Chapter 39: Mahadev himself enters the battle

श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् ।
तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम

śrutvā kālyuktamīśāno kiṃ cakāra kimuktavān |
tattvaṃ vada mahāprājña paraṃ kautūhalaṃ mama

काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः ।
महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्

kālyuktaṃ vacanaṃ śrutvā śaṃkaraḥ parameśvaraḥ |
mahālīlākaraśśaṃbhurjahāsāśvāsayañca tām

व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः ।
ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः

vyomavāṇīṃ samākarṇya tattvajñānaviśāradaḥ |
yayau svayaṃ ca samare svagaṇaissaha śaṃkaraḥ

महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः ।
भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः

mahāvṛṣabhamārūḍho vīrabhadrādisaṃyutaḥ |
bhairavaiḥ kṣetrapālaiśca svasamānaissamanvitaḥ

रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च ।
विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः

raṇaṃ prāpto maheśaśca vīrarūpaṃ vidhāya ca |
virarājādhikaṃ tatra rudro mūrta ivāṃtakaḥ

शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः ।
ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि

śaṃkhacūḍaśśivaṃ dṛṣṭvā vimānādavaruhya saḥ |
nanāma parayā bhaktyā śirasā daṃḍavadbhuvi

तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः ।
तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्

taṃ praṇamya tu yogena vimānamāruroha saḥ |
tūrṇaṃ cakāra sannāhaṃ dhanurjagrāha seṣukam

शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह ।
बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा

śivadānavayoryuddhaṃ śatamabdaṃ babhūva ha |
bāṇavarṣamivograṃ tadvarṣatormoghayostadā

शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् ।
चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः

śaṃkhacūḍo mahāvīraśśarāṃścikṣepa dāruṇān |
ciccheda śaṃkarastānvai līlayā svaśarotkaraiḥ

तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः ।
महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति

tadaṃgeṣu ca śastroghaistāḍayāmāsa kopataḥ |
mahārudro virūpākṣo duṣṭadaṇḍassatāṃ gati

दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् ।
वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्

dānavo niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya vegavān |
vṛṣaṃ jaghāna śirasi śivasya varavāhanam

ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया ।
खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्

tāḍite vāhane rudrastaṃ kṣurapreṇa līlayā |
khaḍgaṃ ciccheda tasyāśu carma cāpi mahojjvalam

छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः ।
द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्

chinne'sau carmaṇi tadā śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ |
dvidhā cakre svabāṇena harastāṃ saṃmukhāgatām

कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः ।
मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः

kopādhmātaśśaṃkhacūḍaścakraṃ cikṣepa dānavaḥ |
muṣṭipātena taccāpyacūrṇayatsahasā haraḥ

गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति ।
शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता

gadāmāvidhya tarasā saṃcikṣepa haraṃ prati |
śaṃbhunā sāpi sahasā bhinnā bhasmatvamāgatā

ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः ।
धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः

tataḥ paraśumādāya hastena dānaveśvaraḥ |
dhāvati sma haraṃ vegācchaṃkhacūḍaḥ krudhākulaḥ

समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः ।
द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्

samāhṛtya svabāṇaughairapātayata śaṃkaraḥ |
drutaṃ paraśuhastaṃ taṃ bhūtale līlayāsuram

ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् ।
धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः

tataḥ kṣaṇena saṃprāpya saṃjñāmāruhya sadratham |
dhṛtadivyāyudhaśaro babhau vyāpyākhilaṃ nabhaḥ

आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् ।
चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर

āyāṃtaṃ taṃ nirīkṣyaiva ḍamarudhvani mādarāt |
cakāra jyāravaṃ cāpi dhanuṣo dussahaṃ hara

पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः ।
स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा

pūrayāmāsa kakubhaḥ śṛṃganādena ca prabhuḥ |
svayaṃ jagarja giriśastrāsayannasurāṃstadā

त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः ।
पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा

tyājitebha mahāgarvairmahānādairvṛṣeśvaraḥ |
pūrayāmāsa sahasā khaṃ gāṃ vasudiśastathā

महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः ।
कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः

mahākālassamutpatyā tāḍayadgāṃ tathā nabhaḥ |
karābhyāṃ tanninādena kṣiptā āsanpurāravāḥ

अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह ।
भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे

aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ kṣetrapālaścakāra ha |
bhairavo'pi mahānādaṃ sa cakāra mahāhave

महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः ।
वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः

mahākolāhalo jāto raṇamadhye bhayaṃkaraḥ |
vīraśabdo babhūvātha gaṇamadhye samaṃtataḥ

संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः ।
चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः

saṃtresurdānavāssarve taiśśabdairbhayadaiḥ kharaiḥ |
cukopātīva tacchrutvā dānavendro mahābalaḥ

तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः ।
देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च

tiṣṭhatiṣṭheti duṣṭātmanvyājahāra yadā haraḥ |
devairgaṇaiśca taiḥ śīghramuktaṃ jaya jayeti ca

अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्

athāgatya sa daṃbhasya tanayassupratāpavān |
śaktiṃ cikṣepa rudrāya jvālāmālātibhīṣaṇām

वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् ।
निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया

vahnikūṭaprabhā yāṃtī kṣetrapālena satvaram |
nirastāgatya sājau vai mukhotpannamaholkayā

पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् ।
चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया

punaḥ pravavṛte yuddhaṃ śivadānavayormahat |
cakaṃpe dharaṇī dyauśca sanagābdhijalāśayā

दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च ।
सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा

dāṃbhimuktāccharāñśaṃbhuśśarāṃstatprahitānsa ca |
sahasraśaśśarairugraiściccheda śataśastadā

ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह ।
तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः

tataśśaṃbhustriśūlena saṃkuddhastaṃ jaghāna ha |
tatprahāramasahyāśu kau papāta sa mūrcchitaḥ

ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः ।
आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः

tataḥ kṣaṇena saṃprāpa saṃjñāṃ sa ca tadāsuraḥ |
ājaghāna śarai rudraṃ tānsarvānāttakārmukaḥ

बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् ।
चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्

bāhūnāgayutaṃ kṛtvā chādayāmāsa śaṃkaram |
cakrāyutena sahasā śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān

ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः ।
तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्

tato durgāpatiḥ kruddho rudro durgārtināśanaḥ |
tāni cakrāṇi ciccheda svaśarairuttamai drutam

ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः ।
अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्

tato vegena sahasā gadāmādāya dānavaḥ |
abhyadhāvata vai haṃtuṃ bahusenāvṛto haram

गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः ।
शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः

gadāṃ ciccheda tasyāśvāpatataḥ so'sinā haraḥ |
śitadhāreṇa saṃkruddho duṣṭagarvāpahārakaḥ

छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः ।
शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्

chinnāyāṃ svagadāyāṃ ca cukopātīva dānavaḥ |
śūlaṃ jagrāha tejasvī pareṣāṃ dussahaṃ jvalat

सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् ।
स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः

sudarśanaṃ śūlahastamāyāṃte dānaveśvaram |
svatriśūlena vivyādha hṛdi taṃ vegato haraḥ

त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः ।
तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्

triśūlabhinnahṛdayānniṣkrāṃtaḥ puruṣaḥ paraḥ |
tiṣṭhatiṣṭheti covāca śaṃkhacūḍasya vīryavān

निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः ।
चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि

niṣkrāmato hi tasyāśu prahasya svanavattataḥ |
ciccheda ca śiro bhīma masināso'patadbhuvi

ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।
असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा

tataḥ kālīṃ cakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān |
asurāṃstān bahūn krodhāt prasārya svamukhaṃ tadā

क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः ।
केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे

kṣetrapālaścakhādānyānbahūndaityānkrudhākulaḥ |
kecinneśurbhairavāstracchinnā bhinnāstathāpare

वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् ।
नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्

vīrabhadro'parāndhīmānbahūn krodhādanāśayat |
nandīśvaro jaghānānyānbahūnamaramardakān

एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः ।
व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्

evaṃ bahugaṇā vīrāstadā saṃnahya kopataḥ |
vyanāśayanbahūndaityānasurān deva mardakān

इत्थं बहुतरं तत्र तस्य सैन्यं ननाश तत् ।
विद्रुताश्चापरे वीरा बहवो भयकातराः

itthaṃ bahutaraṃ tatra tasya sainyaṃ nanāśa tat |
vidrutāścāpare vīrā bahavo bhayakātarāḥ