Chapter 44: Andhaka's boon and his demand for the lady

ततो हिरण्याक्षसुतः कदाचित्संश्रावितो नर्मयुतैर्मदांधैः ।
तैर्भ्रातृभिस्संप्रयुतो विहारे किमंध राज्येन तवाद्य कार्यम्

tato hiraṇyākṣasutaḥ kadācitsaṃśrāvito narmayutairmadāṃdhaiḥ |
tairbhrātṛbhissaṃprayuto vihāre kimaṃdha rājyena tavādya kāryam

हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव ।
यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य

hiraṇyanetrastu babhūva mūḍhaḥ kalipriyaṃ netravihīnameva |
yo labdhavāṃstvāṃ vikṛtaṃ virūpaṃ ghoraistapobhirgiriśaṃ prasādya

स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् ।
विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम्

sa tvaṃ na bhāgī khalu rājyakasya kimanyajāto'pi labheta rājyam |
vicāryatāṃ tadbhavataiva nūnaṃ vayaṃ tu tadbhāgina eva satyam

तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः ।
ताञ्छांतयित्वा विविधैर्वचोभिर्गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु

teṣāṃ tu vākyāni niśamya tāni vicārya buddhyā svayameva dīnaḥ |
tāñchāṃtayitvā vividhairvacobhirgatastvaraṇyaṃ niśi nirjanaṃ tu

वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः ।
आहारहीनो नियमोर्द्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरा सुरैर्यत्

varṣāyutaṃ tatra tapaścacāra jajāpa jāpyaṃ vidhṛtaikapādaḥ |
āhārahīno niyamorddhvabāhuḥ karttuṃ na śakyaṃ hi surā surairyat

प्रजाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्रमांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् ।
तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात्समंत्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा

prajālya vahniṃ sma juhoti gātramāṃsaṃ saraktaṃ khalu varṣamātram |
tīkṣṇena śastreṇa nikṛtya dehātsamaṃtrakaṃ pratyahameva hutvā

स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् ।
यदास्य मांसानि न संति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय

snāyvasthiśeṣaṃ kuṇapaṃ tadāsau kṣayaṃ gataṃ śoṇitameva sarvam |
yadāsya māṃsāni na saṃti dehaṃ prakṣeptukāmastu hutāśanāya

ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैस्समस्तैः ।
अथामरैश्शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि

tataḥ sa dṛṣṭastridaśālayairjanaiḥ suvismitairbhītiyutaissamastaiḥ |
athāmaraiśśīghrataraṃ prasādito babhūva dhātā nutibhirnuto hi

निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्यवरं वृणीष्व ।
यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण

nivārayitvātha pitāmahastaṃ hyuvāca taṃ cādyavaraṃ vṛṇīṣva |
yasyāptikāmastava sarvaloke sudurlabhaṃ dānava taṃ gṛhāṇa

स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः ।
यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम संतु भृत्याः

sa padmayonestu vaco niśamya provāca dīnaḥ praṇatastu daityaḥ |
yairniṣṭhurairme prahṛtaṃ tu rājyaṃ prahrādamukhyā mama saṃtu bhṛtyāḥ

अंधस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षुरिन्द्रादयो मे करदा भवंतु ।
मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्यगंधर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः

aṃdhasya divyaṃ hi tathāstu cakṣurindrādayo me karadā bhavaṃtu |
mṛtyustu mābhūnmama devadaityagaṃdharvayakṣoragamānuṣebhyaḥ

नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोस्सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् ।
श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत्सुशंकितः पद्मभवस्तमाह

nārāyaṇādvā ditijendraśatrossarvājjanātsarvamayācca śarvāt |
śrutvā vacastasya sudāruṇaṃ tatsuśaṃkitaḥ padmabhavastamāha

दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद्विनाशहेतुं च गृहाण किंचित् ।
यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमंतकस्य

daityendra sarvaṃ bhavitā tadetadvināśahetuṃ ca gṛhāṇa kiṃcit |
yasmānna jāto na janiṣyate vā yo na praviṣṭo mukhamaṃtakasya

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु ।
एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

atyantadīrghaṃ khalu jīvitaṃ tu bhavādṛśāssatpuruṣāstyajaṃtu |
etadvacassānunayaṃ niśamya pitāmahātprāha punastasya daityaḥ

कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः ।
तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

kālatraye yāśca bhavaṃti nāryaḥ śreṣṭhāśca madhyāśca tathā kaniṣṭhāḥ |
tāsāṃ ca madhye khalu ratnabhūtā mamāpi nityaṃ jananīva kācit

कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभाय ।
तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयंभूः

kāyena vācā manasāpyagamyā nārī nṛlokasya ca durlabhāya |
tāṃ kāmayānasya mamāstu nāśo daityendrabhāvādbhagavānsvayaṃbhūḥ

वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितश्शंकरपादपद्ममम् ।
सस्मार संप्राप्य निर्देशमाशु शंभोस्तु तं प्राह ततोंधकं वै

vākyaṃ tadākarṇya sa padmayoniḥ suvismitaśśaṃkarapādapadmamam |
sasmāra saṃprāpya nirdeśamāśu śaṃbhostu taṃ prāha tatoṃdhakaṃ vai

यत्कांक्षसे दैत्यवरास्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचस्सकामम् ।
उत्तिष्ठ दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम्

yatkāṃkṣase daityavarāstu te vai sarvaṃ bhavatyeva vacassakāmam |
uttiṣṭha daityendra labhasva kāmaṃ sadaiva vīraistu kuruṣva yuddham

श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या ।
लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम्

śrutvā tadetadvacanaṃ munīśa vidhāturāśu praṇipatya bhaktyā |
lokeśvaraṃ hāṭakanetraputraḥ snāyvasthiśeṣastu tamāha devam

कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् ।
स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्ये न च मां स्पृशाद्य

kathaṃ vibho vairibalaṃ praviśya hyanena dehena karomi yuddham |
snāyvasthiśeṣaṃ kuru māṃsapuṣṭaṃ kareṇa puṇye na ca māṃ spṛśādya

श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् ।
गतस्सुरेन्द्रैस्सहितः स्वधाम संपूज्यमानो मुनिसिद्धसंघैः

śrutvā vacastasya sa padmayoniḥ kareṇa saṃspṛśya ca taccharīram |
gatassurendraissahitaḥ svadhāma saṃpūjyamāno munisiddhasaṃghaiḥ

संस्पृष्टमात्रस्स च दैत्यराजस्संपूर्णदेहो बलवान्बभूव ।
संजातनेत्रस्सुभगो बभूव हृष्टस्स्वमेव नगरं विवेश

saṃspṛṣṭamātrassa ca daityarājassaṃpūrṇadeho balavānbabhūva |
saṃjātanetrassubhago babhūva hṛṣṭassvameva nagaraṃ viveśa

उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः ।
तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वश गास्तु तस्य

utsṛjya rājyaṃ sakalaṃ ca tasmai prahlādamukhyāstvatha dānavendrāḥ |
tamāgataṃ labdhavaraṃ ca matvā bhṛtyā babhūvurvaśa gāstu tasya

ततोन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तस्सहभृत्यवर्गः ।
विजित्य लेखान्प्रधने समस्तान्करप्रदं वज्रधरं चकार

tatondhakaḥ svargamagādvijetuṃ senābhiyuktassahabhṛtyavargaḥ |
vijitya lekhānpradhane samastānkarapradaṃ vajradharaṃ cakāra

नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गंधर्वयक्षानपि मानुषांस्तु ।
गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वांश्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये

nāgānsuparṇānvararākṣasāṃśca gaṃdharvayakṣānapi mānuṣāṃstu |
girīndravṛkṣānsamareṣu sarvāṃścatuṣpadaḥ siṃhamukhānvijigye

त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि संनियोज्य ।
स कूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा

trailokyametaddhi carācaraṃ vai vaśaṃ cakārātmani saṃniyojya |
sa kūlāni sudarśanāni nārīsahasrāṇi bahūni gatvā

रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः ।
ताभिर्युतोऽन्येषु सपर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु

rasātale caiva tathā dharāyāṃ triviṣṭape yāḥ pramadāḥ surūpāḥ |
tābhiryuto'nyeṣu saparvateṣu rarāma ramyeṣu nadītaṭeṣu

क्रीडायमानस्स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः ।
तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि

krīḍāyamānassa tu madhyavartī tāsāṃ praharṣādatha dānavendraḥ |
tatpītaśiṣṭāni pibanpravṛttyai divyāni peyāni sumānuṣāṇi

अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि मूलानि सुगंधवंति ।
संप्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि

anyāni divyāni tu yadrasāni phalāni mūlāni sugaṃdhavaṃti |
saṃprāpya yānāni suvāhanāni mayena sṛṣṭāni gṛhottamāni

पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च ।
संक्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथांधकस्य

puṣpārghadhūpānnavilepanaiśca suśobhitānyadbhutadarśanaiśca |
saṃkrīḍamānasya gatāni tasya varṣāyutānīha tathāṃdhakasya

जानाति किंचिन्न शुभं परत्र यदात्मनस्सौख्यकरं भवेद्धि ।
सदान्धको दैत्यवरस्स मूढो मदांधबुद्धिः कृतदुष्टसंगः

jānāti kiṃcinna śubhaṃ paratra yadātmanassaukhyakaraṃ bhaveddhi |
sadāndhako daityavarassa mūḍho madāṃdhabuddhiḥ kṛtaduṣṭasaṃgaḥ

ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान्कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् ।
चचार दैत्यैस्सहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान्

tataḥ pramattastu sutānpradhānānkutarkavādairabhibhūya sarvān |
cacāra daityaissahito mahātmā vināśayanvaidikasarvadharmān

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च ।
रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

vedāndvijānvitta madābhibhūto na manyate smāpyamarāngurūṃśca |
reme tathā daivagato hatāyuḥ svasyairahobhirgamayanvayaśca

ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् ।
अनेकसंख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मंदरपर्वतं तु

tataḥ kadācidgatavānsasainyo bahuprayātā pṛthivītale'smin |
anekasaṃkhyā api varṣakoṭyaḥ praharṣito maṃdaraparvataṃ tu

स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैस्सह मानमत्तः ।
क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात्

svarṇopamāṃ tatra nirīkṣya śobhāṃ babhrāma sainyaissaha mānamattaḥ |
krīḍārthamāsādya ca taṃ girīndraṃ matiṃ sa vāsāya cakāra mohāt

शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदास्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् ।
निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ

śubhaṃ dṛḍhaṃ tatra puraṃ sa kṛtvā mudāsthito daityapatiḥ prabhāvāt |
niveśayāmāsa punaḥ krameṇa atyadbhutaṃ mandaraśailasānau

दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मंत्रिणौ दानवसत्तमस्य ।
ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि

duryodhano vaidhasahastisaṃjñau tanmaṃtriṇau dānavasattamasya |
te vai kadācidgirisusthale hi nārīṃ surūpāṃ dadṛśustrayo'pi

ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद्द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य ।
ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे

te śīghragā daityavarāstu harṣāddrutaṃ mahādaityapatiṃ sametya |
ūcuryathādṛṣṭamatīva prītyā tathāndhakaṃ vīravaraṃ hi sarve

गुहांतरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः ।
रूदान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः

guhāṃtare dhyānanimīlitākṣo daityendra kaścinmuniratra dṛṣṭaḥ |
rūdānvitaścandrakalārddhacūḍaḥ kaṭisthale baddhagajendrakṛttiḥ

नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः ।
स शूलहस्तश्शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः

nāgendrabhogāvṛtasarvagātraḥ kapālamālābharaṇo jaṭālaḥ |
sa śūlahastaśśaratūṇadhārī mahādhanuṣmānvivṛtākṣasūtraḥ

खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि ।
भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजास्तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेशः

khaḍgī triśūlī lakuṭī kapardī caturbhujo gauratarākṛtirhi |
bhasmānulipto vilasatsutejāstapasvivaryo'dbhutasarvaveśaḥ

तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टस्स वानरो घोरमुखःकरालः ।
सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन्स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः

tasyāvidūre puruṣaśca dṛṣṭassa vānaro ghoramukhaḥkarālaḥ |
sarvāyudho rūkṣakaraśca rakṣansthito jaradgovṛṣabhaśca śuklaḥ

तस्योपविष्टस्य तपस्विनोपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा ।
नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता

tasyopaviṣṭasya tapasvinopi sucārurūpā taruṇī manojñā |
nārī śubhā pārśvagatā hi tasya dṛṣṭā ca kācidbhuvi ratnabhūtā

प्रवालमुक्तामणि हेमरत्नवस्त्रावृता माल्यशुभोपगूढा ।
सा येन दृष्टा स च दृष्टिमान्स्याद् दृष्टेन चान्येन किमत्र कार्यम्

pravālamuktāmaṇi hemaratnavastrāvṛtā mālyaśubhopagūḍhā |
sā yena dṛṣṭā sa ca dṛṣṭimānsyād dṛṣṭena cānyena kimatra kāryam

मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्य्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा ।
योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्यगानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तः

mānyā maheśasya ca divyanārī bhāryyā muneḥ puṇyavataḥ priyā sā |
yogyā hi draṣṭuṃ bhavataśca samyagānāyya daityendra suratnabhoktaḥ

श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः ।
विसर्जयामास मुनैस्सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः

śrutveti teṣāṃ vacanāni tāni kāmāturo ghūrṇitasarvagātraḥ |
visarjayāmāsa munaissakāśaṃ duryodhanādīnsahasā sa daityaḥ

आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मंत्रिवरा हि तस्य ।
सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः

āsādya te taṃ munimaprameyaṃ bṛhadvrataṃ maṃtrivarā hi tasya |
surājanītipravaṇā munīśa praṇamya taṃ daityanideśamāhuḥ

हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः ।
त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशादिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली

hiraṇyanetrasya suto mahātmā daityādhirājo'ndhakanāmadheyaḥ |
trailokyanātho bhavakṛnnideśādihopaviṣṭo'dya vihāraśālī

तन्मंत्रिणो वै वयमंगवीरास्तवोपकंठं च समागताः स्मः ।
तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै शृणुष्व संदत्तमनास्तपस्विन्

tanmaṃtriṇo vai vayamaṃgavīrāstavopakaṃṭhaṃ ca samāgatāḥ smaḥ |
tatpreṣitāstvāṃ yaduvāca tadvai śṛṇuṣva saṃdattamanāstapasvin

त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् ।
कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र

tvaṃ kasya putro'si kimarthamatra sukhopaviṣṭo munivarya dhīman |
kasyeyamīdṛktaruṇī surūpā deyā śubhā daityapatermunīndra

क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् ।
तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्गभुशुंडिशूलाशनितोमराणि

kvedaṃ śarīraṃ tava bhasmadigdhaṃ kapālamālābharaṇaṃ virūpam |
tūṇīrasatkārmukabāṇakhaḍgabhuśuṃḍiśūlāśanitomarāṇi

क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् ।
विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व संगमः पीनपयोधरायाः

kva jāhnavī puṇyatamā jaṭāgre kvāyaṃ śaśī vā kuṇapāsthikhaṇḍam |
viṣānalo dīrghamukhaḥ kva sarpaḥ kva saṃgamaḥ pīnapayodharāyāḥ

जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च ।
संध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत्

jaradgavārohaṇamapraśastaṃ kṣamāvatastasya na darśanaṃ ca |
saṃdhyāpraṇāmaḥ kvacideṣa dharmaḥ kva bhojanaṃ lokaviruddhametat

प्रयच्छ नारीं सम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ ।
अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके

prayaccha nārīṃ sama sāntvapūrvaṃ striyā tapaḥ kiṃ kuruṣe vimūḍha |
ayuktametattvayi nānurūpaṃ yasmādahaṃ ratnapatistriloke

विमुंच शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तव एव शुद्धम् ।
उल्लंघ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम्

vimuṃca śastrāṇi mayādya coktaḥ kuruṣva paścāttava eva śuddham |
ullaṃghya macchāsanamapradhṛṣyaṃ vimokṣyase sarvamidaṃ śarīram

मत्वांधकं दुष्टमतिं प्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः ।
प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेवमाकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम्

matvāṃdhakaṃ duṣṭamatiṃ pradhāno maheśvaro laukikabhāvaśīlaḥ |
provāca daityaṃ smitapūrvamevamākarṇya sarvaṃ tvatha dūtavākyam

यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात्किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या ।
शृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम्

yadyasmi rudrastava kiṃ mayā syātkimarthamevaṃ vadasīti mithyā |
śṛṇu prabhāvaṃ mama daityanātha nyāyyaṃ na vaktuṃ vacanaṃ tvayaivam

नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहांतरे घोरमनन्यचीर्णम् ।
एतद्व्रतं पशुपातं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः

nāhaṃ kvacitsvaṃ pitaraṃ smarāmi guhāṃtare ghoramananyacīrṇam |
etadvrataṃ paśupātaṃ carāmi na mātaraṃ tvajñatamo virūpaḥ

अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति ।
भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः

amūlametanmayi tu prasiddhaṃ sudustyajaṃ sarvamidaṃ mamāsti |
bhāryā mameyaṃ taruṇī surūpā sarvaṃsahā sarvagatasya siddhiḥ

एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् ।
एतावदुक्त्वा विरराम शंभुस्तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम्

etarhi yadyadrucitaṃ tavāsti gṛhāṇa tadvai khalu rākṣasa tvam |
etāvaduktvā virarāma śaṃbhustapasviveṣaḥ puratastu teṣām

गंभीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना ।
जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम्

gaṃbhīrametadvacanaṃ niśamya te dānavāstaṃ praṇipatya mūrdhnā |
jagmustato daityavarasya sūnuṃ trailokyanāśāya kṛtapratijñam

बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः ।
ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम्

babhāṣire daityapatiṃ pramattaṃ praṇamya rājānamadīnasattvāḥ |
te tatra sarve jayaśabdapūrvaṃ rudreṇa yattatsmitapūrvamuktam

मंत्रिण उचुः ।
निशाचरश्चंचलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणस्सत्त्वहीनः ।
क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति

maṃtriṇa ucuḥ |
niśācaraścaṃcalaśauryadhairyaḥ kva dānavaḥ kṛpaṇassattvahīnaḥ |
krūraḥ kṛtaghnaśca sadaiva pāpī kva dānavaḥ sūryasutādbibheti

राजत्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथस्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य ।
मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम्

rājatvamukto'khiladaityanāthastapasvinā tanmuninā vihasya |
matvā svabuddhyā tṛṇavattrilokaṃ mahaujasā vīravareṇa nūnam

क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च संत्रासकरं क्व युद्ध ।
क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जरांगः

kvāhaṃ ca śastrāṇi ca dāruṇāni mṛtyośca saṃtrāsakaraṃ kva yuddha |
kva vīrako vānaravaktratulyo niśācaro jarasā jarjarāṃgaḥ

क्वायं स्वरूपः क्व च मंदभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा ।
शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किंचित्

kvāyaṃ svarūpaḥ kva ca maṃdabhāgyo balaṃ tvadīyaṃ kva ca vīrudho vā |
śakto'pi cettvaṃ prayatasva yuddhaṃ kartuṃ tadā hyehi kuruṣva kiṃcit

वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् ।
क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत्

vajrāśanestulyamihāsti śastraṃ bhavādṛśāṃ nāśakaraṃ ca ghoram |
kva te śarīraṃ mṛdupadmatulyaṃ vicārya caivaṃ kuru rocate yat

इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश ।
युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव

ityevamādīni vacāṃsi bhadraṃ tapasvinoktāni ca dānaveśa |
yuktaṃ na te tena sahātra yuddhaṃ tvāmāha rājansmayamāna eva

विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापैरस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् ।
तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत्

vivastuśūnyairbahubhiḥ pralāpairasmābhiruktairyadi budhyase tvam |
tapobhiyuktena tapasvinā vai smartāsi paścānmunivākyametat

ततस्स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मंदबुद्धिः ।
आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम्

tatassa teṣāṃ vacanaṃ niśamya jajvāla roṣeṇa sa maṃdabuddhiḥ |
ājyāvasiktastviva kṛṣṇavartmā satyaṃ hitaṃ tatkuṭilaṃ sutīkṣṇam

गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचंडवातानुकृतिं च कुर्वन् ।
गंतुं च तत्र स्मरबाणविद्धस्समुद्यतोऽभूद्विप रीतदेवः

gṛhītakhaḍgo varadānamattaḥ pracaṃḍavātānukṛtiṃ ca kurvan |
gaṃtuṃ ca tatra smarabāṇaviddhassamudyato'bhūdvipa rītadevaḥ