Chapter 16: Shiva severs the head of Ganesha

इति श्रुत्वा महेशानो भक्तानुग्रहकारकः ।
त्वद्वाचा युदकामोभूत्तेन बालेन नारद

iti śrutvā maheśāno bhaktānugrahakārakaḥ |
tvadvācā yudakāmobhūttena bālena nārada

विष्णुमाहूय संमंत्र्य बलेन महता युतः ।
सामरस्सम्मुखस्तस्याप्यभूद्देवस्त्रिलोचनः

viṣṇumāhūya saṃmaṃtrya balena mahatā yutaḥ |
sāmarassammukhastasyāpyabhūddevastrilocanaḥ

देवाश्च युयुधुस्तेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ।
महाबला महोत्साहाश्शिवसद्दृष्टिलोकिताः

devāśca yuyudhustena smṛtvā śivapadāmbujam |
mahābalā mahotsāhāśśivasaddṛṣṭilokitāḥ

युयुधेऽथ हरिस्तेन महाबलपराक्रमः ।
महादेव्यायुधो वीरः प्रवणः शिवरूपकः

yuyudhe'tha haristena mahābalaparākramaḥ |
mahādevyāyudho vīraḥ pravaṇaḥ śivarūpakaḥ

यष्ट्या गणाधिपस्सोथ जघानामरपुङ्गवान् ।
हरिं च सहसा वीरश्शक्तिदत्तमहाबलः

yaṣṭyā gaṇādhipassotha jaghānāmarapuṅgavān |
hariṃ ca sahasā vīraśśaktidattamahābalaḥ

सर्वेऽमरगणास्तत्र विकुंठितबला मुने ।
अभूवन् विष्णुना तेन हता यष्ट्या पराङ्मुखाः

sarve'maragaṇāstatra vikuṃṭhitabalā mune |
abhūvan viṣṇunā tena hatā yaṣṭyā parāṅmukhāḥ

शिवोपि सह सैन्येन युद्धं कृत्वा चिरं मुने ।
विकरालं च तं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

śivopi saha sainyena yuddhaṃ kṛtvā ciraṃ mune |
vikarālaṃ ca taṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ

छलेनैव च हंतव्यो नान्यथा हन्यते पुनः ।
इति बुद्धिं समास्थाय सैन्यमध्ये व्यवस्थितः

chalenaiva ca haṃtavyo nānyathā hanyate punaḥ |
iti buddhiṃ samāsthāya sainyamadhye vyavasthitaḥ

शिवे दृष्टे तदा देवे निर्गुणे गुणरूपिणि ।
विष्णौ चैवाथ संग्रामे आयाते सर्वदेवताः

śive dṛṣṭe tadā deve nirguṇe guṇarūpiṇi |
viṣṇau caivātha saṃgrāme āyāte sarvadevatāḥ

गणाश्चैव महेशस्य महाहर्षं तदा ययुः ।
सर्वे परस्परं प्रीत्या मिलित्वा चक्रुरुत्सवम्

gaṇāścaiva maheśasya mahāharṣaṃ tadā yayuḥ |
sarve parasparaṃ prītyā militvā cakrurutsavam

अथ शक्तिसुतो वीरो वीरगत्या स्वयष्टितः ।
प्रथम पूजयामास विष्णुं सर्वसुखावहम्

atha śaktisuto vīro vīragatyā svayaṣṭitaḥ |
prathama pūjayāmāsa viṣṇuṃ sarvasukhāvaham

अहं च मोहयिष्यामि हन्यतां च त्वया विभो ।
छलं विना न वध्योऽयं तामसोयं दुरासदः

ahaṃ ca mohayiṣyāmi hanyatāṃ ca tvayā vibho |
chalaṃ vinā na vadhyo'yaṃ tāmasoyaṃ durāsadaḥ

इति कृत्वा मतिं तत्र सुसंमंत्र्य च शंभुना ।
आज्ञां प्राप्याऽभवच्छैवी विष्णुर्मोहपरायणः

iti kṛtvā matiṃ tatra susaṃmaṃtrya ca śaṃbhunā |
ājñāṃ prāpyā'bhavacchaivī viṣṇurmohaparāyaṇaḥ

शक्तिद्वयं तथा लीनं हरिं दृष्ट्वा तथाविधम् ।
दत्त्वा शक्तिबलं तस्मै गणेशायाभवन्मुने

śaktidvayaṃ tathā līnaṃ hariṃ dṛṣṭvā tathāvidham |
dattvā śaktibalaṃ tasmai gaṇeśāyābhavanmune

शक्तिद्वयेऽथ संलीने यत्र विष्णुः स्थितस्स्वयम् ।
परिघं क्षिप्तवांस्तत्र गणेशो बलवत्तरः

śaktidvaye'tha saṃlīne yatra viṣṇuḥ sthitassvayam |
parighaṃ kṣiptavāṃstatra gaṇeśo balavattaraḥ

कृत्वा यत्नं किमप्यत्र वंचयामास तद्गतिम् ।
शिवं स्मृत्वा महेशानं स्वप्रभुं भक्तवत्सलम्

kṛtvā yatnaṃ kimapyatra vaṃcayāmāsa tadgatim |
śivaṃ smṛtvā maheśānaṃ svaprabhuṃ bhaktavatsalam

एकतस्तन्मुखं दृष्ट्वा शंकरोप्याजगाम ह ।
स्वत्रिशूलं समादाय सुक्रुद्धो युद्धकाम्यया

ekatastanmukhaṃ dṛṣṭvā śaṃkaropyājagāma ha |
svatriśūlaṃ samādāya sukruddho yuddhakāmyayā

स ददर्शागतं शंभुं शूलह्स्तं महेश्वरम् ।
हंतुकामं निजं वीरश्शिवापुत्रो महाबलः

sa dadarśāgataṃ śaṃbhuṃ śūlahstaṃ maheśvaram |
haṃtukāmaṃ nijaṃ vīraśśivāputro mahābalaḥ

शक्त्या जघान तं हस्ते स्मृत्वा मातृपदांबुजम् ।
स गणशो महावीरश्शिवशक्तिप्रवर्द्धितः

śaktyā jaghāna taṃ haste smṛtvā mātṛpadāṃbujam |
sa gaṇaśo mahāvīraśśivaśaktipravarddhitaḥ

त्रिशूलं पतितं हस्ताच्छिवस्य परमात्मनः ।
दृष्ट्वा सदूतिकस्तं वै पिनाकं धनुराददे

triśūlaṃ patitaṃ hastācchivasya paramātmanaḥ |
dṛṣṭvā sadūtikastaṃ vai pinākaṃ dhanurādade

तमप्यपातयद्भूमौ परिघेण गणेश्वरः ।
हताः पंच तथा हस्ताः पञ्चभिश्शूलमाददे

tamapyapātayadbhūmau parigheṇa gaṇeśvaraḥ |
hatāḥ paṃca tathā hastāḥ pañcabhiśśūlamādade

अहो दुःखतरं नूनं संजातमधुना मम ।
भवेत्पुनर्गणानां किं भवाचारी जगाविति

aho duḥkhataraṃ nūnaṃ saṃjātamadhunā mama |
bhavetpunargaṇānāṃ kiṃ bhavācārī jagāviti

एतस्मिन्नंतरे वीरः परिघेण गणेश्वरः ।
जघान सगणान् देवान्शक्तिदत्तबलान्वितः

etasminnaṃtare vīraḥ parigheṇa gaṇeśvaraḥ |
jaghāna sagaṇān devānśaktidattabalānvitaḥ

गता दशदिशो देवास्सगणा. परिघार्द्दिताः ।
न तस्थुस्समरे केपि तेनाद्भुतप्रहा रिणा

gatā daśadiśo devāssagaṇā. parighārdditāḥ |
na tasthussamare kepi tenādbhutaprahā riṇā

विष्णुस्तं च गणं दृष्ट्वा धन्योयमिति चाब्रवीत् ।
महाबलो महावीरो महाशूरो रणप्रियः

viṣṇustaṃ ca gaṇaṃ dṛṣṭvā dhanyoyamiti cābravīt |
mahābalo mahāvīro mahāśūro raṇapriyaḥ

बहवो देवताश्चैव मया दृष्टास्तथा पुनः ।
दानवा बहवो दैत्या यक्षगंधर्वराक्षसाः

bahavo devatāścaiva mayā dṛṣṭāstathā punaḥ |
dānavā bahavo daityā yakṣagaṃdharvarākṣasāḥ

नैतेन गणनाथेन समतां यांति केपि च ।
त्रैलोक्येऽप्यखिले तेजो रूपशौर्यगुणादिभिः

naitena gaṇanāthena samatāṃ yāṃti kepi ca |
trailokye'pyakhile tejo rūpaśauryaguṇādibhiḥ

एवं संब्रुवतेऽमुष्मै परिघं भ्रामयन् स च ।
चिक्षेप विष्णवे तत्र शक्तिपुत्रो गणेश्वरः

evaṃ saṃbruvate'muṣmai parighaṃ bhrāmayan sa ca |
cikṣepa viṣṇave tatra śaktiputro gaṇeśvaraḥ

चक्रं गृहीत्वा हरिणा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ।
तेन चक्रेण परिघो द्रुतं खंडीकृतस्तदा

cakraṃ gṛhītvā hariṇā smṛtvā śivapadāmbujam |
tena cakreṇa parigho drutaṃ khaṃḍīkṛtastadā

खंडं तु परिघस्यापि हरये प्राक्षिपद्गणः ।
गृहीत्वा गरुडेनापि पक्षिणा विफलीकृतः

khaṃḍaṃ tu parighasyāpi haraye prākṣipadgaṇaḥ |
gṛhītvā garuḍenāpi pakṣiṇā viphalīkṛtaḥ

एवं विचरितं कालं महावीरावुभावपि ।
विष्णुश्चापि गणश्चैव युयुधाते परस्परम्

evaṃ vicaritaṃ kālaṃ mahāvīrāvubhāvapi |
viṣṇuścāpi gaṇaścaiva yuyudhāte parasparam

पुनर्वीरवरश्शक्तिसुतस्स्मृतशिवो बली ।
गृहीत्वा यष्टिमतुलां तया विष्णुं जघान ह

punarvīravaraśśaktisutassmṛtaśivo balī |
gṛhītvā yaṣṭimatulāṃ tayā viṣṇuṃ jaghāna ha

अविषह्य प्रहारं तं स भूमौ निपपात ह ।
द्रुतमुत्थाय युयुधे शिवापुत्रेण तेन वै

aviṣahya prahāraṃ taṃ sa bhūmau nipapāta ha |
drutamutthāya yuyudhe śivāputreṇa tena vai

एतदंतरमासाद्य शूलपाणिस्तथोत्तरे ।
आगत्य च त्रिशूलेन तच्छिरो निरकृंतत

etadaṃtaramāsādya śūlapāṇistathottare |
āgatya ca triśūlena tacchiro nirakṛṃtata

छिन्ने शिरसि तस्यैव गणनाथस्य नारद ।
गणसैन्यं देवसैन्यमभवच्च सुनिश्चलम्

chinne śirasi tasyaiva gaṇanāthasya nārada |
gaṇasainyaṃ devasainyamabhavacca suniścalam

नारदेन त्वयाऽऽगत्य देव्यै सर्वं निवेदितम् ।
मानिनि श्रूयतां मानस्त्याज्यो नैव त्वयाधुना

nāradena tvayā''gatya devyai sarvaṃ niveditam |
mānini śrūyatāṃ mānastyājyo naiva tvayādhunā

इत्युक्त्वाऽन्तर्हितस्तत्र नारद त्वं कलिप्रियः ।
अविकारी सदा शंभुर्मनोगतिकरो मुनिः

ityuktvā'ntarhitastatra nārada tvaṃ kalipriyaḥ |
avikārī sadā śaṃbhurmanogatikaro muniḥ