Chapter 11: Shiva begins tapas on Himavan's slopes

वर्द्धमाना गिरेः पुत्री सा शक्ति लोकपूजिता ।
अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

varddhamānā gireḥ putrī sā śakti lokapūjitā |
aṣṭavarṣā yadā jātā himālayagṛhe satī

तज्जन्म गिरिशो ज्ञात्वा सतीविरहकातरः ।
कृत्वा तामद्भुतामन्तर्मुमोदातीव नारद

tajjanma giriśo jñātvā satīvirahakātaraḥ |
kṛtvā tāmadbhutāmantarmumodātīva nārada

तस्मिन्नेवान्तरे शम्भुर्लौकिकीं गतिमाश्रितः ।
समाधातुं मनस्सम्यक्तपः कर्त्तुं समैच्छत

tasminnevāntare śambhurlaukikīṃ gatimāśritaḥ |
samādhātuṃ manassamyaktapaḥ karttuṃ samaicchata

कांश्चिद्गणवराञ्छान्तान्नंद्यादीनवगृह्य च ।
गङ्गावतारमगमद्धिमवत्प्रस्थमुत्तमम्

kāṃścidgaṇavarāñchāntānnaṃdyādīnavagṛhya ca |
gaṅgāvatāramagamaddhimavatprasthamuttamam

यत्र गंगा निपतिता पुरा ब्रह्मपुरात्स्रुता ।
सर्वाघौघविनाशाय पावनी परमा मुने

yatra gaṃgā nipatitā purā brahmapurātsrutā |
sarvāghaughavināśāya pāvanī paramā mune

तपःप्रारम्भमकरोत्स्थित्वा तत्र वशी हरः ।
एकाग्रं चिंतयामास स्वमात्मानमतन्द्रितः

tapaḥprārambhamakarotsthitvā tatra vaśī haraḥ |
ekāgraṃ ciṃtayāmāsa svamātmānamatandritaḥ

चेतो ज्ञानभवं नित्यं ज्योतीरूपं निरामयम् ।
जगन्मयं चिदानन्दं द्वैतहीनं निराश्रयम्

ceto jñānabhavaṃ nityaṃ jyotīrūpaṃ nirāmayam |
jaganmayaṃ cidānandaṃ dvaitahīnaṃ nirāśrayam

हरे ध्यानपरे तिस्मिन्प्रमथा ध्यानतत्पराः ।
अभवन्केचिदपरे नन्दिभृंग्यादयो गणाः

hare dhyānapare tisminpramathā dhyānatatparāḥ |
abhavankecidapare nandibhṛṃgyādayo gaṇāḥ

सेवां चक्रुस्तदा केचिद्गणाः शम्भोः परात्मनः ।
नैवाकूजंस्तु मौना हि द्वरपाः केचनाभवन्

sevāṃ cakrustadā kecidgaṇāḥ śambhoḥ parātmanaḥ |
naivākūjaṃstu maunā hi dvarapāḥ kecanābhavan

एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हिमभूधरः ।
शङ्करस्यौषधिप्रस्थं श्रुत्वागमनमादरात्

etasminnantare tatra jagāma himabhūdharaḥ |
śaṅkarasyauṣadhiprasthaṃ śrutvāgamanamādarāt

प्रणनाम प्रभुं रुद्रं सगणो भूधरेश्वरः ।
समानर्च च सुप्रीतस्तुष्टाव स कृताञ्जलिः

praṇanāma prabhuṃ rudraṃ sagaṇo bhūdhareśvaraḥ |
samānarca ca suprītastuṣṭāva sa kṛtāñjaliḥ

देवदेव महादेव कपर्दिच्छंकर प्रभो ।
त्वयैव लोकनाथेन पालितं भुवनत्रयम्

devadeva mahādeva kapardicchaṃkara prabho |
tvayaiva lokanāthena pālitaṃ bhuvanatrayam

नमस्ते देवदेवेश योगिरूपधराय च ।
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं सगुणाय विहारिणे

namaste devadeveśa yogirūpadharāya ca |
nirguṇāya namastubhyaṃ saguṇāya vihāriṇe

कैलासवासिने शम्भो सर्वलोकाटनाय च ।
नमस्ते परमेशाय लीलाकाराय शूलिने

kailāsavāsine śambho sarvalokāṭanāya ca |
namaste parameśāya līlākārāya śūline

परिपूर्णगुणाधानविकाररहितायते ।
नमोऽनीहाय वीहाय धीराय परमात्मने

paripūrṇaguṇādhānavikārarahitāyate |
namo'nīhāya vīhāya dhīrāya paramātmane

अबहिर्भोगकाराय जनवत्सलते नमः ।
त्रिगुणाधीश मायेश ब्रह्मणे परमात्मने

abahirbhogakārāya janavatsalate namaḥ |
triguṇādhīśa māyeśa brahmaṇe paramātmane

विष्णुब्रह्मादिसेव्याय विष्णुब्रह्मस्वरूपिणे ।
विष्णुब्रह्मकदात्रे ते भक्तप्रिय नमोऽस्तु ते

viṣṇubrahmādisevyāya viṣṇubrahmasvarūpiṇe |
viṣṇubrahmakadātre te bhaktapriya namo'stu te

तपोरत तपस्थानसुतपः फलदायिने ।
तपःप्रियाय शान्ताय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे

taporata tapasthānasutapaḥ phaladāyine |
tapaḥpriyāya śāntāya namaste brahmarūpiṇe

व्यवहारकरायैव लोकाचारकराय ते ।
सगुणाय परेशाय नमोस्तु परमात्मने

vyavahārakarāyaiva lokācārakarāya te |
saguṇāya pareśāya namostu paramātmane

लीला तव महेशानावेद्या साधुसुखप्रदा ।
भक्ताधीनस्वरूपोऽसि भक्तवश्यो हि कर्मकृत्

līlā tava maheśānāvedyā sādhusukhapradā |
bhaktādhīnasvarūpo'si bhaktavaśyo hi karmakṛt

मम भाग्योदयादत्र त्वमागत इह प्रभो ।
सनाथ कृतवान्मां त्वं वर्णितो दानवत्सलः

mama bhāgyodayādatra tvamāgata iha prabho |
sanātha kṛtavānmāṃ tvaṃ varṇito dānavatsalaḥ

अद्य मे सफलं जन्म सफलं जीवनं मम ।
अद्य मे सफलं सर्वं यदत्र त्वं समागतः

adya me saphalaṃ janma saphalaṃ jīvanaṃ mama |
adya me saphalaṃ sarvaṃ yadatra tvaṃ samāgataḥ

ज्ञात्वा मां दासमव्यग्रमाज्ञान्देहि महेश्वर ।
त्वत्सेवां च महाप्रीत्या कुर्यामहमनन्यधीः

jñātvā māṃ dāsamavyagramājñāndehi maheśvara |
tvatsevāṃ ca mahāprītyā kuryāmahamananyadhīḥ

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरीशस्य महेश्वरः ।
किंचिदुन्मील्य नेत्रे च ददर्श सगणं गिरिम्

ityākarṇya vacastasya girīśasya maheśvaraḥ |
kiṃcidunmīlya netre ca dadarśa sagaṇaṃ girim

सगणं तन्तथा दृष्ट्वा गिरिराजं वृषध्वजः ।
उवाच ध्यानयोगस्थः स्मयन्निव जगत्पतिः

sagaṇaṃ tantathā dṛṣṭvā girirājaṃ vṛṣadhvajaḥ |
uvāca dhyānayogasthaḥ smayanniva jagatpatiḥ

तव पृष्ठे तपस्तप्तुं रहस्यमहमागतः ।
यथा न कोपि निकटं समायातु तथा कुरु

tava pṛṣṭhe tapastaptuṃ rahasyamahamāgataḥ |
yathā na kopi nikaṭaṃ samāyātu tathā kuru

त्वं महात्मा तपोधामा मुनीनां च सदाश्रयः ।
देवानां राक्षसानां च परेषां च महात्मनाम्

tvaṃ mahātmā tapodhāmā munīnāṃ ca sadāśrayaḥ |
devānāṃ rākṣasānāṃ ca pareṣāṃ ca mahātmanām

सदा वासो द्विजादीनां गंगापूतश्च नित्यदा ।
परोपकारी सर्वेषां गिरीणामधिपः प्रभुः

sadā vāso dvijādīnāṃ gaṃgāpūtaśca nityadā |
paropakārī sarveṣāṃ girīṇāmadhipaḥ prabhuḥ

अहं तपश्चराम्यत्र गंगावतरणे स्थले ।
आश्रितस्तव सुप्रीतो गिरिराज यतात्मवान्

ahaṃ tapaścarāmyatra gaṃgāvataraṇe sthale |
āśritastava suprīto girirāja yatātmavān

निर्विघ्नं मे तपश्चात्र हेतुना येन शैलप ।
सर्वथा हि गिरिश्रेष्ठ सुयत्नं कुरु साम्प्रतम्

nirvighnaṃ me tapaścātra hetunā yena śailapa |
sarvathā hi giriśreṣṭha suyatnaṃ kuru sāmpratam

ममेदमेव परमं सेवनं पर्वतोत्तम ।
स्वगृहं गच्छ सत्प्रीत्या तत्संपादय यत्नतः

mamedameva paramaṃ sevanaṃ parvatottama |
svagṛhaṃ gaccha satprītyā tatsaṃpādaya yatnataḥ

इत्युक्त्वा जगतां नाथस्तूष्णीमास स सूतिकृत् ।
गिरिराजस्तदा शम्भुं प्रणयादिदमब्रवीत्

ityuktvā jagatāṃ nāthastūṣṇīmāsa sa sūtikṛt |
girirājastadā śambhuṃ praṇayādidamabravīt

पूजितोऽसि जगन्नाथ मया त्वम्परमेश्वर ।
स्वागतेनाद्य विषये स्थितं त्वाम्प्रार्थयामि किम्

pūjito'si jagannātha mayā tvamparameśvara |
svāgatenādya viṣaye sthitaṃ tvāmprārthayāmi kim

महता तपसा त्वं हि देवैर्यत्नपराश्रितैः ।
न प्राप्यसे महेशान स त्वं स्वयमुपस्थितः

mahatā tapasā tvaṃ hi devairyatnaparāśritaiḥ |
na prāpyase maheśāna sa tvaṃ svayamupasthitaḥ

मत्तोप्यन्यतमो नास्ति न मत्तोऽन्योऽस्ति पुण्यवान् ।
भवानिति च मत्पृष्ठे तपसे समुपस्थितः

mattopyanyatamo nāsti na matto'nyo'sti puṇyavān |
bhavāniti ca matpṛṣṭhe tapase samupasthitaḥ

देवेन्द्रादधिकम्मन्ये स्वात्मानम्परमेश्वर ।
सगणेन त्वयागत्य कृतोऽनुग्रहभागहम्

devendrādadhikammanye svātmānamparameśvara |
sagaṇena tvayāgatya kṛto'nugrahabhāgaham

निर्विघ्नं कुरु देवेश स्वतन्त्रः परमन्तपः ।
करिष्येऽहन्तथा सेवां दासोऽहन्ते सदा प्रभो

nirvighnaṃ kuru deveśa svatantraḥ paramantapaḥ |
kariṣye'hantathā sevāṃ dāso'hante sadā prabho

इत्युक्त्वा गिरिराजोऽसौ स्वं वेश्म द्रुतमागतः ।
वृत्तांत्तं तं समाचख्यौ प्रियायै च समादरात्

ityuktvā girirājo'sau svaṃ veśma drutamāgataḥ |
vṛttāṃttaṃ taṃ samācakhyau priyāyai ca samādarāt

नीयमानान्परीवारान्स्वगणानपि नारद ।
समाहूयाखिलाञ्छैलपतिः प्रोवाच तत्त्वतः

nīyamānānparīvārānsvagaṇānapi nārada |
samāhūyākhilāñchailapatiḥ provāca tattvataḥ

अद्य प्रभृति नो यातु कोपि गंगावतारणम् ।
मच्छासनेन मत्प्रस्थं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

adya prabhṛti no yātu kopi gaṃgāvatāraṇam |
macchāsanena matprasthaṃ satyametadbravīmyaham

गमिष्यति जनः कश्चित्तत्र चेत्तं महाखलम् ।
दण्डयिष्ये विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्

gamiṣyati janaḥ kaścittatra cettaṃ mahākhalam |
daṇḍayiṣye viśeṣeṇa satyametanmayoditam

इति तान्स नियम्याशु स्वगणान्निखिलान्मुने ।
सुयत्नं कृतवाञ्छैलस्तं शृणु त्वं वदामि ते

iti tānsa niyamyāśu svagaṇānnikhilānmune |
suyatnaṃ kṛtavāñchailastaṃ śṛṇu tvaṃ vadāmi te