Chapter 35: Padma's chastity and Dharma's test

अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् ।
श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद

anaraṇyasya caritaṃ sutādānasamanvitam |
śrutvā girivarastāta kiṃ cakāra ca tadvada

अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम् ।
श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः

anaraṇyasya caritaṃ kanyādānasamanvitam |
śrutvā papraccha śaileśo vasiṣṭhaṃ sāñjaliḥ punaḥ

वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे ।
अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम्

vasiṣṭha muniśārdūla brahmaputra kṛpānidhe |
anaraṇyacaritrante kathitaṃ paramādbhutam

अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् ।
सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्

anaraṇyasutā yasmāt pippalādaṃ muniṃ patim |
samprāpya kimakārṣītsā taccaritraṃ mudāvaham

वसि
पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः ।
गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया

vasi
pippalādo munivaro vayasā jarjarodhikaḥ |
gatvā nijāśramaṃ nāryā'naraṇyasutayā tayā

उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः ।
तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत्

uvāsa tatra suprītyā tapasvī nātilampaṭaḥ |
tatrāraṇye girivara sa nityaṃ nijadharmakṛt

अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् ।
कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा

athānaraṇyakanyā sā siṣeve bhaktito munim |
karmaṇā manasā vācā lakṣmīnārāyaṇaṃ yathā

एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् ।
ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक्

ekadā svarṇadīṃ snātuṃ gacchantīṃ susmitāṃ ca tām |
dadarśa pathi dharmaśca māyayā vṛṣarūpadhṛk

चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः ।
नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः

cāruratnarathasthaśca nānālaṃ kārabhūṣitaḥ |
navīnayauvanaśśrīmānkāmadevasabhaprabhaḥ

दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः ।
विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः

dṛṣṭvā tāṃ sundarīṃ padmāmuvāca sa vṛṣo vibhuḥ |
vijñātuṃ bhāvamantaḥsthaṃ tasyāśca muniyoṣitaḥ

अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे ।
अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने

ayi sundari lakṣmīrvai rājayogye manohare |
atīva yauvanasthe ca kāmini sthirayauvane

जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः ।
सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे

jarāturasya vṛddhasya pippalādasya vai muneḥ |
satyaṃ vadāmi tanvaṃgi samīpe naiva rājase

विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् ।
त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम्

vipraṃ tapassu nirataṃ nirghṛṇaṃ maraṇonmukham |
tvaktvā māṃ paśya rājendraṃ ratiśūraṃ smarāturam

प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः ।
सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च

prāpnoti sundarī puṇyātsaundaryyaṃ pūrvajanmanaḥ |
saphalaṃ tadbhavetsarvaṃ rasikāliṃganena ca

सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् ।
किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम्

sahasrasundarīkāntaṃ kāmaśāstraviśāradam |
kiṃkaraṃ kuru māṃ kānte samparityajya taṃ patim

निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे ।
विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु

nirjane kānane ramye śaile śaile nadītaṭe |
viharasva mayā sārddhaṃ janmedaṃ saphalaṃ kuru

इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च ।
ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता

ityevamuktavantaṃ sā svarathādavaruhya ca |
grahītumutsukaṃ haste tamuvāca pativratā

पद्मो वाच ।
गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप ।
मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि

padmo vāca |
gaccha dūraṃ gaccha dūraṃ pāpiṣṭhastvaṃ narādhipa |
māṃ cetpaśyasi kāmena sadyo naṣṭo bhaviṣyasi

पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् ।
त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम्

pippalādaṃ muni śreṣṭhaṃ tapasā pūtavigraham |
tyaktvā kathaṃ bhajeyaṃ tvāṃ strījitaṃ ratilampaṭam

स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति ।
स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम्

strījitasparśamātreṇa sarvaṃ puṇyaṃ praṇaśyati |
strījitaḥ parapāpī ca taddarśanamaghāvaham

सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः ।
निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्

satkriyo hyaśucirnityaṃ sa pumān yaḥ striyā jitaḥ |
nindanti pitaro devā māna vāssakalāśca tam

तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः ।
विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

tasya kiṃ jñāna sutapo japahomaprapūjanaiḥ |
vidyayā dānataḥ kimvā strībhiryasya mano hṛtam

मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह ।
भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः

mātaraṃ māṃ striyo bhāvaṃ kṛtvā yena bravīṣi ha |
bhaviṣyati kṣayastena kālena mama śāpataḥ

श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च ।
धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः

śrutvā dharmassatīśāpaṃ nṛpa mūrtiṃ vihāya ca |
dhṛtvā svamūrtiṃ deveśaḥ kampamāna uvāca saḥ

मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् ।
परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति

mātarjānīhi māṃ dharmaṃ jñānināñca guro rgurum |
parastrīmātṛbuddhiśca kuvvarntaṃ satataṃ sati

अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् ।
तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः

ahaṃ tavāntaraṃ jñātumāgatastava sannidhim |
tavāhañca mano jāne tathāpi vidhinoditaḥ

कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् ।
शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता

kṛtaṃ me damanaṃ sādhvi na viruddhaṃ yathocitam |
śāstiḥ samutpathasthānāmīśvareṇa vinirmitā

स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः ।
सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि

svayaṃ pradātā sarvebhyaḥ sukhaduḥkhavarānkṣamaḥ |
sampadaṃ vipadaṃ yo hi namastasmai śivāya hi

शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः ।
स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि

śatruṃ mitraṃ samvidhātuṃ prītiñca kalahaṃ kṣamaḥ |
sraṣṭuṃ naṣṭuṃ ca yassṛṣṭiṃ namastasmai śivāya hi

येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा ।
दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि

yena śuklīkṛtaṃ kṣīraṃ jale śaityaṃ kṛtampurā |
dāhīkṛto hutā śaśca namastasmai śivāya hi

प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः ।
ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि

prakṛtirnirmitā yena taptvāti mahadāditaḥ |
brahmaviṣṇumaheśādyā namastasmai śivāya hi

ब्रह्मोवाचः ।
इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः ।
किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः

brahmovācaḥ |
ityuktvā puratastasyāstasthau dharmo jagadguruḥ |
kiñcinnovāca cakitastatpātivratya toṣitaḥ

पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा ।
साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत

padmāpi nṛpakanyā sā pippalādaprisā tadā |
sādhvī taṃ dharmamājñāya vismitovāca parvata

त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम् ।
कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो

tvameva dharma sarveṣāṃ sākṣī nikhilakarmaṇām |
kathaṃ mano me vijñātuṃ viḍambayasi māṃ vibho

यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे ।
त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष

yattatsarvaṃ kṛtaṃ brahman nāparādho babhūva me |
tvañca śapto mayā'jñānātstrīsvabhā vādvṛthā vṛṣa

का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् ।
चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं सँल्लभामि वै

kā vyavasthā bhavettasya cintayāmīti sāmpratam |
citte sphuratu sā buddhiryayā śaṃ sam̐llabhāmi vai

आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः ।
तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन

ākāśosau diśassarvā yadi naśyantu vāyavaḥ |
tathāpi sādhvīśāpastu na naśyati kadācana

सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी ।
विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्

satye pūrṇaścatuṣpādaḥ paurṇa māsyāṃ yathā śaśī |
virājase devarāja sarvakālaṃ divāniśam

त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा ।
इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम्

tvañca naṣṭo bhavasi cetsṛṣṭināśo bhavettadā |
iti kartavyatāmūḍhā vṛthāpi ca vadāmyaham

पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम ।
पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो

pādakṣayaśca bhavitā tretāyāṃ ca surottama |
pādopare dvāpare ca tṛtīyo'pi kalau vibho

कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः ।
पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि

kaliśeṣe'khilāśchinnā bhaviṣyanti tavāṃghrayaḥ |
punassatye samāyāte paripūrṇo bhaviṣyasi

सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् ।
युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा

satye sarvavyāpakastvaṃ tadanyeṣu ca ku tracit |
yugavyavasthayā sa tvaṃ bhaviṣyasi tathā tathā

इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव ।
याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो

ityevaṃ vacanaṃ satyaṃ mamāstu sukhadaṃ tava |
yāmyahaṃ patisevāyai gaccha tvaṃ svagṛhaṃ vibho

इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै ।
तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन

ityākarṇya vacastasyāssantuṣṭobhūdvṛṣassa vai |
tadevaṃvādinīṃ sādhvīmuvāca vidhinandana

धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते ।
वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात्

dhanyāsi patibhaktāsi svasti testu pativrate |
varaṃ gṛhāṇa tvatsvāmī tvatparitrāṇakāraṇāt

युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः ।
रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः

yuvā bhavatu te bhartā ratiśūraśca dhārmikaḥ |
rūpavān guṇavānvāgmī saṃtatasthirayauvanaḥ

चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे ।
कुबेराद्धनवाँश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि

cirañjīvī sa bhavatu mārkaṇḍeyātpa raśśubhe |
kuberāddhanavām̐ścaiva śakrādaiśvaryyavānapi

शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः ।
बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः

śivabhakto harisamassiddhastu kapilātparaḥ |
buddhyā bṛhaspatisamassamatvena vidhessamaḥ

स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि ।
तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना

svāmisaubhāgyasaṃyuktā bhava tvaṃ jīvanāvadhi |
tathā ca subhage devi tvaṃ bhava sthirayauvanā

माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् ।
स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः

mātā tvaṃ daśaputrāṇāṃ guṇināṃ cirajīvinām |
svabharturadhikānāṃ ca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः ।
प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः

gṛhā bhavantu te sādhvi sarvasampatsama nvitāḥ |
prakāśamantassatataṃ kuberabhavanādhikāḥ

इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम ।
सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ

ityevamuktā santasthau dharmassa girisattama |
sā taṃ pradakṣiṇīkṛtya praṇamya svagṛhaṃ yayau

धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् ।
प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि

dharmastathāśiṣo datvā jagāma nijamandiram |
praśaśaṃsa ca tāṃ prātyā padmāṃ saṃsadi saṃsadi

सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् ।
पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः

sā reme svāminā sārddhaṃ yūnā rahasi santatam |
paścādbabhūvu'ssatputrāstadbharturadhikā guṇaiḥ

बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी ।
सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे

babhūva sakalā sampaddampatyoḥ sukhavarddhinī |
sarvānandavṛddhikarī paratreha ca śarmaṇe

शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् ।
दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात्

śailendra kathitaṃ sarvamitihāsaṃ purātanam |
dampatyośca tayoḥ prītyā śrutaṃ te paramādarāt

बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च ।
कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह

buddhvā tattvaṃ sutāṃ dehi pārvatīmīśvarāya ca |
kuruṣaṃ tyaja śailendra menayā svastriyā saha

सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे ।
लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते

saptāhe samatīte tu durlabheti śubhe kṣaṇe |
lagnādhipe ca lagnasthe candresvatnayānvite

मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके ।
मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते

mudite rohiṇīyukte viśuddhe candratārake |
mārgamāse candravāre sarvadoṣavivarjite

सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते ।
सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि

sarvasadgrahasaṃsṛṣṭa'sadgrahadṛṣṭivarjite |
sadapatyaprade jīve patisaubhāgyadāyini

जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् ।
कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत

jagadambāṃ jagatpitre mūlaprakṛtimīśvarīm |
kanyāṃ pradāya girijāṃ kṛtī tvaṃ bhava parvata

इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः ।
विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम्

ityuktvā muniśārdūlo vasiṣṭho jñānisattamaḥ |
virarāma śivaṃ smṛtvā nānālīlākaraṃ prabhum