Chapter 26: The Devi pleads for her tiger

उत्पाद्य कौशिकीं गौरी ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम् ।
तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत्

utpādya kauśikīṃ gaurī brahmaṇe pratipādya tām |
tasya pratyupakārāya pitāmahamathābravīt

दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः ।
अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्

dṛṣṭaḥ kimeṣa bhavatā śārdūlo madupāśrayaḥ |
anena duṣṭasattvebhyo rakṣitaṃ mattapovanam

मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः ।
अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते

mayyarpitamanā eṣa bhajate māmananyadhīḥ |
asya saṃrakṣaṇādanyatpriyaṃ mama na vidyate

भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा ।
गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः

bhavitavyamanenāto mamāntaḥpuracāriṇā |
gaṇeśvarapadaṃ cāsmai prītyā dāsyati śaṃkaraḥ

एनमग्रेसरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे ।
प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना त्वया

enamagresaraṃ kṛtvā sakhībhirgantumutsahe |
pradīyatāmanujñā me prajānāṃ patinā tvayā

इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन्

ityuktaḥ prahasanbrahmā devīmmugdhāmiva smayan

तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत्
(ब्रह्मोवाच)
पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च ते ऽनुग्रहः शुभः ।
आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते

tasya tīvraiḥ purāvṛttairdaurātmyaṃ samavarṇayat
(brahmovāca)
paśau devi mṛgāḥ krūrāḥ kva ca te 'nugrahaḥ śubhaḥ |
āśīviṣamukhe sākṣādamṛtaṃ kiṃ niṣicyate

व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः को ऽपि निशाचरः ।
अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः

vyāghramātreṇa sanneṣa duṣṭaḥ ko 'pi niśācaraḥ |
anena bhakṣitā gāvo brāhmaṇāśca tapodhanāḥ

तर्पयंस्तान्यथाकामं कामरूपी चरत्यसौ ।
अवश्यं खलु भोक्तव्यं फलं पापस्य कर्मणः

tarpayaṃstānyathākāmaṃ kāmarūpī caratyasau |
avaśyaṃ khalu bhoktavyaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ

अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु ।
अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना

ataḥ kiṃ kṛpayā kṛtyamīdṛśeṣu durātmasu |
anena devyāḥ kiṃ kṛtyaṃ prakṛtyā kaluṣātmanā

यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः ।
तथापि मां प्रपन्नो ऽभून्न त्याज्यो मामुपाश्रितः

yaduktaṃ bhavatā sarvaṃ tathyamastvayamīdṛśaḥ |
tathāpi māṃ prapanno 'bhūnna tyājyo māmupāśritaḥ

अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम् ।
भक्तिश्चेदस्य किं पापैर्न ते भक्तः प्रणश्यति

asya bhaktimavijñāya prāgvṛttaṃ te niveditam |
bhaktiścedasya kiṃ pāpairna te bhaktaḥ praṇaśyati

पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया ।
अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी

puṇyakarmāpi kiṃ kuryāttvadīyājñānapekṣayā |
ajā prajñā purāṇī ca tvameva parameśvarī

त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः ।
त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा

tvadadhīnā hi sarveṣāṃ baṃdhamokṣavyavasthitiḥ |
tvadṛte paramā śaktiḥ saṃsiddhiḥ kasya karmaṇā

त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम् ।
अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति

tvameva vividhā śaktiḥ bhavānāmatha vā svayam |
aśaktaḥ karmakaraṇe kartā vā kiṃ kariṣyati

विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम् ।
तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्

viṣṇośca mama cānyeṣāṃ devadānavarakṣasām |
tattadaiśvaryasamprāptyai tavaivājñā hi kāraṇam

अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः ।
अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः

atītāḥ khalvasaṃkhyātā brahmāṇo harayo bhavāḥ |
anāgatāstvasaṃkhyātāstvadājñānuvidhāyinaḥ

त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम् ।
लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः

tvāmanārādhya deveśi puruṣārthacatuṣṭayam |
labdhuṃ na śakyamasmābhirapi sarvaiḥ surottamaiḥ

व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः ।
सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः

vyatyāso 'pi bhavetsadyo brahmatvasthāvaratvayoḥ |
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cāpi tvayeva sthāpitaṃ yataḥ

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः ।
अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी

tvaṃ hi sarvajagadbhartuśśivasya paramātmanaḥ |
anādimadhyanidhanā śaktirādyā sanātanī

समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि ।
क्रीडसे विविधैर्भावैः कस्त्वां जानाति तत्त्वतः

samastalokayātrārthaṃ mūrtimāviśya kāmapi |
krīḍase vividhairbhāvaiḥ kastvāṃ jānāti tattvataḥ

अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात् ।
प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः

ato duṣkṛtakarmāpi vyāghro 'yaṃ tvadanugrahāt |
prāpnotu paramāṃ siddhimatra kaḥ pratibandhakaḥ

इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः ।
ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत

ityātmanaḥ paraṃ bhāvaṃ smārayitvānurūpataḥ |
brahmaṇābhyarthitā gaurī tapaso 'pi nyavartata

ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति ।
देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह

tato devīmanujñāpya brahmaṇyantarhite sati |
devīṃ ca mātaraṃ dṛṣṭvā menāṃ himavatā saha

प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ ।
तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्

praṇamyāśvāsya bahudhā pitarau virahāsahau |
tapaḥ praṇayino devī tapovanamahīruhān

विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः ।
तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः

viprayogaśucevāgre puṣpabāṣpaṃ vimuṃcataḥ |
tattucchākhāsamārūḍhavihago dīritai rutaiḥ

व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः ।
सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने

vyākulaṃ bahudhā dīnaṃ vilāpamiva kurvataḥ |
sakhībhyaḥ kathayaṃtyevaṃ sattvarā bhartṛdarśane

पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् ।
देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश

puraskṛtya ca taṃ vyāghraṃ snehātputramivaurasam |
dehasya prabhayā caiva dīpayantī diśo daśa

प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः ।
सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्

prayayau maṃdaraṃ gaurī yatra bhartā maheśvaraḥ |
sarveṣāṃ jagatāṃ dhātā kartā pātā vināśakṛt