Chapter 20: Consecrating the disciple as acharya

अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् ।
आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

athaivaṃ saṃskṛtaṃ śiṣyaṃ kṛtapāśupatavratam |
ācāryatve 'bhiṣiṃceta tadyogatvena cānyathā

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् ।
स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

maṇḍalaṃ pūrvavatkṛttvā saṃpūjya parameśvaram |
sthāpayatpañcakalaśāndikṣu madhye ca pūrvavat

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे ।
विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

nivṛttiṃ purato nyasya pratiṣṭhāṃ paścime ghaṭe |
vidyāṃ dakṣiṇataḥ śāṃtimuttare madhyataḥ parām

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् ।
अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

kṛtvā rakṣādikaṃ tatra baddhvā mudrāṃ ca dhainavīm |
abhimaṃtrya ghaṭānhutvā pūrṇāṃtaṃ ca yathā purā

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः ।
तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

praveśya maṃḍale śiṣyamanuṣṇīṣaṃ ca deśikaḥ |
tarpaṇādyaṃ tu maṃtrāṇāṃ kuryātpūrvāvasānakam

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् ।
अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

tataḥ saṃpūjya deveśamanujñāpya ca pūrvavat |
abhiṣekāya taṃ śiṣyamāsanaṃ tvadhirohayet

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् ।
न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

sakalīkṛtya taṃ paścātkalāpañcakarūpiṇam |
nyastamaṃtratanuṃ baddhvā śivaṃ śiṣyaṃ samarpayet

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् ।
मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

tato nivṛttikuṃbhādighaṭānuddhṛtya vai kramāt |
madhyamāntācchivenaiva śiṣyaṃ tamabhiṣecayat

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः ।
शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

śivahastaṃ samarpyātha śiśoḥ śirasi deśikaḥ |
śivabhāvasamāpannaḥ śivācāryaṃ tamādiśet

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले ।
शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

athālaṃkṛtya taṃ devamārādhya śivamaṇḍale |
śatamaṣṭottaraṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् ।
शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

punaḥ sampūjya deveśaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat |
śirasyaṃjalimādhāya śivaṃ vijñāpayedguruḥ

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिको.यं मया कृतः ।
अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

bhagavaṃstvatprasādena deśiko.yaṃ mayā kṛtaḥ |
anugṛhya tvayā deva divyājñāsmai pradīyatām

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च ।
शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

evaṃ vijñāpya śiṣyeṇa saha bhūyaḥ praṇamya ca |
śivaṃ śivāgamaṃ divyaṃ pūjayecchivavadguruḥ

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् ।
उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

punaḥ śivamanujñāpya śivajñānasya pustakam |
ubhābhyāmatha pāṇibhyāṃ dadyācchiṣyāya deśikaḥ

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि ।
अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

sa tāmmūrdhni samādhāya vidyāṃ vidyāsanopari |
adhiropya yathānyāyamabhivaṃdya samarcayet

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि ।
आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

atha tasmai gururdadyādrājopakaraṇānyapi |
ācāryapadavīṃ prāpto rājyaṃ cāpi yato 'rhati

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा ।
यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

athānuśāsanaṃ kuryātpūrvairācaritaṃ yathā |
yathā ca śivaśāstroktaṃ yathā lokeṣu pūjyate

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः ।
संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

śiṣyānparikṣya yatnena śivaśāstroktalakṣaṇaiḥ |
saṃskṛtya ca śivajñānaṃ tebhyo dadyācca deśikaḥ

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा ।
अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

evaṃ sarvamanāyāsaṃ śaucaṃ kṣāṃtiṃ dayāṃ tathā |
aspṛhāmapyasūyāṃ ca yatnena ca vibhāvayet

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् ।
शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

itthamādiśya taṃ śiṣyaṃ śivamudvāsya maṃḍalāt |
śivakuṃbhānalādīṃśca sadasyānapi pūjayet

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः ।
तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

yugapadvātha saṃskārānkurvīta sagaṇo guruḥ |
tatra yatra dvayaṃ vāpi prayogasyopadiśyate

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् ।
कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

tadādāveva kalaśānkalpayedadhvaśuddhivat |
kṛtvā samayasaṃskāramabhiṣekaṃ vinākhilam

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् ।
तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

samabhyarcya śivaṃ bhūyaḥ kṛtvā cādhvaviśodhanam |
tasminparisamāpte tu punardevaṃ prapūjayet

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् ।
समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

hutvā maṃtrantu saṃtarpya saṃdīpyāśāsya ceśvaram |
samarpya maṃtraṃ śiṣyasya pāṇau śeṣaṃ samāpayet

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् ।
अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

athavā maṃtrasaṃskāramanuciṃtyākhilaṃ kramāt |
adhvaśuddhiṃ guruḥ kuryādabhiṣekāvasānikam

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः ।
स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

tatra yaḥ śāntyatītādikalāsu vihito vidhiḥ |
sa sarvo 'pi vidhātavyastattvatrayaviśodhane

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम् ।
शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamudāhṛtam |
śaktau śivastato vidyāttasyāstvātmā samudbabhau

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः ।
विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

śivena śāṃtyatītādhvā vyāptastadaparaḥ paraḥ |
vidyayā pariśiṣṭo 'dhvā hyātmanā nikhilaḥ kramāt

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः ।
शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

durlabhaṃ śāṃbhavaṃ matvā maṃtramūlaṃ manīṣiṇaḥ |
śāktaṃ śaṃsīta saṃskāraṃ śivaśāstrārthapāragāḥ

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः ।
चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

iti te sarvamākhyātaṃ saṃskārākhyasya karmaṇaḥ |
cāturvidhyamidaṃ kṛṣṇa kiṃ bhūya śrotumicchasi