Chapter 7: Rishika's vow and the Nandikesha linga

कथं गंगा समायाता वैशाखे सप्तमीदिने ।
नर्मदायां विशेषेण सूतैतद्वर्णय प्रभो

kathaṃ gaṃgā samāyātā vaiśākhe saptamīdine |
narmadāyāṃ viśeṣeṇa sūtaitadvarṇaya prabho

ईश्वरश्च कथं जातो नन्दिकेशो हि नामतः ।
वृत्तं तदपि सुप्रीत्या कथय त्वं महामते

īśvaraśca kathaṃ jāto nandikeśo hi nāmataḥ |
vṛttaṃ tadapi suprītyā kathaya tvaṃ mahāmate

साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा नन्दिकेशाश्रितं वचः ।
तदहं कथयाम्यद्य श्रवणात्पुण्यवर्द्धनम्

sādhu pṛṣṭamṛṣiśreṣṭhā nandikeśāśritaṃ vacaḥ |
tadahaṃ kathayāmyadya śravaṇātpuṇyavarddhanam

ब्राह्मणी ऋषिका नाम्ना कस्यचिच्च द्विजन्मनः ।
सुता विवाहिता कस्मैचिद्द्विजाय विधानतः

brāhmaṇī ṛṣikā nāmnā kasyacicca dvijanmanaḥ |
sutā vivāhitā kasmaiciddvijāya vidhānataḥ

पूर्वकर्मप्रभावेन पत्नी सा हि द्विजन्मनः ।
सुव्रतापि च विप्रेन्द्रा बालवैधव्यमागता

pūrvakarmaprabhāvena patnī sā hi dvijanmanaḥ |
suvratāpi ca viprendrā bālavaidhavyamāgatā

अथ सा द्विजपत्नी हि ब्रह्मचर्य्यव्रतान्विता ।
पार्थिवार्चनपूर्वं हि तपस्तेपे सुदारुणम्

atha sā dvijapatnī hi brahmacaryyavratānvitā |
pārthivārcanapūrvaṃ hi tapastepe sudāruṇam

तस्मिन्नवसरे दुष्टो मूढनामाऽसुरो बली ।
ययौ तत्र महामायी कामबाणेन ताडितः

tasminnavasare duṣṭo mūḍhanāmā'suro balī |
yayau tatra mahāmāyī kāmabāṇena tāḍitaḥ

तपन्तीं तां समालोक्य सुन्दरीमतिकामिनीम् ।
तया भोगं ययाचे स नानालोभं प्रदर्शयन्

tapantīṃ tāṃ samālokya sundarīmatikāminīm |
tayā bhogaṃ yayāce sa nānālobhaṃ pradarśayan

अथ सा सुव्रता नारी शिवध्यानपरायणा ।
तस्मिन्दृष्टिं दधौ नैव कामदृष्ट्या मुनीश्वराः

atha sā suvratā nārī śivadhyānaparāyaṇā |
tasmindṛṣṭiṃ dadhau naiva kāmadṛṣṭyā munīśvarāḥ

न मानितवती तं च ब्राह्मणी सा तपोरता ।
अतीव हि तपोनिष्ठासीच्छिवध्यानमाश्रिता

na mānitavatī taṃ ca brāhmaṇī sā taporatā |
atīva hi taponiṣṭhāsīcchivadhyānamāśritā

अथ मूढः स दैत्येन्द्रः तया तन्व्या तिरस्कृतः ।
चुक्रोध विकटं तस्यै पश्चाद्रूपमदर्शयत्

atha mūḍhaḥ sa daityendraḥ tayā tanvyā tiraskṛtaḥ |
cukrodha vikaṭaṃ tasyai paścādrūpamadarśayat

अथ प्रोवाच दुष्टात्मा दुर्वचो भयकारकम् ।
त्रासयामास बहुशस्तां च पत्नीं द्विजन्मनः

atha provāca duṣṭātmā durvaco bhayakārakam |
trāsayāmāsa bahuśastāṃ ca patnīṃ dvijanmanaḥ

तदा सा भयसंत्रस्ता बहुवारं शिवेति च ।
बभाषे स्नेहतस्तन्वी द्विजपत्नी शिवाश्रया

tadā sā bhayasaṃtrastā bahuvāraṃ śiveti ca |
babhāṣe snehatastanvī dvijapatnī śivāśrayā

विह्वलातीव सा नारी शिवनामप्रभाषिणी ।
जगाम शरणं शम्भोः स्वधर्मावनहेतवे

vihvalātīva sā nārī śivanāmaprabhāṣiṇī |
jagāma śaraṇaṃ śambhoḥ svadharmāvanahetave

शरणागतरक्षार्थं कर्तुं सद्वृत्तमाहितम् ।
आनन्दार्थं हि तस्यास्तु शिव आविर्बभूव ह

śaraṇāgatarakṣārthaṃ kartuṃ sadvṛttamāhitam |
ānandārthaṃ hi tasyāstu śiva āvirbabhūva ha

अथ तं मूढनामानं दैत्येन्द्रं काम विह्वलम् ।
चकार भस्मसात्सद्यः शंकरो भक्तवत्सलः

atha taṃ mūḍhanāmānaṃ daityendraṃ kāma vihvalam |
cakāra bhasmasātsadyaḥ śaṃkaro bhaktavatsalaḥ

ततश्च परमेशानो कृपादृष्ट्या विलोक्य ताम् ।
वरं ब्रूहीति चोवाच भक्तरक्षणदक्षधीः

tataśca parameśāno kṛpādṛṣṭyā vilokya tām |
varaṃ brūhīti covāca bhaktarakṣaṇadakṣadhīḥ

श्रुत्वा महेशवचनं सा साध्वी द्विजकामिनी ।
ददर्श शांकरं रूपमानन्दजनकं शुभम्

śrutvā maheśavacanaṃ sā sādhvī dvijakāminī |
dadarśa śāṃkaraṃ rūpamānandajanakaṃ śubham

ततः प्रणम्य तं शंभुं परमेशसुखावहम् ।
तुष्टाव साञ्जलिः साध्वी नतस्कन्धा शुभाशया

tataḥ praṇamya taṃ śaṃbhuṃ parameśasukhāvaham |
tuṣṭāva sāñjaliḥ sādhvī nataskandhā śubhāśayā

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ।
दीनबन्धुस्त्वमीशानो भक्तरक्षाकरः सदा

devadeva mahādeva śaraṇāgatavatsala |
dīnabandhustvamīśāno bhaktarakṣākaraḥ sadā

त्वया मे रक्षितो धर्मो मूढनाम्नोऽसुरादिह ।
यदयं निहतो दुष्टो जगद्रक्षा कृता त्वया

tvayā me rakṣito dharmo mūḍhanāmno'surādiha |
yadayaṃ nihato duṣṭo jagadrakṣā kṛtā tvayā

स्वपादयोः परां भक्तिं देहि मे ह्यनपायिनीम् ।
अयमेव वरो नाथ किमन्यदधिकं ह्यतः

svapādayoḥ parāṃ bhaktiṃ dehi me hyanapāyinīm |
ayameva varo nātha kimanyadadhikaṃ hyataḥ

अन्यदाकर्णय विभो प्रार्थनां मे महेश्वर ।
लोकानामुपकारार्थमिह त्वं संस्थितो भव

anyadākarṇaya vibho prārthanāṃ me maheśvara |
lokānāmupakārārthamiha tvaṃ saṃsthito bhava

इति स्तुत्वा महादेवमृषिका सा शुभव्रता ।
तूष्णीमासाथ गिरिशः प्रोवाच करुणाकरः

iti stutvā mahādevamṛṣikā sā śubhavratā |
tūṣṇīmāsātha giriśaḥ provāca karuṇākaraḥ

ऋषिके सुचरित्रा त्वं मम भक्ता विशेषतः ।
दत्ता वराश्च ते सर्वे तुभ्यं येये हि याचिताः

ṛṣike sucaritrā tvaṃ mama bhaktā viśeṣataḥ |
dattā varāśca te sarve tubhyaṃ yeye hi yācitāḥ

एतस्मिन्नंतरे तत्र हरिब्रह्मादयः सुराः ।
शिवाविर्भावमाज्ञाय ययुर्हर्षसमन्विताः

etasminnaṃtare tatra haribrahmādayaḥ surāḥ |
śivāvirbhāvamājñāya yayurharṣasamanvitāḥ

शिवं प्रणम्य सुप्रीत्या समानर्चुश्च तेऽखिलाः ।
तुष्टुवुर्नतका विप्राः करौ बद्ध्वा सुचेतसः

śivaṃ praṇamya suprītyā samānarcuśca te'khilāḥ |
tuṣṭuvurnatakā viprāḥ karau baddhvā sucetasaḥ

एतस्मिन्समये गंगा साध्वी तां स्वर्धुनी जगौ ।
ऋषिकां सुप्रसन्नात्मा प्रशंसन्तो च तीद्विधिम्

etasminsamaye gaṃgā sādhvī tāṃ svardhunī jagau |
ṛṣikāṃ suprasannātmā praśaṃsanto ca tīdvidhim

ममार्थे चैव वैशाखे मासि देयं त्वया वचः ।
स्थित्यर्थं दिनमेकं मे सामीप्यं कार्य्यमेव हि

mamārthe caiva vaiśākhe māsi deyaṃ tvayā vacaḥ |
sthityarthaṃ dinamekaṃ me sāmīpyaṃ kāryyameva hi

गंगावचनमाकर्ण्य सा साध्वी प्राह सुव्रता ।
तथास्त्विति वचः प्रीत्या लोकानां हितहेतवे

gaṃgāvacanamākarṇya sā sādhvī prāha suvratā |
tathāstviti vacaḥ prītyā lokānāṃ hitahetave

आनन्दार्थं शिवस्तस्याः सुप्रसन्नश्च पार्थिवे ।
तस्मिँल्लिंगे लयं यातः पूर्णांशेन तया हरः

ānandārthaṃ śivastasyāḥ suprasannaśca pārthive |
tasmim̐lliṃge layaṃ yātaḥ pūrṇāṃśena tayā haraḥ

देवः सर्वे सुप्रसन्नाः प्रशंसंति शिवं च ताम् ।
स्वंस्वं धाम ययुर्विष्णुब्रह्माद्या अपि स्वर्णदी

devaḥ sarve suprasannāḥ praśaṃsaṃti śivaṃ ca tām |
svaṃsvaṃ dhāma yayurviṣṇubrahmādyā api svarṇadī

तद्दिनात्पावनं तीर्थमासीदीदृशमुत्तमम् ।
नन्दिकेशः शिवः ख्यातः सर्वपापविनाशनः

taddinātpāvanaṃ tīrthamāsīdīdṛśamuttamam |
nandikeśaḥ śivaḥ khyātaḥ sarvapāpavināśanaḥ

गंगापि प्रतिवर्षं तद्दिने याति शुभेच्छया ।
क्षालनार्थं स्वपापस्य यद्ग्रहीतं नृणां द्विजाः

gaṃgāpi prativarṣaṃ taddine yāti śubhecchayā |
kṣālanārthaṃ svapāpasya yadgrahītaṃ nṛṇāṃ dvijāḥ

तत्र स्नातो नरः सम्यङ् नंदिकेशं समर्च्य च ।
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते ह्यखिलैरपि

tatra snāto naraḥ samyaṅ naṃdikeśaṃ samarcya ca |
brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate hyakhilairapi