Chapter 26: Overcoming time through the inner sound

कथितं तु त्वया देव कालज्ञानं यथार्थतः ।
कालस्य वंचनं ब्रूहि यथा तत्त्वेन योगिनः

kathitaṃ tu tvayā deva kālajñānaṃ yathārthataḥ |
kālasya vaṃcanaṃ brūhi yathā tattvena yoginaḥ

कालस्तु सन्निकृष्टो हि वर्तते सर्वजंतुषु ।
यथा चास्य न मृत्युश्च वंचते कालमागतम्

kālastu sannikṛṣṭo hi vartate sarvajaṃtuṣu |
yathā cāsya na mṛtyuśca vaṃcate kālamāgatam

तथा कथय मे देव प्रीतिं कृत्वा ममोपरि ।
योगिनां च हिताय त्वं ब्रूहि सर्वसुखप्रद

tathā kathaya me deva prītiṃ kṛtvā mamopari |
yogināṃ ca hitāya tvaṃ brūhi sarvasukhaprada

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि पृष्टोहं यत्त्वया शिवे ।
समासेन च सर्वेषां मानुषाणां हितार्थतः

śṛṇu devi pravakṣyāmi pṛṣṭohaṃ yattvayā śive |
samāsena ca sarveṣāṃ mānuṣāṇāṃ hitārthataḥ

पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च ।
एतेषां हि समायोगः शरीरं पांचभौतिकम्

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |
eteṣāṃ hi samāyogaḥ śarīraṃ pāṃcabhautikam

आकाशस्तु ततो व्यापी सर्वेषां सर्वगः स्थितः ।
आकाशे तु विलीयंते संभवंति पुनस्ततः

ākāśastu tato vyāpī sarveṣāṃ sarvagaḥ sthitaḥ |
ākāśe tu vilīyaṃte saṃbhavaṃti punastataḥ

वियोगे तु सदा कस्य स्वं धाम प्रतिपेदिरे ।
तस्या स्थिरता चास्ति सन्निपातस्य सुंदरि

viyoge tu sadā kasya svaṃ dhāma pratipedire |
tasyā sthiratā cāsti sannipātasya suṃdari

ज्ञानिनोऽपि तथा तत्र तपोमंत्रबलादपि ।
ते सर्वे सुविजानंति सर्वमेतन्न संशयः

jñānino'pi tathā tatra tapomaṃtrabalādapi |
te sarve suvijānaṃti sarvametanna saṃśayaḥ

खं तेन यन्नश्यति घोररूपः कालः करालस्त्रिदिवैकनाथः ।
दग्धस्त्वया त्वं पुनरेव तुष्टः स्तोत्रै स्तुतः स्वां प्रकृतिं स लेभे

khaṃ tena yannaśyati ghorarūpaḥ kālaḥ karālastridivaikanāthaḥ |
dagdhastvayā tvaṃ punareva tuṣṭaḥ stotrai stutaḥ svāṃ prakṛtiṃ sa lebhe

त्वया स चोक्तः कथया जनानामदृष्टरूपः प्रचरिष्यसीति ।
दृष्टस्त्वया तत्र महाप्रभावः प्रभोर्वरात्ते पुनरुत्थितश्च

tvayā sa coktaḥ kathayā janānāmadṛṣṭarūpaḥ pracariṣyasīti |
dṛṣṭastvayā tatra mahāprabhāvaḥ prabhorvarātte punarutthitaśca

तदद्य भोः काल इहास्थि किंचिन्निहन्यते येन वदस्व तन्मे ।
त्वं योगिवर्यः प्रभुरात्मतंत्रः परोपकारात्ततनुर्महेश

tadadya bhoḥ kāla ihāsthi kiṃcinnihanyate yena vadasva tanme |
tvaṃ yogivaryaḥ prabhurātmataṃtraḥ paropakārāttatanurmaheśa

न हन्यते देववरैस्तु दैत्यैस्सयक्षरक्षोरगमानुषैश्च ।
ये योगिनो ध्यानपरास्सदेहा भवंति ते घ्नंति सुखेन कालम्

na hanyate devavaraistu daityaissayakṣarakṣoragamānuṣaiśca |
ye yogino dhyānaparāssadehā bhavaṃti te ghnaṃti sukhena kālam

एतच्छ्रुत्वा त्रिभुवनगुरोः प्राह गौरी विहस्य सत्यं त्वं मे वद कथमसौ हन्यते येन कालः ।
शम्भुस्तामाह सद्यो हि मकरवदने योगिनो ये क्षिपंति कालव्यालं सकलमनघास्तच्छृणुष्वैकचित्ता

etacchrutvā tribhuvanaguroḥ prāha gaurī vihasya satyaṃ tvaṃ me vada kathamasau hanyate yena kālaḥ |
śambhustāmāha sadyo hi makaravadane yogino ye kṣipaṃti kālavyālaṃ sakalamanaghāstacchṛṇuṣvaikacittā

पंचभूतात्मको देहस्सदायुक्तस्तु तद्गुणैः ।
उत्पाद्यते वरारोहे तद्विलीनो हि पार्थिवः

paṃcabhūtātmako dehassadāyuktastu tadguṇaiḥ |
utpādyate varārohe tadvilīno hi pārthivaḥ

आकाशाज्जायते वायुर्वायोस्तेजश्च जायते ।
तेजसोऽम्बु विनिर्द्दिष्टं तस्माद्धि पृथिवी भवेत्

ākāśājjāyate vāyurvāyostejaśca jāyate |
tejaso'mbu vinirddiṣṭaṃ tasmāddhi pṛthivī bhavet

पृथिव्यादीनि भूतानि गच्छंति क्रमशः परम् ।
धरा पंचगुणा प्रोक्ता ह्यापश्चैव चतुर्गुणाः

pṛthivyādīni bhūtāni gacchaṃti kramaśaḥ param |
dharā paṃcaguṇā proktā hyāpaścaiva caturguṇāḥ

त्रिगुणं च तथा तेजो वायुर्द्विगुण एव च ।
शब्दैकगुणमाकाशं पृथिव्यादिषु कीर्तितम्

triguṇaṃ ca tathā tejo vāyurdviguṇa eva ca |
śabdaikaguṇamākāśaṃ pṛthivyādiṣu kīrtitam

शब्दस्स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पंचमः ।
विजहाति गुणं स्वं स्वं तदा भूतं विपद्यते

śabdassparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca paṃcamaḥ |
vijahāti guṇaṃ svaṃ svaṃ tadā bhūtaṃ vipadyate

तदा गुणं विगृह्णाति प्रादुर्भूतं तदुच्यते ।
एवं जानीहि देवेशि पंचभूतानि तत्त्वतः

tadā guṇaṃ vigṛhṇāti prādurbhūtaṃ taducyate |
evaṃ jānīhi deveśi paṃcabhūtāni tattvataḥ

तस्माद्धि योगिना नित्यं स्वस्वकालेंऽशजा गुणाः ।
चिंतनीयाः प्रयत्नेन देवि कालजिगीषुणा

tasmāddhi yoginā nityaṃ svasvakāleṃ'śajā guṇāḥ |
ciṃtanīyāḥ prayatnena devi kālajigīṣuṇā

कथं जेजीय्यते कालो योगिभिर्योगवित्प्रभो ।
ध्यानेन चाथ मन्त्रेण तत्सर्वं कथयस्व मे

kathaṃ jejīyyate kālo yogibhiryogavitprabho |
dhyānena cātha mantreṇa tatsarvaṃ kathayasva me

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि योगिनां हितकाम्यया ।
परज्ञानप्रकथनं न देयं यस्य कस्यचित्

śṛṇu devi pravakṣyāmi yogināṃ hitakāmyayā |
parajñānaprakathanaṃ na deyaṃ yasya kasyacit

श्रद्दधानाय दातव्यं भक्तियुक्ताय धीमते ।
अनास्तिकाय शुद्धाय धर्मनित्याय भामिनि

śraddadhānāya dātavyaṃ bhaktiyuktāya dhīmate |
anāstikāya śuddhāya dharmanityāya bhāmini

सुश्वासेन सुशय्यायां योगं युंजीत योगवित् ।
दीपं विनांधकारे तु प्रजाः सुप्तेषु धारयेत्

suśvāsena suśayyāyāṃ yogaṃ yuṃjīta yogavit |
dīpaṃ vināṃdhakāre tu prajāḥ supteṣu dhārayet

तर्जन्या पिहितौ कर्णौ पीडयित्वा मुहूर्त्तकम् ।
तस्मात्संश्रूयते शब्दस्तुदन्वह्निसमुद्भवः

tarjanyā pihitau karṇau pīḍayitvā muhūrttakam |
tasmātsaṃśrūyate śabdastudanvahnisamudbhavaḥ

सन्ध्यातो भुक्तमेवं हि चावसन्नं क्षणादपि ।
सर्वरोगान्निहत्याशु ज्वरोपद्रवकान्बहून्

sandhyāto bhuktamevaṃ hi cāvasannaṃ kṣaṇādapi |
sarvarogānnihatyāśu jvaropadravakānbahūn

यश्चोपलक्षयेन्नित्यैराकारं घटिकाद्वयम् ।
जित्वा मृत्युं तथा कामं स्वेच्छया पर्य्यटेदिह

yaścopalakṣayennityairākāraṃ ghaṭikādvayam |
jitvā mṛtyuṃ tathā kāmaṃ svecchayā paryyaṭediha

सर्वज्ञस्सर्वदर्शी च सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ।
यथा नदति खेऽब्दो हि प्रावृडद्भिस्सुसंयतः

sarvajñassarvadarśī ca sarvasiddhimavāpnuyāt |
yathā nadati khe'bdo hi prāvṛḍadbhissusaṃyataḥ

तं श्रुत्वा मुच्यते योगी सद्यः संसारबन्धनात् ।
ततस्स योगिभिर्न्नित्यं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो भवेत्

taṃ śrutvā mucyate yogī sadyaḥ saṃsārabandhanāt |
tatassa yogibhirnnityaṃ sūkṣmātsūkṣmataro bhavet

एष ते कथितो देवि शब्दब्रह्मविधिक्रमः ।
पलालमिव धान्यार्थी त्यजेद्बन्धमशेषतः

eṣa te kathito devi śabdabrahmavidhikramaḥ |
palālamiva dhānyārthī tyajedbandhamaśeṣataḥ

शब्दब्रह्मत्विदं प्राप्य ये केचिदन्यकांक्षिणः ।
घ्नंति ते मुष्टिनाकाशं कामयंते क्षुधां तृषाम्

śabdabrahmatvidaṃ prāpya ye kecidanyakāṃkṣiṇaḥ |
ghnaṃti te muṣṭinākāśaṃ kāmayaṃte kṣudhāṃ tṛṣām

ज्ञात्वा परमिदं ब्रह्म सुखदं मुक्तिकारणम् ।
अवाह्यमक्षरं चैव सर्वोपाधिविवर्जितम्

jñātvā paramidaṃ brahma sukhadaṃ muktikāraṇam |
avāhyamakṣaraṃ caiva sarvopādhivivarjitam

मोहिताः कालपाशेन मृत्युपाशवशंगताः ।
शब्दब्रह्म न जानंति पापिनस्ते कुबुद्धयः

mohitāḥ kālapāśena mṛtyupāśavaśaṃgatāḥ |
śabdabrahma na jānaṃti pāpinaste kubuddhayaḥ

तावद्भवंति संसारे यावद्धाम न विंदते ।
विदिते तु परे तत्त्वे मुच्यते जन्मबन्धनात्

tāvadbhavaṃti saṃsāre yāvaddhāma na viṃdate |
vidite tu pare tattve mucyate janmabandhanāt

निद्रालस्यं महा विघ्नं जित्वा शत्रुं प्रयत्नतः ।
सुखासने स्थितो नित्यं शब्दब्रह्माभ्यसन्निति

nidrālasyaṃ mahā vighnaṃ jitvā śatruṃ prayatnataḥ |
sukhāsane sthito nityaṃ śabdabrahmābhyasanniti

शतवृद्धः पुमांल्लब्ध्वा यावदायुस्समभ्यसेत् ।
मृत्युञ्जयवपुस्तम्भ आरोग्यं वायुवर्द्धनम्

śatavṛddhaḥ pumāṃllabdhvā yāvadāyussamabhyaset |
mṛtyuñjayavapustambha ārogyaṃ vāyuvarddhanam

प्रत्ययो दृश्यते वृद्धे किं पुनस्तरुणे जने ।
न चोंकारो न मन्त्रोपि नैव बीजं न चाक्षरम्

pratyayo dṛśyate vṛddhe kiṃ punastaruṇe jane |
na coṃkāro na mantropi naiva bījaṃ na cākṣaram

अनाहतमनुच्चार्य्यं शब्दब्रह्म शिवं परम् ।
ध्यायन्ते देवि सततं सुधिया यत्नतः प्रिये

anāhatamanuccāryyaṃ śabdabrahma śivaṃ param |
dhyāyante devi satataṃ sudhiyā yatnataḥ priye

तस्माच्छब्दा नव प्रोक्ताः प्राणविद्भिस्तु लक्षिताः ।
तान्प्रवक्ष्यामि यत्नेन नादसिद्धिमनुक्रमात्

tasmācchabdā nava proktāḥ prāṇavidbhistu lakṣitāḥ |
tānpravakṣyāmi yatnena nādasiddhimanukramāt

घोषं १ कांस्यं २ तथा शृंगं ३ घण्टां ४ वीणा ५ दिवंशजान्
दुन्दुभिं शंखशब्दं तु नवमं मेघगर्जितम्

ghoṣaṃ 1 kāṃsyaṃ 2 tathā śṛṃgaṃ 3 ghaṇṭāṃ 4 vīṇā 5 divaṃśajān
dundubhiṃ śaṃkhaśabdaṃ tu navamaṃ meghagarjitam

नव शब्दान्परित्यज्य तुंकारं तु समभ्यसेत् ।
ध्यायन्नेवं सदा योगी पुण्यैः पापैर्न लिप्यते

nava śabdānparityajya tuṃkāraṃ tu samabhyaset |
dhyāyannevaṃ sadā yogī puṇyaiḥ pāpairna lipyate

न शृणोति यदा शृण्वन्योगाभ्यासेन देविके ।
म्रियतेभ्यसमानस्तु योगी तिष्ठेद्दिवानिशम्

na śṛṇoti yadā śṛṇvanyogābhyāsena devike |
mriyatebhyasamānastu yogī tiṣṭheddivāniśam

तस्मादुत्पद्यते शब्दो मृ त्सप्तभिर्दिनैः ।
स वै नवविधो देवि तं ब्रवीमि यथार्थतः ॥ ।
प्रथमं नदते घोषमात्मशुद्धिकरं परम् ।
सर्वव्याधिहरं नादं वश्याकर्षणमुत्तमम्

tasmādutpadyate śabdo mṛ tsaptabhirdinaiḥ |
sa vai navavidho devi taṃ bravīmi yathārthataḥ || |
prathamaṃ nadate ghoṣamātmaśuddhikaraṃ param |
sarvavyādhiharaṃ nādaṃ vaśyākarṣaṇamuttamam

द्वितीयं नादते कांस्यस्तम्भयेत्प्राणिनां गतिम् ।
विषभूतग्रहान्सर्वान्बध्नीयान्नात्र संशयः

dvitīyaṃ nādate kāṃsyastambhayetprāṇināṃ gatim |
viṣabhūtagrahānsarvānbadhnīyānnātra saṃśayaḥ

तृतीयं नादते शृंगमभिचारि नियोजयेत् ।
विद्विडुच्चाटने शत्रोर्मारणे च प्रयोजयेत्

tṛtīyaṃ nādate śṛṃgamabhicāri niyojayet |
vidviḍuccāṭane śatrormāraṇe ca prayojayet

घंटानादं चतुर्थ तु वदते परमेश्वरः ।
आकर्षस्सर्वदेवानां किं पुनर्मानुषा भुवि

ghaṃṭānādaṃ caturtha tu vadate parameśvaraḥ |
ākarṣassarvadevānāṃ kiṃ punarmānuṣā bhuvi

यक्षगन्धर्वकन्याश्च तस्याकृष्टा ददंति हि ।
यथेप्सितां महासिद्धिं योगिने कामतोऽपि वा

yakṣagandharvakanyāśca tasyākṛṣṭā dadaṃti hi |
yathepsitāṃ mahāsiddhiṃ yogine kāmato'pi vā

वीणा तु पंचमो नादः श्रूयते योगिभिस्सदा ।
तस्मादुत्पद्यते देवि दूरादर्शनमेव हि

vīṇā tu paṃcamo nādaḥ śrūyate yogibhissadā |
tasmādutpadyate devi dūrādarśanameva hi

ध्यायतो वंशनादं तु सर्वतत्त्वं प्रजायते ।
दुन्दुभिं ध्यायमानस्तु जरामृत्युविवर्जितः

dhyāyato vaṃśanādaṃ tu sarvatattvaṃ prajāyate |
dundubhiṃ dhyāyamānastu jarāmṛtyuvivarjitaḥ

शंखशब्देन देवेशि कामरूपं प्रपद्यते ।
योगिनो मेघनादेन न विपत्संगमो भवेत्

śaṃkhaśabdena deveśi kāmarūpaṃ prapadyate |
yogino meghanādena na vipatsaṃgamo bhavet

यश्चैकमनसा नित्यं तुंकारं ब्रह्मरूपिणम् ।
किमसाध्यं न तस्यापि यथामति वरानने

yaścaikamanasā nityaṃ tuṃkāraṃ brahmarūpiṇam |
kimasādhyaṃ na tasyāpi yathāmati varānane

सर्वज्ञस्सर्वदर्शी च कामरूपी व्रजत्यसौ ।
न विकारैः प्रयुज्येत शिव एव न संशयः

sarvajñassarvadarśī ca kāmarūpī vrajatyasau |
na vikāraiḥ prayujyeta śiva eva na saṃśayaḥ

एतत्ते परमेशानि शब्दब्रह्मस्वरूपकम् ।
नवधा सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

etatte parameśāni śabdabrahmasvarūpakam |
navadhā sarvamākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi