Chapter 4: Devi appears and promises to be born

इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।
आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका

itthaṃ devaiḥ stutā devī durgā durgārtināśinī |
āvirbabhūva devānāṃ purato jagadaṃbikā

रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते ।
किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे

rathe ratnamaye divye saṃsthitā paramādbhute |
kiṃkiṇījālasaṃyukte mṛdusaṃstaraṇe vare

कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी ।
स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि

koṭisūryādhikābhāsa ramyāvayavabhāsinī |
svatejorāśimadhyasthā vararūpā samacchavi

अनूपमा महामाया सदाशिवविलासिनी ।
त्रिगुणा निर्गुणा नित्या शिवलोकनिवासिनी

anūpamā mahāmāyā sadāśivavilāsinī |
triguṇā nirguṇā nityā śivalokanivāsinī

त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी ।
सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी

tridevajananī caṇḍī śivā sarvārtināśinī |
sarvamātā mahānidrā sarvasvajanatāriṇī

तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा ।
तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः

tejorāśeḥ prabhāvāttu sā tu dṛṣṭvā suraiśśivā |
tuṣṭuvustāṃ punaste vai surā darśanakāṃkṣiṇaḥ

अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः ।
ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि

atha devagaṇāssarve viṣṇvādyā darśanepsavaḥ |
dadṛśurjagadambāṃ tāṃ tatkṛpāṃ prāpya tatra hi

बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ।
पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः

babhūvānandasandohassarveṣāṃ tridivaukasām |
punaḥ punaḥ praṇemustāṃ tuṣṭuvuśca viśeṣataḥ

शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि ।
त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्

śive śarvāṇi kalyāṇi jagadamba maheśvari |
tvāṃ natāssarvathā devā vayaṃ sarvārtināśinīm

न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः ।
अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे

na hi jānanti deveśi vedaśśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ |
atīto mahimā dhyānaṃ tava vāṅmanasośśive

अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा ।
अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता

atadvyāvṛttitastāṃ vai cakitaṃ cakitaṃ sadā |
abhidhatte śrutirapi pareṣāṃ kā kathā matā

जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः ।
शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्

jānanti bahavo bhaktāstvatkṛpāṃ prāpya bhaktitaḥ |
śaraṇāgatabhaktānāṃ na kutrāpi bhayādikam

विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके ।
तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे

vijñaptiṃ śṛṇu suprītā yasyā dāsāssadāmbike |
tava devi mahādevi hīnato varṇayāmahe

पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा ।
ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्

purā dakṣasutā bhūtvā saṃjātā haravallabhā |
brahmaṇaśca pareṣāṃ vā nāśayatvamakaṃmahat

पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् ।
स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि

pitṛto'nādaraṃ prāpyātyajaḥ paṇavaśāttanum |
svalokamagamastvaṃ vālabhadduḥkhaṃ haro'pi hi

न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि ।
व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्

na hi jātamprapūrṇaṃ taddevakāryaṃ maheśvari |
vyākulā munayo devāśśaraṇantvāṃ gatā vayam

पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् ।
सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे

pūrṇaṃ kuru maheśāni nirjarāṇāṃ manoratham |
sanatkumāravacanaṃ saphalaṃ syādyathā śive

अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव ।
लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्

avatīrya kṣitau devi rudrapatnī punarbhava |
līlāṃ kuru yathāyogyaṃ prāpnuyurnirjarāssukham

सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः ।
सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः

sukhī syāddevi rudro'pi kailāsācalasaṃsthitaḥ |
sarve bhavantu sukhino duḥkhaṃ naśyatu kṛtsnaśaḥ

इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः ।
मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः

iti procyāmarāssarve viṣṇvādyāḥ premasaṃkulāḥ |
maunamāsthāya saṃtasthurbhaktinamrā tmamūrtayaḥ

शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् ।
आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्

śivāpi suprasannābhūdākarṇyāmarasaṃstutim |
ākalayyātha taddhetuṃ saṃsmṛtya svaprabhuṃ śivam

उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् ।
विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला

uvācomā tadā devī sambodhya vibudhāṃśca tān |
vihasya māpatimukhānsadayā bhaktavatsalā

हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः ।
सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः

he hare he vidhe devā munayaśca gatavyathāḥ |
sarve śṛṇuta madvākyaṃ prasannāhaṃ na saṃśayaḥ

चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् ।
कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्

caritaṃ mama sarvatra trailokyasya sukhāvaham |
kṛtaṃ mayaivaṃ sakalaṃ dakṣamohādikaṃ ca tat

अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः ।
बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्

avatāraṃ kariṣyāmi kṣitau pūrṇaṃ na saṃśayaḥ |
bahavo hetavo'pyatra tadvadāmi mahādarāt

पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः ।
सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः

purā himācalo devā menā cātisubhaktitaḥ |
sevāṃ me cakratustāta jananīvatsatītanoḥ

इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः ।
मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः

idānīṃ kurutassevāṃ subhaktyā mama nityaśaḥ |
menā viśeṣatastatra sutātvenātra saṃśayaḥ

रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे ।
अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति

rudro gacchatu yūyaṃ cāvatāraṃ himavadgṛhe |
ataścāvatariṣyāmi duḥkhanāśo bhaviṣyati

सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् ।
अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्

sarve gacchata dhāma svaṃ svaṃ sukhaṃ labhatāṃ ciram |
avatīrya sutā bhūtvā menāyā dāsya utsukham

हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः ।
अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी

harapatnī bhaviṣyāmi suguptaṃ matamātmanaḥ |
adbhutā śivalīlā hi jñānināmapi mohinī

यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः ।
पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता

yāvatprabhṛti me tyaktā svatanurdakṣajā surāḥ |
pitṛto'nādaraṃ dṛṣṭvā svāminastatkratau gatā

तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः ।
दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः

tadāprabhṛti sa svāmī rudraḥ kālāgnisaṃjñakaḥ |
digambaro babhūvāśu maccintanaparāyaṇaḥ

मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती ।
अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः

mama roṣaṃ kratau dṛṣṭvā pitustatra gatā satī |
atyajatsvatanuṃ prītyā dharmajñeti vicārataḥ

योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् ।
न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः

yogyabhūtsadanaṃ tyaktvā kṛtvā veṣamalaukikam |
na sehe virahaṃ satyā madrūpāyā maheśvaraḥ

मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् ।
अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्

mama hetormahāduḥkhī sa babhūva kuveṣabhṛt |
atyajatsa tadārabhya kāmajaṃ sukhamuttamam

अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः ।
महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्

anyacchṛṇuta he viṣṇo he vidhe munayaḥ surāḥ |
mahāprabhormaheśasya līlāṃ bhuvanapālinīm

विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः ।
न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः

vidhāya mālāṃ suprītyā mamāsthnāṃ virahākulaḥ |
na śāntiṃ prāpa kutrāpi prabuddho 'pyeka eva saḥ

इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः ।
योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा

itastato rurodoccairanīśa iva sa prabhuḥ |
yogyāyogyaṃ na bubudhe bhramansarvatra sarvadā

इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः ।
ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव

itthaṃ līlāṃ haro'kārṣīddarśayankāmināṃ prabhuḥ |
ūce kāmukavadvāṇīṃ virahavyākulāmiva

वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः ।
परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः

vastuto'vikṛto'dīno'styajitaḥ parameśvaraḥ |
paripūrṇaḥ śivaḥ svāmī māyādhīśo'khileśvaraḥ

अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् ।
विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः

anyathā mohatastasya kiṃ kāmācca prayojanam |
vikāreṇāpi kenāśu māyālipto na sa prabhuḥ

रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् ।
अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः

rudro'tīvecchati vibhussa me kartuṃ karagraham |
avatāraṃ kṣitau menāhimācalagṛhe surāḥ

अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे ।
हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता

ataścāvatariṣyāmi rudrasantoṣahetave |
himāgapatnyāṃ menāyā laukikīṃ gatimāśritā

भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् ।
देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

bhaktā rudrapriyā bhūtvā tapaḥ kṛtvā sudussaham |
devakāryaṃ kariṣyāmi satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः ।
तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः

gacchata svagṛhaṃ sarve bhava bhajata nityaśaḥ |
tatkṛpāto'khilaṃ duḥkhaṃ vinaśyati na saṃśayaḥ

भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा ।
वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः

bhaviṣyati kṛpālostu kṛpayā maṃgalaṃ sadā |
vandyā pūjyā triloke'haṃ tajjāyeti ca hetutaḥ

इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा ।
अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्

ityuktvā jagadambā sā devānāṃ paśyatāntadā |
antardadhe śivā tāta svaṃ lokamprāpa vai drutam

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः ।
कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः

viṣṇvādayassurāssarve munayaśca mudānvitāḥ |
kṛtvā taddiśi saṃnāmaṃ svasvadhāmāni saṃyayuḥ

इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर ।
सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

itthaṃ durgāsucaritaṃ varṇitaṃ te munīśvara |
sarvadā sukhadaṃ nṝṇāṃ bhuktimuktipradāyakam

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।
पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā samāhitaḥ |
paṭhedvā pāṭhayedvāpi sarvānkāmāna vāpnuyāt