Chapter 12: Shiva refuses Parvati's service at first

समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्

samādāya svatanayāsahito'gāddharāṃtikam

स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् ।
अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्

sa gatvā trijagannāthaṃ praṇamya dhyānatatparam |
arthayāmāsa tanayāṃ kālīṃ tasmai hṛdādbhutām

फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः ।
अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्

phalapuṣpādikaṃ sarvaṃ tattadagre nidhāya saḥ |
agre kṛtvā sutāṃ śambhumidamāha ca śailarāṭ

भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् ।
समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया

bhagavaṃstanayā me tvāṃ sevituṃ candraśekharam |
samutsukā samānītā tvadārādhanakāṃkṣayā

सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् ।
अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः

sakhībhyāṃ saha nityaṃ tvāṃ sevatāmeva śaṃkaram |
anujānīhi tāṃ nātha mayi te yadyanugrahaḥ

अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् ।
फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्

atha tāṃ śaṃkaro'paśyatprathamārūḍhayauvanām |
phullendīvarapatrābhā pūrṇacandranibhānanām

समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् ।
कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्

samastalīlāsaṃsthānaśubhaveṣavijṛmbhikām |
kambugrīvāṃ viśālākṣīṃ cārukarṇayugojjvalām

मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् ।
राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ

mṛṇālāyataparyyantabāhuyugmamanoharām |
rājīvakuḍmalaprakhyau ghanapīnaudṛḍhaustanau

बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् ।
स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्

bibhratīṃ kṣīṇamadhyāṃ ca trivalīmadhyarājitām |
sthalapadmapratīkāśapādayugmavirājitām

ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् ।
दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्

dhyānapaṃjaranirbaddhamunimānasamapyalam |
darśanādbhraṃśane śaktāṃ yoṣidgaṇaśiromaṇim

दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् ।
विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्

dṛṣṭvā tāṃ tādṛśīṃ tāta dhyānināṃ ca manoharām |
vigrahe tantramantrāṇāṃ varddhinīṃ kāmarūpiṇīm

न्यमीलयदृशौ शीघ्रं दध्यौ स्वं रूपमुत्तमम् ।
परतत्त्वं महायोगी त्रिगुणात्परमव्ययम्

nyamīlayadṛśau śīghraṃ dadhyau svaṃ rūpamuttamam |
paratattvaṃ mahāyogī triguṇātparamavyayam

दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं विभुं तपोजुषाणं विनिमीलितेक्षणम् ।
कपर्दिनं चन्द्रकलाविभूषणं वेदान्तवेद्यं परमासने स्थितम्

dṛṣṭvā tadānīṃ sakaleśvaraṃ vibhuṃ tapojuṣāṇaṃ vinimīlitekṣaṇam |
kapardinaṃ candrakalāvibhūṣaṇaṃ vedāntavedyaṃ paramāsane sthitam

ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः ।
उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः

vavanda śīrṣṇā ca punarhimācalaḥ sa saṃśayaṃ prāpadadīnasattvaḥ |
uvāca vākyaṃ jagadekabandhuṃ girīśvaro vākyavidāṃ variṣṭhaḥ

देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ।
पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो

devadeva mahādeva karuṇākara śaṃkara |
paśya māṃ śaraṇamprāptamunmīlya nayane vibho

शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो ।
त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्

śiva śarva maheśāna jagadānandakṛtprabho |
tvāṃ nato'haṃ mahādeva sarvāpadvinivartakam

न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः ।
अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा

na tvāṃ jānaṃti deveśa vedāśśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ |
atīto mahimādhvānaṃ tava vāṅmanasoḥ sadā

अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा ।
अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता

atadvyāvṛttitastvāṃ vai cakitaṃ cakitaṃ sadā |
abhidhatte śrutiḥ sarvā pareṣāṃ kā kathā matā

जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः ।
शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्

jānaṃti bahavo bhaktāstvatkṛpāṃ prāpya bhaktitaḥ |
śaraṇāgata bhaktānāṃ na kutrāpi bhramādikam

विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना ।
तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि

vijñaptiṃ śṛṇu matprītyā svadāsasya mamādhunā |
tava devājñayā tāta dīnatvādvarṇayāmi hi

सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर ।
मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते

sabhāgyohaṃ mahādeva prasādāttava śaṃkara |
matvā svadāsaṃ māṃ nātha kṛpāṃ kuru namo'stu te

प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो ।
अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि

pratyahaṃ cāgamiṣyāmi darśanārthaṃ tava prabho |
anayā sutayā svāminnideśaṃ dātumarhasi

इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः ।
त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः

ityākarṇya vacastasyonmīlya netre maheśvaraḥ |
tyaktadhyānaḥ parāmṛśya devadevo'bravīdvacaḥ

आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल ।
कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्

āgaṃtavyaṃ tvayā nityaṃ darśanārthaṃ mamācala |
kumārīṃ sadane sthāpya nānyathā mama darśanam

महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् ।
अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः

maheśavacanaṃ śrutvā śivātātastathāvidham |
acalaḥ pratyuvācedaṃ giriśaṃ natakamadharaḥ

कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् ।
सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्

kasmānmayānayā sārddhaṃ nāgaṃtavyaṃ taducyatām |
sevane kimayogyeyaṃ nāhaṃ vedmyatra kāraṇam

ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः ।
लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्

tato'bravīdgiriṃ śaṃbhuḥ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ |
lokācāraṃ viśeṣeṇa darśayanhi kuyoginām

इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा ।
नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः

iyaṃ kumārī suśroṇī tanvī candrānanā śubhā |
nānetavyā matsamīpe vārayāmi punaḥ punaḥ

मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः ।
युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्

māyārūpā smṛtā nārī vidvadbhirvedapāragaiḥ |
yuvatī tu viśeṣeṇa vighnakartrī tapasvinām

अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा ।
प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर

ahaṃ tapasvī yogī ca nirlipto māyayā sadā |
prayojanaṃ na yuktyā vai striyā kiṃ mesti bhūdhara

एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित ।
वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः

evaṃ punarna vaktavyaṃ tapasvivarasaṃśrita |
vedadharmapravīṇastvaṃ yato jñānivaro budhaḥ

भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै ।
विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः

bhavatyacala tatsaṃgādviṣayotpattirāśu vai |
vinaśyati ca vairāgyaṃ tato bhraśyati sattapaḥ

अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः ।
महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी

atastapasvinā śaila na kāryā strīṣu saṃgatiḥ |
mahāviṣayamūlaṃ sā jñānavairāgyanāśinī

इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः ॥ ।
विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः

ityādyuktvā bahutaraṃ mahāyogī maheśvaraḥ || |
virarāma girīśaṃ taṃ mahāyogivaraḥ prabhuḥ

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च ।
कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्

etacchrutvā vacanaṃ tasya śaṃbhornirāmayaṃ niḥspṛhaṃ niṣṭhuraṃ ca |
kālītātaścakito'bhūtsurarṣe tadvatkiṃcidvyākulaścāsa tūṣṇīm

तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य ।
अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्

tapasvinoktaṃ vacanaṃ niśamya tathā girīśaṃ cakitaṃ vicāryya |
ataḥ praṇamyaiva śivaṃ bhavānī jagāda vākyaṃ viśadantadānīm