiṣyebhyaḥ pradadau tāśca jagṛhuste'pyanukramāt |
yājñavalkyastu tatrābhūd brahmarātasuto drijaḥ

शिष्यः परधर्मज्ञो गुरुवृत्तिपरः सदा ।
ऋषिर्योऽद्य महामेरौः समाजे नागमिष्यति

śiṣyaḥ paradharmajño guruvṛttiparaḥ sadā |
ṛṣiryo'dya mahāmerauḥ samāje nāgamiṣyati

तस्य वै सप्तरात्रात्तु ब्रह्महत्या भविष्यति ।
पूर्वमेवं मुनिगणैः समयोऽभूत् कृतो द्रिज

tasya vai saptarātrāttu brahmahatyā bhaviṣyati |
pūrvamevaṃ munigaṇaiḥ samayo'bhūt kṛto drija

वैशम्पायन एकस्तु तं व्यतिक्रान्तवांस्तदा ।
स्वस्त्रीयं बालकं रोऽथ पदास्पृष्टमघातयत्

vaiśampāyana ekastu taṃ vyatikrāntavāṃstadā |
svastrīyaṃ bālakaṃ ro'tha padāspṛṣṭamaghātayat

शिष्यानाह स भोः शिष्य ब्रह्महत्यापहं ब्रतम् ।
चरध्व मत्कृते सर्वे न विचार्यमिदं तथा

śiṣyānāha sa bhoḥ śiṣya brahmahatyāpahaṃ bratam |
caradhva matkṛte sarve na vicāryamidaṃ tathā

अथाह याज्ञबल्क्यस्तु किमेभिर्भगवन् द्रिजैः ।
क्लेशितैरल्पतेजोभिश्वरिष्येऽहमिदं व्रतम्

athāha yājñabalkyastu kimebhirbhagavan drijaiḥ |
kleśitairalpatejobhiśvariṣye'hamidaṃ vratam

ततः क्रु द्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः ।
मुच्यतां यत् त्वयाधात मत्तो विप्रावमानक

tataḥ kru ddho guruḥ prāha yājñavalkyaṃ mahāmatiḥ |
mucyatāṃ yat tvayādhāta matto viprāvamānaka

निस्तेजसो वदस्येनान् यस्त्वं ब्राह्मणपुङ्गवान् ।
तेन शिष्येण नार्थोऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा

nistejaso vadasyenān yastvaṃ brāhmaṇapuṅgavān |
tena śiṣyeṇa nārtho'sti mamājñābhaṅgakāriṇā

याज्ञवल्क्यस्ततः प्राह भत्तयैतत्ते मयोदितम् ।
ममाप्यलं त्वयाधीतं यन्मया तदिदं द्रिज

yājñavalkyastataḥ prāha bhattayaitatte mayoditam |
mamāpyalaṃ tvayādhītaṃ yanmayā tadidaṃ drija

इत्युक्तो रुधिराक्तानि सरूपाणि यजू षि सः ।
छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ स स्वेच्छया मुनिः

ityukto rudhirāktāni sarūpāṇi yajū ṣi saḥ |
chardayitvā dadau tasmai yayau sa svecchayā muniḥ

यजू ष्यथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्रिज ।
जगृहुस्तित्तिरा भूत्वा तैत्तिरीयास्तु ते ततः

yajū ṣyatha visṛṣṭāni yājñavalkyena vai drija |
jagṛhustittirā bhūtvā taittirīyāstu te tataḥ

ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस्तु यैः ।
चरकाध्वर्यवस्ते तु चरणान्मुनिसत्तम

brahmahatyāvrataṃ cīrṇaṃ guruṇā coditaistu yaiḥ |
carakādhvaryavaste tu caraṇānmunisattama

याज्ञवल्क्योऽपि मैत्रेय प्रामायामपरायणः ।
तुष्टाव प्रयतः सूर्यं यजूष्यबिलषंस्ततः

yājñavalkyo'pi maitreya prāmāyāmaparāyaṇaḥ |
tuṣṭāva prayataḥ sūryaṃ yajūṣyabilaṣaṃstataḥ

नमः सवित्रे द्राराय विमुक्तेः सिततेजसे ।
ऋगूयजुः सामभूताय त्रयीधामवते नमः

namaḥ savitre drārāya vimukteḥ sitatejase |
ṛgūyajuḥ sāmabhūtāya trayīdhāmavate namaḥ

नमोऽग्रीषोमभूताय जगतः कारणात्मने ।
भास्कराय परं तेजः सौषुम्नमुरु बिभ्रते

namo'grīṣomabhūtāya jagataḥ kāraṇātmane |
bhāskarāya paraṃ tejaḥ sauṣumnamuru bibhrate

कलाकाष्ठानिमेषादिकालज्ञानात्मने नमः ।
ध्येयाय विष्णुरूपाय परमाक्षररूपिणे

kalākāṣṭhānimeṣādikālajñānātmane namaḥ |
dhyeyāya viṣṇurūpāya paramākṣararūpiṇe

बिभर्त्ति यः सुरगणानाप्याय्येन्दु खरश्मिभिः ।
सुधामृतेन च पितॄ स्तस्मै तृप्तात्मने नमः

bibhartti yaḥ suragaṇānāpyāyyendu kharaśmibhiḥ |
sudhāmṛtena ca pitṝ stasmai tṛptātmane namaḥ

हिमाम्बुघर्मवृष्टीनां कर्ता हर्ता च यः प्रभुः ।
तस्मै त्रिकालरूपाय नमः सूर्य्याय वेधसे

himāmbugharmavṛṣṭīnāṃ kartā hartā ca yaḥ prabhuḥ |
tasmai trikālarūpāya namaḥ sūryyāya vedhase

यो हन्ति तिमिराण्येको जगतोऽस्य जगर्त्पातः ।
सत्त्वधामधरो देवो नमस्तस्मै विवस्वते

yo hanti timirāṇyeko jagato'sya jagartpātaḥ |
sattvadhāmadharo devo namastasmai vivasvate

सत्कर्मयोग्यो न जनो नैवापः सौचकारणम् ।
यस्मिन्ननुदिते तस्मै नमो देवाय वेधसे

satkarmayogyo na jano naivāpaḥ saucakāraṇam |
yasminnanudite tasmai namo devāya vedhase

स्पृष्टो यदंशुबिर्लोकः क्रियायोग्योऽभिजायते ।
पवित्रताकारणाय तस्मै शुद्धात्मने नमः

spṛṣṭo yadaṃśubirlokaḥ kriyāyogyo'bhijāyate |
pavitratākāraṇāya tasmai śuddhātmane namaḥ

नमः सवित्रे सूर्याय भास्कराय विवस्वते ।
आदित्यायादिबूताय देवादीनां नमो नमः

namaḥ savitre sūryāya bhāskarāya vivasvate |
ādityāyādibūtāya devādīnāṃ namo namaḥ

हिरण्मयं रथं यस्य केतवोऽमृतधायिनः ।
वहन्ति बुवनालोकिचक्षुषं तं नमाम्यहम्

hiraṇmayaṃ rathaṃ yasya ketavo'mṛtadhāyinaḥ |
vahanti buvanālokicakṣuṣaṃ taṃ namāmyaham

इत्येवमादिभिस्तेन स्तूयमानः स्तवै रविः ।
वाजिरूपधरः प्राह व्रियतामिति वाच्छितम्

ityevamādibhistena stūyamānaḥ stavai raviḥ |
vājirūpadharaḥ prāha vriyatāmiti vācchitam

याज्ञवल्कयस्तदा प्राह प्रणिपत्य दिवाकरम् ।
यजूषि तानि मे देहि यानि सन्ति न मे गुरौ

yājñavalkayastadā prāha praṇipatya divākaram |
yajūṣi tāni me dehi yāni santi na me gurau

एवमुक्तो ददौ तस्मै यजूषि भगवान् रविः ।
अयातयामसंज्ञानि यानि वेत्ति न तदगुरुः

evamukto dadau tasmai yajūṣi bhagavān raviḥ |
ayātayāmasaṃjñāni yāni vetti na tadaguruḥ

यजूषि यैरधीतानि तानि विप्रैर्द्रिजोत्तम ।
वाजिनस्ते समाख्याताः सूर्याश्वः सोऽभवद यतः

yajūṣi yairadhītāni tāni viprairdrijottama |
vājinaste samākhyātāḥ sūryāśvaḥ so'bhavada yataḥ

शाखाभेदास्तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम् ।
काण्वाद्यास्तु महाभाग याज्ञवल्क्या-प्रवर्तिताः

śākhābhedāstu teṣāṃ vai daśa pañca ca vājinām |
kāṇvādyāstu mahābhāga yājñavalkyā-pravartitāḥ