Chapter 11: Installing and worshipping the Linga

कथं लिंगं प्रतिष्ठाप्यं कथं वातस्य लक्षणम् ।
कथं वा तत्समभ्यर्च्यं देशे काले च केन हि

kathaṃ liṃgaṃ pratiṣṭhāpyaṃ kathaṃ vātasya lakṣaṇam |
kathaṃ vā tatsamabhyarcyaṃ deśe kāle ca kena hi

युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि बुद्ध्यतामवधानतः ।
अनुकूले शुभे काले पुण्ये तीर्थे तटे तथा

yuṣmadarthaṃ pravakṣyāmi buddhyatāmavadhānataḥ |
anukūle śubhe kāle puṇye tīrthe taṭe tathā

यथेष्टं लिंगमारोप्यं यत्र स्यान्नित्यमर्चनम् ।
पार्थिवेन तथाप्येनं तैजसेन यथारुचि

yatheṣṭaṃ liṃgamāropyaṃ yatra syānnityamarcanam |
pārthivena tathāpyenaṃ taijasena yathāruci

कल्पलक्षणसंयुक्तं लिंगं पूजाफलं लभेत् ।
सर्वलक्षणसंयुक्तं सद्यः पूजाफलप्रदम्

kalpalakṣaṇasaṃyuktaṃ liṃgaṃ pūjāphalaṃ labhet |
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ sadyaḥ pūjāphalapradam

चरे विशिष्यते सूक्ष्मं स्थावरे स्थूलमेव हि ।
सलक्षणं सपीठं च स्थापयेच्छिवनिर्मितम्

care viśiṣyate sūkṣmaṃ sthāvare sthūlameva hi |
salakṣaṇaṃ sapīṭhaṃ ca sthāpayecchivanirmitam

मंडलं चतुरस्रं वा त्रिकोणमथवा तथा ।
खट्वांगवन्मध्यसूक्ष्मं लिंगपीठं महाफलं

maṃḍalaṃ caturasraṃ vā trikoṇamathavā tathā |
khaṭvāṃgavanmadhyasūkṣmaṃ liṃgapīṭhaṃ mahāphalaṃ

प्रथमं मृच्छिलादिभ्यो लिगं लोहादिभिः कृतम् ।
येन लिंगं तेन पीठं स्थावरे हि विशिष्यते

prathamaṃ mṛcchilādibhyo ligaṃ lohādibhiḥ kṛtam |
yena liṃgaṃ tena pīṭhaṃ sthāvare hi viśiṣyate

लिंगं पीठं चरे त्वेकं लिंगं बाणकृतं विना ।
लिंगप्रमाणं कर्तृ-णां द्वादशांगुलमुत्तमम्

liṃgaṃ pīṭhaṃ care tvekaṃ liṃgaṃ bāṇakṛtaṃ vinā |
liṃgapramāṇaṃ kartṛ-ṇāṃ dvādaśāṃgulamuttamam

न्यूनं चेत्फलमल्पं स्यादधिकं नैव दूष्यते ।
कर्तुरेकांगुलन्यूनं चरेपि च तथैव हि

nyūnaṃ cetphalamalpaṃ syādadhikaṃ naiva dūṣyate |
karturekāṃgulanyūnaṃ carepi ca tathaiva hi

आदौ विमानं शिल्पेन कार्यं देवगणैर्युतम् ।
तत्र गर्भगृहे रम्ये दृढे दर्पणसंनिभे

ādau vimānaṃ śilpena kāryaṃ devagaṇairyutam |
tatra garbhagṛhe ramye dṛḍhe darpaṇasaṃnibhe

भूषिते नवरत्नैश्च दिग्द्वारे च प्रधानकैः ।
नीलं रक्तं च वै दूर्यं श्यामं मारकतं तथा

bhūṣite navaratnaiśca digdvāre ca pradhānakaiḥ |
nīlaṃ raktaṃ ca vai dūryaṃ śyāmaṃ mārakataṃ tathā

मुक्ताप्रवालगोमेदवज्राणि नवरत्नकम् ।
मध्ये लिंगं महद्द्रव्यं निक्षिपेत्सहवैदिके

muktāpravālagomedavajrāṇi navaratnakam |
madhye liṃgaṃ mahaddravyaṃ nikṣipetsahavaidike

संपूज्य लिंगं सद्याद्यैः पंचस्थाने यथाक्रमम् ।
अग्नौ च हुत्वा बहुधा हविषास कलं च माम्

saṃpūjya liṃgaṃ sadyādyaiḥ paṃcasthāne yathākramam |
agnau ca hutvā bahudhā haviṣāsa kalaṃ ca mām

अभ्यर्च्य गुरुमाचार्यमर्थैः कामैश्च बांधवम् ।
दद्यादैश्वर्यमर्थिभ्यो जडमप्यजडं तथा

abhyarcya gurumācāryamarthaiḥ kāmaiśca bāṃdhavam |
dadyādaiśvaryamarthibhyo jaḍamapyajaḍaṃ tathā

स्थावरं जंगमं जीवं सर्वं संतोष्य यत्नतः ।
सुवर्णपूरिते श्वभ्रे नवरत्नैश्च पूरिते

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ jīvaṃ sarvaṃ saṃtoṣya yatnataḥ |
suvarṇapūrite śvabhre navaratnaiśca pūrite

सद्यादि ब्रह्म चोच्चार्य ध्यात्वा देवं परं शुभम् ।
उदीर्य च महामंत्रमॐकारं नादघोषितम्

sadyādi brahma coccārya dhyātvā devaṃ paraṃ śubham |
udīrya ca mahāmaṃtramaoṃkāraṃ nādaghoṣitam

लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य लिगं पीठेन योजयेत् ।
लिंगं सपीठं निक्षिप्य नित्यलेपेन बंधयेत्

liṃgaṃ tatra pratiṣṭhāpya ligaṃ pīṭhena yojayet |
liṃgaṃ sapīṭhaṃ nikṣipya nityalepena baṃdhayet

एवं बेरं च संस्थाप्यं तत्रैव परमं शुभम् ।
पंचाक्षरेण बेरं तु उत्सवार्थं वहिस्तथा

evaṃ beraṃ ca saṃsthāpyaṃ tatraiva paramaṃ śubham |
paṃcākṣareṇa beraṃ tu utsavārthaṃ vahistathā

बेरं गुरुभ्यो गृह्णीयात्साधुभिः पूजितं तु वा ।
एवं लिंगे च बेरे च पूजा शिवपदप्रदा

beraṃ gurubhyo gṛhṇīyātsādhubhiḥ pūjitaṃ tu vā |
evaṃ liṃge ca bere ca pūjā śivapadapradā

पुनश्च द्विविधं प्रोक्तं स्थावरं जंगमं तथा ।
स्थावरं लिंगमित्याहुस्तरुगुल्मादिकं तथा

punaśca dvividhaṃ proktaṃ sthāvaraṃ jaṃgamaṃ tathā |
sthāvaraṃ liṃgamityāhustarugulmādikaṃ tathā

जंगमं लिंगमित्याहुः कृमिकीटादिकं तथा ।
स्थावरस्य च शुश्रूषा जंगमस्य च तर्पणम्

jaṃgamaṃ liṃgamityāhuḥ kṛmikīṭādikaṃ tathā |
sthāvarasya ca śuśrūṣā jaṃgamasya ca tarpaṇam

तत्तत्सुखानुरागेण शिवपूजां विदुर्बुधाः ।
पीठमंबामयं सर्वं शिवलिंगं च चिन्मयम्

tattatsukhānurāgeṇa śivapūjāṃ vidurbudhāḥ |
pīṭhamaṃbāmayaṃ sarvaṃ śivaliṃgaṃ ca cinmayam

यथा देवीमुमामंके धृत्वा तिष्ठति शंकरः ।
तथा लिंगमिदं पीठं धृत्वा तिष्ठति संततम्

yathā devīmumāmaṃke dhṛtvā tiṣṭhati śaṃkaraḥ |
tathā liṃgamidaṃ pīṭhaṃ dhṛtvā tiṣṭhati saṃtatam

एवं स्थाप्य महालिंगं पूजयेदुपचारकैः ।
नित्यपूजा यथा शक्तिध्वजादिकरणं तथा

evaṃ sthāpya mahāliṃgaṃ pūjayedupacārakaiḥ |
nityapūjā yathā śaktidhvajādikaraṇaṃ tathā

इति संस्थापयेल्लिंगं साक्षाच्छिवपदप्रदम् ।
अथवा चरलिंगं तु षोडशैरुपचारकैः

iti saṃsthāpayelliṃgaṃ sākṣācchivapadapradam |
athavā caraliṃgaṃ tu ṣoḍaśairupacārakaiḥ

पूजयेच्च यथान्यायं क्रमाच्छिवपदप्रदम् ।
आवाहनं चासनं च अर्घ्यं पाद्यं तथैव च

pūjayecca yathānyāyaṃ kramācchivapadapradam |
āvāhanaṃ cāsanaṃ ca arghyaṃ pādyaṃ tathaiva ca

तदंगाचमनं चैव स्नानमभ्यंगपूर्वकम् ।
वस्त्रं गंधं तथा पुष्पं धूपं दीपं निवेदनम्

tadaṃgācamanaṃ caiva snānamabhyaṃgapūrvakam |
vastraṃ gaṃdhaṃ tathā puṣpaṃ dhūpaṃ dīpaṃ nivedanam

नीराजनं च तांबूलं नमस्कारो विसर्जनम् ।
अथवाऽर्घ्यादिकं कृत्वा नैवेद्यां तं यथाविधि

nīrājanaṃ ca tāṃbūlaṃ namaskāro visarjanam |
athavā'rghyādikaṃ kṛtvā naivedyāṃ taṃ yathāvidhi

अथाभिषेकं नैवेद्यं नमस्कारं च तर्पणम् ।
यथाशक्ति सदाकुर्यात्क्रमाच्छिवपदप्रदम्

athābhiṣekaṃ naivedyaṃ namaskāraṃ ca tarpaṇam |
yathāśakti sadākuryātkramācchivapadapradam

अथवा मानुषे लिंगेप्यार्षे दैवे स्वयंभुवि ।
स्थापितेऽपूर्वके लिंगे सोपचारं यथा तथा

athavā mānuṣe liṃgepyārṣe daive svayaṃbhuvi |
sthāpite'pūrvake liṃge sopacāraṃ yathā tathā

पूजोपकरणे दत्ते यत्किंचित्फलमश्नुते ।
प्रदक्षिणानमस्कारैः क्रमाच्छिवपदप्रदम्

pūjopakaraṇe datte yatkiṃcitphalamaśnute |
pradakṣiṇānamaskāraiḥ kramācchivapadapradam

लिंगं दर्शनमात्रं वा नियमेन शिवप्रदम् ।
मृत्पिष्टगोशकृत्पुष्पैः करवीरेण वा फलैः

liṃgaṃ darśanamātraṃ vā niyamena śivapradam |
mṛtpiṣṭagośakṛtpuṣpaiḥ karavīreṇa vā phalaiḥ

गुडेन नवनीतेन भस्मनान्नैर्यथारुचि ।
लिंगं यत्नेन कृत्वांते यजेत्तदनुसारतः

guḍena navanītena bhasmanānnairyathāruci |
liṃgaṃ yatnena kṛtvāṃte yajettadanusārataḥ

अंगुष्ठादावपि तथा पूजामिच्छंति केचन ।
लिंगकर्मणि सर्वत्र निषेधोस्ति न कर्हिचित्

aṃguṣṭhādāvapi tathā pūjāmicchaṃti kecana |
liṃgakarmaṇi sarvatra niṣedhosti na karhicit

सर्वत्र फलदाता हि प्रयासानुगुणं शिवः ।
अथवा लिंगदानं वा लिंगमौल्यमथापि वा

sarvatra phaladātā hi prayāsānuguṇaṃ śivaḥ |
athavā liṃgadānaṃ vā liṃgamaulyamathāpi vā

श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं शिवपदप्रदम् ।
अथवा प्रणवं नित्यं जपेद्दशसहस्रकम्

śraddhayā śivabhaktāya dattaṃ śivapadapradam |
athavā praṇavaṃ nityaṃ japeddaśasahasrakam

संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् ।
जपकाले मकारांतं मनःशुद्धिकरं भजेत्

saṃdhyayośca sahasraṃ vā jñeyaṃ śivapadapradam |
japakāle makārāṃtaṃ manaḥśuddhikaraṃ bhajet

समाधौ मानसं प्रोक्तमुपांशु सार्वकालिकम् ।
समानप्रणवं चेमं बिंदुनादयुतं विदुः

samādhau mānasaṃ proktamupāṃśu sārvakālikam |
samānapraṇavaṃ cemaṃ biṃdunādayutaṃ viduḥ

अथ पंचाक्षरं नित्यं जपेदयुतमादरात् ।
संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम्

atha paṃcākṣaraṃ nityaṃ japedayutamādarāt |
saṃdhyayośca sahasraṃ vā jñeyaṃ śivapadapradam

प्रणवेनादिसंयुक्तं ब्राह्मणानां विशिष्यते ।
दीक्षायुक्तं गुरोर्ग्राह्यं मंत्रं ह्यथ फलाप्तये

praṇavenādisaṃyuktaṃ brāhmaṇānāṃ viśiṣyate |
dīkṣāyuktaṃ gurorgrāhyaṃ maṃtraṃ hyatha phalāptaye

कुंभस्नानं मंत्रदीक्षां मातृकान्यासमेव च ।
ब्राह्मणः सत्यपूतात्मा गुरुर्ज्ञानी विशिष्यते

kuṃbhasnānaṃ maṃtradīkṣāṃ mātṛkānyāsameva ca |
brāhmaṇaḥ satyapūtātmā gururjñānī viśiṣyate

द्विजानां च नमःपूर्वमन्येषां च नमोन्तकम् ।
स्त्रीणां च क्वचिदिच्छंति नमो तं च यथाविधि

dvijānāṃ ca namaḥpūrvamanyeṣāṃ ca namontakam |
strīṇāṃ ca kvacidicchaṃti namo taṃ ca yathāvidhi

विप्रस्त्रीणां नमः पूर्वमिदमिच्छंति केचन ।
पंचकोटिजपं कृत्वा सदा शिवसमो भवेत्

viprastrīṇāṃ namaḥ pūrvamidamicchaṃti kecana |
paṃcakoṭijapaṃ kṛtvā sadā śivasamo bhavet

एकद्वित्रिचतुःकोट्याब्रह्मादीनां पदं व्रजेत् ।
जपेदक्षरलक्षंवा अक्षराणां पृथक्पृथक्

ekadvitricatuḥkoṭyābrahmādīnāṃ padaṃ vrajet |
japedakṣaralakṣaṃvā akṣarāṇāṃ pṛthakpṛthak

अथवाक्षरलक्षं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् ।
सहस्रं तु सहस्राणां सहस्रेण दिनेन हि

athavākṣaralakṣaṃ vā jñeyaṃ śivapadapradam |
sahasraṃ tu sahasrāṇāṃ sahasreṇa dinena hi

जपेन्मंत्रादिष्टसिद्धिर्नित्यं ब्राह्मणभोजनात् ।
अष्टोत्तरसहस्रं वै गायत्रीं प्रातरेव हि

japenmaṃtrādiṣṭasiddhirnityaṃ brāhmaṇabhojanāt |
aṣṭottarasahasraṃ vai gāyatrīṃ prātareva hi

ब्राह्मणस्तु जपेन्नित्यं क्रमाच्छिवपदप्रदान् ।
वेदमंत्रांस्तु सूक्तानि जपेन्नियममास्थितः

brāhmaṇastu japennityaṃ kramācchivapadapradān |
vedamaṃtrāṃstu sūktāni japenniyamamāsthitaḥ

एकं दशार्णं मंत्रं च शतोनं च तदूर्ध्वकम् ।
अयुतं च सहस्रं च शतमेकं विना भवेत्

ekaṃ daśārṇaṃ maṃtraṃ ca śatonaṃ ca tadūrdhvakam |
ayutaṃ ca sahasraṃ ca śatamekaṃ vinā bhavet

वेदपारायणं चैव ज्ञेयं शिवपदप्रदम् ।
अन्यान्बहुतरान्मंत्राञ्जपेदक्षरलक्षतः

vedapārāyaṇaṃ caiva jñeyaṃ śivapadapradam |
anyānbahutarānmaṃtrāñjapedakṣaralakṣataḥ

एकाक्षरांस्तथा मंत्राञ्जपेदक्षरकोटितः ।
ततः परं जपेच्चैव सहस्रं भक्तिपूर्वकम्

ekākṣarāṃstathā maṃtrāñjapedakṣarakoṭitaḥ |
tataḥ paraṃ japeccaiva sahasraṃ bhaktipūrvakam

एवं कुर्याद्यथाशक्ति क्रमाच्छिव पदं लभेत् ।
नित्यं रुचिकरं त्वेकं मंत्रमामरणांतिकम्

evaṃ kuryādyathāśakti kramācchiva padaṃ labhet |
nityaṃ rucikaraṃ tvekaṃ maṃtramāmaraṇāṃtikam

जपेत्सहस्रमोमिति सर्वाभीष्टं शिवाज्ञया ।
पुष्पारामादिकं वापि तथा संमार्जनादिकम्

japetsahasramomiti sarvābhīṣṭaṃ śivājñayā |
puṣpārāmādikaṃ vāpi tathā saṃmārjanādikam

शिवाय शिवकार्याथे कृत्वा शिवपदं लभेत् ।
शिवक्षेत्रे तथा वासं नित्यं कुर्याच्च भक्तितः

śivāya śivakāryāthe kṛtvā śivapadaṃ labhet |
śivakṣetre tathā vāsaṃ nityaṃ kuryācca bhaktitaḥ

जडानामजडानां च सर्वेषां भुक्तिमुक्तिदम् ।
तस्माद्वासं शिवक्षेत्रे कुर्यदामरणं बुधः

jaḍānāmajaḍānāṃ ca sarveṣāṃ bhuktimuktidam |
tasmādvāsaṃ śivakṣetre kuryadāmaraṇaṃ budhaḥ

लिंगाद्धस्तशतं पुण्यं क्षेत्रे मानुषके विदुः ।
सहस्रारत्निमात्रं तु पुण्यक्षेत्रे तथार्षके

liṃgāddhastaśataṃ puṇyaṃ kṣetre mānuṣake viduḥ |
sahasrāratnimātraṃ tu puṇyakṣetre tathārṣake

दैवलिंगे तथा ज्ञेयं सहस्रारत्निमानतः ।
धनुष्प्रमाणसाहस्रं पुण्यं क्षेत्रे स्वयं भुवि

daivaliṃge tathā jñeyaṃ sahasrāratnimānataḥ |
dhanuṣpramāṇasāhasraṃ puṇyaṃ kṣetre svayaṃ bhuvi

पुण्यक्षेत्रे स्थिता वापी कूपाद्यं पुष्कराणि च ।
शिवगंगेति विज्ञेयं शिवस्य वचनं यथा

puṇyakṣetre sthitā vāpī kūpādyaṃ puṣkarāṇi ca |
śivagaṃgeti vijñeyaṃ śivasya vacanaṃ yathā

तत्र स्नात्वा तथा दत्त्वा जपित्वा हि शिवं व्रजेत् ।
शिवक्षेत्रं समाश्रित्य वसेदामरणं तथा

tatra snātvā tathā dattvā japitvā hi śivaṃ vrajet |
śivakṣetraṃ samāśritya vasedāmaraṇaṃ tathā

दाहं दशाहं मास्यं वा सपिंडीकरणं तु वा ।
आब्दिकं वा शिवक्षेत्रे क्षेत्रे पिंडमथापि वा

dāhaṃ daśāhaṃ māsyaṃ vā sapiṃḍīkaraṇaṃ tu vā |
ābdikaṃ vā śivakṣetre kṣetre piṃḍamathāpi vā

सर्वपाप विनिर्मुक्तः सद्यः शिवपदं लभेत् ।
अथवा सप्तरात्रं वा वसेद्वा पंचरात्रकम्

sarvapāpa vinirmuktaḥ sadyaḥ śivapadaṃ labhet |
athavā saptarātraṃ vā vasedvā paṃcarātrakam

त्रिरात्रमेकरात्रं वा क्रमाच्छिवपदं लभेत् ।
स्ववर्णानुगुणं लोके स्वाचारात्प्राप्नुते नरः

trirātramekarātraṃ vā kramācchivapadaṃ labhet |
svavarṇānuguṇaṃ loke svācārātprāpnute naraḥ

वर्णोद्धारेण भक्त्या च तत्फलातिशयं नरः ।
सर्वं कृतं कामनया सद्यः फलमवाप्नुयात्

varṇoddhāreṇa bhaktyā ca tatphalātiśayaṃ naraḥ |
sarvaṃ kṛtaṃ kāmanayā sadyaḥ phalamavāpnuyāt

सर्वं कृतमकामेन साक्षाच्छिवपदप्रदम् ।
प्रातर्मध्याह्नसायाह्नमहस्त्रिष्वेकतः क्रमात्

sarvaṃ kṛtamakāmena sākṣācchivapadapradam |
prātarmadhyāhnasāyāhnamahastriṣvekataḥ kramāt

प्रातर्विधिकरं ज्ञेयं मध्याह्नं कामिकं तथा ।
सायाह्नं शांतिकं ज्ञेयं रात्रावपि तथैव हि

prātarvidhikaraṃ jñeyaṃ madhyāhnaṃ kāmikaṃ tathā |
sāyāhnaṃ śāṃtikaṃ jñeyaṃ rātrāvapi tathaiva hi

कालो निशीथो वै प्रोक्तोमध्ययामद्वयं निशि ।
शिवपूजा विशेषेण तत्कालेऽभीष्टसिद्धिदा

kālo niśītho vai proktomadhyayāmadvayaṃ niśi |
śivapūjā viśeṣeṇa tatkāle'bhīṣṭasiddhidā

एवं ज्ञात्वा नरः कुर्वन्यथोक्तफलभाग्भवेत् ।
कलौ युगे विशेषेण फलसिद्धिस्तु कर्मणा

evaṃ jñātvā naraḥ kurvanyathoktaphalabhāgbhavet |
kalau yuge viśeṣeṇa phalasiddhistu karmaṇā

उक्तेन केनचिद्वापि अधिकारविभेदतः ।
सद्वृत्तिः पापभीरुश्चेत्ततत्फलमवाप्नुयात्

uktena kenacidvāpi adhikāravibhedataḥ |
sadvṛttiḥ pāpabhīruścettatatphalamavāpnuyāt

अथ क्षेत्राणि पुण्यानि समासात्कथयस्व नः ।
सर्वाः स्त्रियश्च पुरुषा यान्याश्रित्य पदं लभेत्

atha kṣetrāṇi puṇyāni samāsātkathayasva naḥ |
sarvāḥ striyaśca puruṣā yānyāśritya padaṃ labhet

सूत योगिवरश्रेष्ठ शिवक्षेत्रागमांस्तथा ।
(सूत उवाच)
शृणुत श्रद्धया सर्वक्षेत्राणि च तदागमान्

sūta yogivaraśreṣṭha śivakṣetrāgamāṃstathā |
(sūta uvāca)
śṛṇuta śraddhayā sarvakṣetrāṇi ca tadāgamān