Chapter 19: Kubera's tapas and his friendship with Mahadev

पाद्मे कल्पे मम सुरा ब्रह्मणो मानसात्सुतात् ।
पुलस्त्याद्विश्रवा जज्ञे तस्य वैश्रवणस्सुतः

pādme kalpe mama surā brahmaṇo mānasātsutāt |
pulastyādviśravā jajñe tasya vaiśravaṇassutaḥ

तेनेयमलका भुक्ता पुरी विश्वकृता कृता ।
आराध्य त्र्यंबकं देवमत्युग्रतपसा पुरा

teneyamalakā bhuktā purī viśvakṛtā kṛtā |
ārādhya tryaṃbakaṃ devamatyugratapasā purā

व्यतीते तत्र कल्पे वै प्रवृत्ते मेघवाहने ।
याज्ञदत्तिरसौ श्रीदस्तपस्तेपे सुदुस्सहम्

vyatīte tatra kalpe vai pravṛtte meghavāhane |
yājñadattirasau śrīdastapastepe sudussaham

भक्ति प्रभावं विज्ञाय शंभोस्तद्दीपमात्रतः ।
पुरा पुरारेस्संप्राप्य काशिकां चित्प्रकाशिकाम्

bhakti prabhāvaṃ vijñāya śaṃbhostaddīpamātrataḥ |
purā purāressaṃprāpya kāśikāṃ citprakāśikām

शिवैकादशमुद्बोध्य चित्तरत्नप्रदीपकैः ।
अनन्यभक्तिस्नेहाढ्यस्तन्मयो ध्याननिश्चलः

śivaikādaśamudbodhya cittaratnapradīpakaiḥ |
ananyabhaktisnehāḍhyastanmayo dhyānaniścalaḥ

शिवैक्यं सुमहापात्रं तपोग्निपरिबृंहितम् ।
कामक्रोधमहाविघ्नपतंगाघात वर्जितम्

śivaikyaṃ sumahāpātraṃ tapogniparibṛṃhitam |
kāmakrodhamahāvighnapataṃgāghāta varjitam

प्राणसंरोधनिर्वातं निर्मलं निर्मलेक्षणात् ।
संस्थाप्य शांभवं लिंगं सद्भावकुसुमार्चितम्

prāṇasaṃrodhanirvātaṃ nirmalaṃ nirmalekṣaṇāt |
saṃsthāpya śāṃbhavaṃ liṃgaṃ sadbhāvakusumārcitam

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् ।
यावद्बभूव तद्वर्णं वर्षाणामयुतं शतम्

tāvattatāpa sa tapastvagasthipariśeṣitam |
yāvadbabhūva tadvarṇaṃ varṣāṇāmayutaṃ śatam

ततस्सह विशालाक्ष्या देवो विश्वेश्वररस्वयम् ।
अलकापतिमालोक्य प्रसन्नेनांतरात्मना

tatassaha viśālākṣyā devo viśveśvararasvayam |
alakāpatimālokya prasannenāṃtarātmanā

लिंगे मनस्समाधाय स्थितं स्थाणुस्वरूपिणम् ।
उवाच वरदोऽस्मीति तदाचक्ष्वालकापते

liṃge manassamādhāya sthitaṃ sthāṇusvarūpiṇam |
uvāca varado'smīti tadācakṣvālakāpate

उन्मील्य नयने यावत्स पश्यति तपोधनः ।
तावदुद्यत्सहस्रांशु सहस्राधिकतेजसम्

unmīlya nayane yāvatsa paśyati tapodhanaḥ |
tāvadudyatsahasrāṃśu sahasrādhikatejasam

पुरो ददर्श श्रीकंठं चन्द्रचूडमुमाधवम् ।
तत्तेजः परिभूताक्षितेजाः संमील्य लोचने

puro dadarśa śrīkaṃṭhaṃ candracūḍamumādhavam |
tattejaḥ paribhūtākṣitejāḥ saṃmīlya locane

उवाच देवदेवेशं मनोरथपदातिगम् ।
निजांघ्रिदर्शने नाथ दृक्सामर्थ्यं प्रयच्छ मे

uvāca devadeveśaṃ manorathapadātigam |
nijāṃghridarśane nātha dṛksāmarthyaṃ prayaccha me

अयमेव वरो नाथ यत्त्वं साक्षान्निरीक्ष्यसे ।
किमन्येन वरेणेश नमस्ते शशिशेखर

ayameva varo nātha yattvaṃ sākṣānnirīkṣyase |
kimanyena vareṇeśa namaste śaśiśekhara

इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेव उमापतिः ।
ददौ दर्शनसामर्थ्यं स्पृष्ट्वा पाणितलेन तम्

iti tadvacanaṃ śrutvā devadeva umāpatiḥ |
dadau darśanasāmarthyaṃ spṛṣṭvā pāṇitalena tam

प्रसार्य नयने पूर्वमुमामेव व्यलोकयत् ।
तोऽसौ याज्ञदत्तिस्तु तत्सामर्थ्यमवाप्य च

prasārya nayane pūrvamumāmeva vyalokayat |
to'sau yājñadattistu tatsāmarthyamavāpya ca

शंभोस्समीपे का योषिदेषा सर्वांगसुन्दरी ।
अनया किं तपस्तप्तं ममापि तपसोऽधिकम्

śaṃbhossamīpe kā yoṣideṣā sarvāṃgasundarī |
anayā kiṃ tapastaptaṃ mamāpi tapaso'dhikam

अहो रूपमहो प्रेम सौभाग्यं श्रीरहो भृशम् ।
इत्यवादीदसौ पुत्रो मुहुर्मुहुरतीव हि

aho rūpamaho prema saubhāgyaṃ śrīraho bhṛśam |
ityavādīdasau putro muhurmuhuratīva hi

क्रूर दृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् ।
तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वारां वामाविलोकनात्

krūra dṛgvīkṣate yāvatpunaḥpunaridaṃ vadan |
tāvatpusphoṭa tannetraṃ vārāṃ vāmāvilokanāt

अथ देव्यब्रवीद्देव किमसौ दुष्टतापसः ।
असकृद्वीक्ष्य मां वक्ति कुरु त्वं मे तपःप्रभाम्

atha devyabravīddeva kimasau duṣṭatāpasaḥ |
asakṛdvīkṣya māṃ vakti kuru tvaṃ me tapaḥprabhām

असकृद्दक्षिणेनाक्ष्णा पुनर्मामेव पश्यति ।
असूयमानो मे रूपप्रेम सौभाग्यसंपद

asakṛddakṣiṇenākṣṇā punarmāmeva paśyati |
asūyamāno me rūpaprema saubhāgyasaṃpada

इति देवीगिरं श्रुत्वा प्रहस्य प्राह तां प्रभुः ।
उमे त्वदीयः पुत्रोऽयं न च क्रूरेण चक्षुषा

iti devīgiraṃ śrutvā prahasya prāha tāṃ prabhuḥ |
ume tvadīyaḥ putro'yaṃ na ca krūreṇa cakṣuṣā

संपश्यति तपोलक्ष्मीं तव किं त्वधिवर्णयेत् ।
इति देवीं समाभाष्य तमीशः पुनरब्रवीत्

saṃpaśyati tapolakṣmīṃ tava kiṃ tvadhivarṇayet |
iti devīṃ samābhāṣya tamīśaḥ punarabravīt

वरान्ददामि ते वत्स तपसानेन तोषितः ।
निधीनामथ नाथस्त्वं गुह्यकानां भवेश्वरः

varāndadāmi te vatsa tapasānena toṣitaḥ |
nidhīnāmatha nāthastvaṃ guhyakānāṃ bhaveśvaraḥ

यक्षाणां किन्नराणां च राज्ञां राज च सुव्रतः ।
पतिः पुण्यजनानां च सर्वेषां धनदो भव

yakṣāṇāṃ kinnarāṇāṃ ca rājñāṃ rāja ca suvrataḥ |
patiḥ puṇyajanānāṃ ca sarveṣāṃ dhanado bhava

मया सख्यं च ते नित्यं वत्स्यामि च तवांतिके ।
अलकां निकषा मित्र तव प्रीतिविवृद्धये

mayā sakhyaṃ ca te nityaṃ vatsyāmi ca tavāṃtike |
alakāṃ nikaṣā mitra tava prītivivṛddhaye

आगच्छ पादयोरस्याः पत ते जननी त्वियम् ।
याज्ञदत्ते महाभक्त सुप्रसन्नेन चेतसा

āgaccha pādayorasyāḥ pata te jananī tviyam |
yājñadatte mahābhakta suprasannena cetasā

इति दत्त्वा वरान्देवः पुनराह शिवां शिवः ।
प्रसादं कुरु देवेशि तपस्विन्यंगजेऽत्र वै

iti dattvā varāndevaḥ punarāha śivāṃ śivaḥ |
prasādaṃ kuru deveśi tapasvinyaṃgaje'tra vai

इत्याकर्ण्य वचश्शंभोः पार्वती जगदम्बिका ।
अब्रवीद्याज्ञदत्तिं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

ityākarṇya vacaśśaṃbhoḥ pārvatī jagadambikā |
abravīdyājñadattiṃ taṃ suprasannena cetasā

वत्स ते निर्मला भक्तिर्भवे भवतु सर्वदा ।
भवैकपिंगो नेत्रेण वामेन स्फुटितेन ह

vatsa te nirmalā bhaktirbhave bhavatu sarvadā |
bhavaikapiṃgo netreṇa vāmena sphuṭitena ha

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वरास्संतु तथैव ते ।
कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

devena dattā ye tubhyaṃ varāssaṃtu tathaiva te |
kubero bhava nāmnā tvaṃ mama rūperṣyayā suta

इति दत्त्वा वरान्देवो देव्या सह महेश्वरः ।
धनदायाविवेशाथ धाम वैश्वेश्वराभिधम्

iti dattvā varāndevo devyā saha maheśvaraḥ |
dhanadāyāviveśātha dhāma vaiśveśvarābhidham

इत्थं सखित्वं श्रीशंभोः प्रापैष धनदः पुरम् ।
अलकान्निकषा चासीत्कैलासश्शंकरालयः

itthaṃ sakhitvaṃ śrīśaṃbhoḥ prāpaiṣa dhanadaḥ puram |
alakānnikaṣā cāsītkailāsaśśaṃkarālayaḥ