Chapter 39: Completing the Shivaratri vrata, the udyapana

ऋषय उचुः ।
उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च ।
यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्

ṛṣaya ucuḥ |
udyāpanavidhiṃ brūhi śivarātrivratasya ca |
yatkṛtvā śaṃkarassākṣātprasanno bhavati dhuvam

श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् ।
यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्

śrūyatāmṛṣayo bhaktyā tadudyāpanamādarāt |
yasyānuṣṭhānataḥ pūrṇaṃ vrataṃ bhavati taddhruvam

चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् ।
एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्

caturdaśābdaṃ kartavyaṃ śivarātrivrataṃ śubham |
ekabhaktaṃ trayodaśyāṃ caturdaśyāmupoṣaṇam

शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् ।
शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

śivarātridine prāpte nityaṃ saṃpādya vai vidhim |
śivālayaṃ tato gatvā pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi

ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः ।
गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये

tataśca kārayeddivyaṃ maṇḍalaṃ tatra yatnataḥ |
gaurītilakanāmnā vai prasiddhaṃ bhuvanatraye

तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् ।
अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्

tanmadhye lekhayeddivyaṃ liṃgato bhadramaṇḍalam |
athavā sarvatobhadraṃ maṇḍapāntaḥ prakalpayet

कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया ।
सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः

kuṃbhāstatra prakartavyāḥ prājāpatyavisaṃjñayā |
savastrāssaphalāstatra dakṣiṇāsahitāḥ śubhāḥ

मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः ।
मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः

maṇḍalasya ca pārśve vai sthāpanīyāḥ prayatnataḥ |
madhye caikaśca saṃsthāpyaḥ sauvarṇo vāparo ghaṭaḥ

तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् ।
पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती

tatromāsahitāṃ śaṃbhumūrtinnirmāya hāṭakīm |
palena vā tadarddhena yathāśaktyāthavā vratī

निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः ।
मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्

nidhāya vāmabhāge tu śivāmūrttimatandritaḥ |
madīyāṃ dakṣiṇe bhāge kṛtvā rātrau prapūjayet

आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् ।
अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्

ācāryaṃ varayettatra cartvigbhissahitaṃ śucim |
anujñātaśca tairbhaktyā śivapūjāṃ samācaret

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् ।
रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती

rātrau jāgaraṇaṃ kuryātpūjāṃ yāmodbhavāṃ caran |
rātrimākramayetsarvāṃ gītanṛtyādinā vratī

एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च ।
पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

evaṃ sampūjya vidhivatsaṃtoṣya prātareva ca |
punaḥ pūjāṃ tataḥ kṛtvā homaṃ kuryādyathāvidhi

यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् ।
ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः

yathāśakti vidhānaṃ ca prājāpatyaṃ samācaret |
brāhmaṇānbhojayetprītyā dadyāddānāni bhaktitaḥ

ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः ।
अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्

ṛtvijaśca sapatnīkānvastrālaṅkārabhūṣaṇaiḥ |
alaṅkṛtya vidhānena dadyāddānaṃ pṛthakpṛthak

गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् ।
उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति

gāṃ savatsāṃ vidhānena yathopaskarasaṃyutām |
uktvācāryāya vai dadyācchivo me prīyatāmiti

तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् ।
सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्

tattassakumbhāṃ tanmūrtiṃ savastrāṃ vṛṣabhe sthitām |
sarvālaṃkārasahitāmācāryāya nivedayet

ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् ।
कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः

tataḥ saṃprārthayeddevaṃ maheśānaṃ mahāprabhum |
kṛtāṃjalirnataskandhassuprītyā gadgadākṣaraḥ

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ।
व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि

devadeva mahādeva śaraṇāgatavatsala |
vratenānena deveśa kṛpāṃ kuru mamopari

मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा ।
न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर

mayā bhaktyanusāreṇa vratametatkṛtaṃ śivā |
nyūnaṃ sampūrṇatāṃ yātu prasādāttava śaṅkara

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया ।
कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर

ajñānādyadi vā jñānājjapapūjādikaṃ mayā |
kṛtaṃ tadastu kṛpayā saphalaṃ tava śaṅkara

एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने ।
नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च

evaṃ puṣpāṃjaliṃ dattvā śivāya paramātmane |
namaskāraṃ tataḥ kuryātprārthanāṃ punareva ca

एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते ।
मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः

evaṃ vrataṃ kṛtaṃ yena nyūnaṃ tasya na vidyate |
manobhīṣṭāṃ tataḥ siddhiṃ labhate nātra saṃśayaḥ