Chapter 45: Shiva shows His beautiful form; the city rejoices

एतस्मिन्नन्तरे त्वं हि विष्णुना प्रेरितो द्रुतम् ।
अनुकूलयितुं शंभुमयास्तन्निकटे मुने

etasminnantare tvaṃ hi viṣṇunā prerito drutam |
anukūlayituṃ śaṃbhumayāstannikaṭe mune

तत्र गत्वा स वै रुद्रो भवता सुप्रबोधितः ।
स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा देवकार्यचिकीर्षया

tatra gatvā sa vai rudro bhavatā suprabodhitaḥ |
stotrairnānāvidhaisstutvā devakāryacikīrṣayā

श्रुत्वा त्वद्वचनं प्रीत्या शंभुना धृतमद्भुतम् ।
स्वरूपमुत्तमन्दिव्यं कृपालुत्वं च दर्शितम्

śrutvā tvadvacanaṃ prītyā śaṃbhunā dhṛtamadbhutam |
svarūpamuttamandivyaṃ kṛpālutvaṃ ca darśitam

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं शम्भुं स्वरूपम्मन्मथा धिकम् ।
अत्यहृष्यो मुने त्वं हि लावण्यपरमायनम्

taddṛṣṭvā sundaraṃ śambhuṃ svarūpammanmathā dhikam |
atyahṛṣyo mune tvaṃ hi lāvaṇyaparamāyanam

स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा परमानन्दसंयुतः ।
आगच्छस्त्वं मुने तत्र यत्र मेना स्थिताखिलैः

stotrairnānāvidhaisstutvā paramānandasaṃyutaḥ |
āgacchastvaṃ mune tatra yatra menā sthitākhilaiḥ

तत्रागत्य सुप्रसन्नो मुनेऽतिप्रेमसंकुलः ।
हर्षयंस्तां शैलपत्नी मेनान्त्वं वाक्यमब्रवीः

tatrāgatya suprasanno mune'tipremasaṃkulaḥ |
harṣayaṃstāṃ śailapatnī menāntvaṃ vākyamabravīḥ

मेने पश्य विशालाक्षि शिवरूपमनुत्तमम् ।
कृता शिवेन तेनैव सुकृपा करुणात्मना

mene paśya viśālākṣi śivarūpamanuttamam |
kṛtā śivena tenaiva sukṛpā karuṇātmanā

श्रुत्वा सा तद्वचो मेना विस्मिता शैलकामिनी ।
ददर्श शिवरूपन्तत्परमानन्ददायकम्

śrutvā sā tadvaco menā vismitā śailakāminī |
dadarśa śivarūpantatparamānandadāyakam

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् ।
विचित्रवसनं चात्र नानाभूषणभूषितम्

koṭisūryapratīkāśaṃ sarvāvayavasundaram |
vicitravasanaṃ cātra nānābhūṣaṇabhūṣitam

सुप्रसन्नं सुहासं च सुलावण्यं मनोहरम् ।
गौराभं द्युतिसंयुक्तं चन्द्ररेखाविभूषितम्

suprasannaṃ suhāsaṃ ca sulāvaṇyaṃ manoharam |
gaurābhaṃ dyutisaṃyuktaṃ candrarekhāvibhūṣitam

सर्वैर्देवगणैः प्रीत्या विष्ण्वाद्यस्सेवितं तथा ।
सूर्येण च्छत्रितं मूर्ध्नि चन्द्रेण च विशोभितम्

sarvairdevagaṇaiḥ prītyā viṣṇvādyassevitaṃ tathā |
sūryeṇa cchatritaṃ mūrdhni candreṇa ca viśobhitam

सर्वथा रमणीयं च भूषितस्य विभूषणैः ।
वाहनस्य महाशोभा वर्णितुं नैव शक्यते

sarvathā ramaṇīyaṃ ca bhūṣitasya vibhūṣaṇaiḥ |
vāhanasya mahāśobhā varṇituṃ naiva śakyate

गंगा च यमुना चैव विधत्तः स्म सुचामरे ।
सिद्धयोऽष्टौ पुरस्तस्य कुर्वन्ति स्म सुनर्त्तनम्

gaṃgā ca yamunā caiva vidhattaḥ sma sucāmare |
siddhayo'ṣṭau purastasya kurvanti sma sunarttanam

मया चैव तदा विष्णुरिन्द्राद्या ह्यमरास्तथा ।
स्वं स्वं वेषं सुसम्भूष्य गिरिशेनाचरन्युताः

mayā caiva tadā viṣṇurindrādyā hyamarāstathā |
svaṃ svaṃ veṣaṃ susambhūṣya giriśenācaranyutāḥ

तथा जयेति भाषन्तो नानारूपा गणास्तदा ।
स्वलङ्कृतमहामोदा गिरीशपुरतोऽचरन्

tathā jayeti bhāṣanto nānārūpā gaṇāstadā |
svalaṅkṛtamahāmodā girīśapurato'caran

सिद्धाश्चोपसुरास्सर्वे मुनयश्च महासुखाः ।
ययुश्शिवेन सुप्रीतास्सकलाश्चापरे तथा

siddhāścopasurāssarve munayaśca mahāsukhāḥ |
yayuśśivena suprītāssakalāścāpare tathā

एवन्देवादयस्सर्वे कुतूहलसमन्विताः ।
परंब्रह्म गृणन्तस्ते स्वपत्नीभिरलंकृताः

evandevādayassarve kutūhalasamanvitāḥ |
paraṃbrahma gṛṇantaste svapatnībhiralaṃkṛtāḥ

विश्वावसुमुखास्तत्र ह्यप्सरोगणसंयुताः ।
गायन्तोप्यग्रतस्तस्य परमं शाङ्करं यशः

viśvāvasumukhāstatra hyapsarogaṇasaṃyutāḥ |
gāyantopyagratastasya paramaṃ śāṅkaraṃ yaśaḥ

इत्थं महोत्सवस्तत्र बभूव मुनिस त्तम ।
नानाविधो महेशे हि शैलद्वारि च गच्छति

itthaṃ mahotsavastatra babhūva munisa ttama |
nānāvidho maheśe hi śailadvāri ca gacchati

तस्मिंश्च समये तत्र सुषमा या परात्मनः ।
वर्णितुं तां विशेषेण कश्शक्नोति मुनीश्वर

tasmiṃśca samaye tatra suṣamā yā parātmanaḥ |
varṇituṃ tāṃ viśeṣeṇa kaśśaknoti munīśvara

तथाविधं च तन्दृष्ट्वा मेना चित्रगता इव ।
क्षणमासीत्ततः प्रीत्या प्रोवाच वचनं मुने

tathāvidhaṃ ca tandṛṣṭvā menā citragatā iva |
kṣaṇamāsīttataḥ prītyā provāca vacanaṃ mune

धन्या पुत्री मदीया च यया तप्तं महत्तपः ।
यत्प्रभावान्महेशान त्वं प्राप्त इह मद्गृहे

dhanyā putrī madīyā ca yayā taptaṃ mahattapaḥ |
yatprabhāvānmaheśāna tvaṃ prāpta iha madgṛhe

मया कृता पुरा या वै शिवनिन्दा दुरत्यया ।
तां क्षमस्व शिवास्वामिन्सुप्रसन्नो भवाधुना

mayā kṛtā purā yā vai śivanindā duratyayā |
tāṃ kṣamasva śivāsvāminsuprasanno bhavādhunā

इत्थं सम्भाष्य सा मेना संस्तूयेन्दुललाटकम् ।
साञ्जलिः प्रणता शैलप्रिया लज्जापराऽभवत्

itthaṃ sambhāṣya sā menā saṃstūyendulalāṭakam |
sāñjaliḥ praṇatā śailapriyā lajjāparā'bhavat

तावत्स्त्रियस्समाजग्मुर्हित्वा कामाननेकशः ।
बह्व्यस्ताः पुरवासिन्यश्शिवदर्शनलालसाः

tāvatstriyassamājagmurhitvā kāmānanekaśaḥ |
bahvyastāḥ puravāsinyaśśivadarśanalālasāḥ

मज्जनं कुर्वती काचित्तच्चूर्णसहिता ययौ ।
द्रष्टुं कुतूहलाढ्या च शङ्करं गिरिजावरम्

majjanaṃ kurvatī kācittaccūrṇasahitā yayau |
draṣṭuṃ kutūhalāḍhyā ca śaṅkaraṃ girijāvaram

काचित्तु स्वामिनस्सेवां सखीयुक्ता विहाय च ।
सुचामरकरा प्रीत्यागाच्छम्भोर्दर्शनाय वै

kācittu svāminassevāṃ sakhīyuktā vihāya ca |
sucāmarakarā prītyāgācchambhordarśanāya vai

काचित्तु बालकं हित्वा पिबन्तं स्तन्यमादरात् ।
अतृप्तं शङ्करन्द्रष्टुं ययौ दर्शनलालसा

kācittu bālakaṃ hitvā pibantaṃ stanyamādarāt |
atṛptaṃ śaṅkarandraṣṭuṃ yayau darśanalālasā

रशनां बध्नती काचित्तयैव सहिता ययौ ।
वसनं विपरीतं वै धृत्वा काचिद्ययौ ततः

raśanāṃ badhnatī kācittayaiva sahitā yayau |
vasanaṃ viparītaṃ vai dhṛtvā kācidyayau tataḥ

भोजनार्थं स्थितं कान्तं हित्वा काचिद्ययौ प्रिया ।
द्रष्टुं शिवावरं प्रीत्या सतृष्णा सकुतूहला

bhojanārthaṃ sthitaṃ kāntaṃ hitvā kācidyayau priyā |
draṣṭuṃ śivāvaraṃ prītyā satṛṣṇā sakutūhalā

काचिद्धस्ते शलाकां च धृत्वांजनकरा प्रिया ।
अञ्जित्वैकाक्षि सन्द्रष्टुं ययौ शैलसुतावरम्

kāciddhaste śalākāṃ ca dhṛtvāṃjanakarā priyā |
añjitvaikākṣi sandraṣṭuṃ yayau śailasutāvaram

काचित्तु कामिनी पादौ रञ्जयन्ती ह्यलक्तकैः ।
श्रुत्वा घोषं च तद्धित्वा दर्शनार्थमुपागता

kācittu kāminī pādau rañjayantī hyalaktakaiḥ |
śrutvā ghoṣaṃ ca taddhitvā darśanārthamupāgatā

इत्यादि विविधं कार्यं हित्वा वासं स्त्रियो ययुः ।
दृष्ट्वा तु शांकरं रूपं मोहं प्राप्तास्तदाऽभवन्

ityādi vividhaṃ kāryaṃ hitvā vāsaṃ striyo yayuḥ |
dṛṣṭvā tu śāṃkaraṃ rūpaṃ mohaṃ prāptāstadā'bhavan

ततस्ताः प्रेमसंविग्नाश्शिवदर्शनहर्षिताः ।
निधाय हृदि तन्मूर्तिं वचनं चेदमब्रुवन्

tatastāḥ premasaṃvignāśśivadarśanaharṣitāḥ |
nidhāya hṛdi tanmūrtiṃ vacanaṃ cedamabruvan

नेत्राणि सफलान्यासन्हिमवत्पुरवासिनाम् ।
यो योऽपश्यददो रूपं तस्य वै सार्थकं जनुः

netrāṇi saphalānyāsanhimavatpuravāsinām |
yo yo'paśyadado rūpaṃ tasya vai sārthakaṃ januḥ

तस्यैव सफलं जन्म तस्यैव सफलाः क्रियाः ।
येन दृष्टश्शिवस्साक्षात्सर्वपापप्रणाशकः

tasyaiva saphalaṃ janma tasyaiva saphalāḥ kriyāḥ |
yena dṛṣṭaśśivassākṣātsarvapāpapraṇāśakaḥ

पार्वत्या साधितं सर्वं शिवार्थं यत्तपः कृतम् ।
धन्येयं कृतकृत्येयं शिवा प्राप्य शिवम्पतिम्

pārvatyā sādhitaṃ sarvaṃ śivārthaṃ yattapaḥ kṛtam |
dhanyeyaṃ kṛtakṛtyeyaṃ śivā prāpya śivampatim

यदीदं युगलं ब्रह्मा न युंज्याच्छिवयोर्मुदा ।
तदा च सकलोऽप्यस्य श्रमो निष्फलतामियात्

yadīdaṃ yugalaṃ brahmā na yuṃjyācchivayormudā |
tadā ca sakalo'pyasya śramo niṣphalatāmiyāt

सम्यक् कृतं तथा चात्र योजितं युग्ममुत्तमम् ।
सर्वेषां सार्थता जाता सर्वकार्यसमुद्भवा

samyak kṛtaṃ tathā cātra yojitaṃ yugmamuttamam |
sarveṣāṃ sārthatā jātā sarvakāryasamudbhavā

विना तु तपसा शम्भोर्दर्शनं दुर्लभन्नृणाम् ।
दर्शनाच्छंकरस्यैव सर्वे याताः कृतार्थताम्

vinā tu tapasā śambhordarśanaṃ durlabhannṛṇām |
darśanācchaṃkarasyaiva sarve yātāḥ kṛtārthatām

लक्ष्मीर्नारायणं लेभे यथा वै स्वामिनम्पुरा ।
तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

lakṣmīrnārāyaṇaṃ lebhe yathā vai svāminampurā |
tathāsau pārvatī devī haramprāpya subhūṣitā

ब्रह्माणं च यथा लेभे स्वामिनं वै सरस्वती ।
तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

brahmāṇaṃ ca yathā lebhe svāminaṃ vai sarasvatī |
tathāsau pārvatī devī haramprāpya subhūṣitā

वयन्धन्याः स्त्रियस्सर्वाः पुरुषास्सकला वराः ।
ये ये पश्यन्ति सर्वेशं शंकरं गिरिजापतिम्

vayandhanyāḥ striyassarvāḥ puruṣāssakalā varāḥ |
ye ye paśyanti sarveśaṃ śaṃkaraṃ girijāpatim

इत्थमुक्त्वा तु वचनं चन्दनैश्चाक्षतैरपि ।
शिवं समर्चयामासुर्लाजान्ववृषुरादरात्

itthamuktvā tu vacanaṃ candanaiścākṣatairapi |
śivaṃ samarcayāmāsurlājānvavṛṣurādarāt

तस्थुस्तत्र स्त्रियः सर्वा मेनया सह सोत्सुकाः ।
वर्णयन्त्योऽधिकम्भाग्यम्मेनायाश्च गिरेरपि

tasthustatra striyaḥ sarvā menayā saha sotsukāḥ |
varṇayantyo'dhikambhāgyammenāyāśca girerapi

कथास्तथाविधाश्शृण्वंस्तद्वामा वर्णिताश्शुभाः ।
प्रहृष्टोऽभूत्प्रभुः सर्वैर्मुने विष्ण्वादिभिस्तदा

kathāstathāvidhāśśṛṇvaṃstadvāmā varṇitāśśubhāḥ |
prahṛṣṭo'bhūtprabhuḥ sarvairmune viṣṇvādibhistadā