Chapter 2: Shiva lingas of Kashi and the east

गंगातीरे सुप्रसिद्धा काशी खलु विमुक्तिदा ।
सा हि लिंगमयी ज्ञेया शिववासस्थली स्मृता

gaṃgātīre suprasiddhā kāśī khalu vimuktidā |
sā hi liṃgamayī jñeyā śivavāsasthalī smṛtā

लिंगं तत्रैव मुख्यं च सम्प्रोक्तमविमुक्तकम् ।
कृत्तिवासेश्वरः साक्षात्तत्तुल्यो वृद्धबालकः

liṃgaṃ tatraiva mukhyaṃ ca samproktamavimuktakam |
kṛttivāseśvaraḥ sākṣāttattulyo vṛddhabālakaḥ

तिलभाण्डेश्वरश्चैव दशाश्वमेध एव च ।
गंगा सागरसंयोगे संगमेश इति स्मृतः

tilabhāṇḍeśvaraścaiva daśāśvamedha eva ca |
gaṃgā sāgarasaṃyoge saṃgameśa iti smṛtaḥ

भूतेश्वरो यः संप्रोक्तो भक्तसर्वार्थदः सदा ।
नारीश्वर इति ख्यातः कौशिक्याः स समीपगः

bhūteśvaro yaḥ saṃprokto bhaktasarvārthadaḥ sadā |
nārīśvara iti khyātaḥ kauśikyāḥ sa samīpagaḥ

वर्तते गण्डकीतीरे बटुकेश्वर एव सः ।
पूरेश्वर इति ख्यातः फल्गुतीरे सुखप्रदः

vartate gaṇḍakītīre baṭukeśvara eva saḥ |
pūreśvara iti khyātaḥ phalgutīre sukhapradaḥ

सिद्धनाथेश्वरश्चैव दर्शनात्सिद्धिदो नृणाम् ।
दूरेश्वर इति ख्यातः पत्तने चोत्तरे तथा

siddhanātheśvaraścaiva darśanātsiddhido nṛṇām |
dūreśvara iti khyātaḥ pattane cottare tathā

शृंगेश्वरश्च नाम्ना वै वैद्यनाथस्तथैव च ।
जप्येश्वरस्तथा ख्यातो यो दधी चिरणस्थले

śṛṃgeśvaraśca nāmnā vai vaidyanāthastathaiva ca |
japyeśvarastathā khyāto yo dadhī ciraṇasthale

गोपेश्वरः समाख्यातः रंगेश्वर इति स्मृतः ।
वामेश्वरश्च नागेशः काजेशो विमलेश्वरः

gopeśvaraḥ samākhyātaḥ raṃgeśvara iti smṛtaḥ |
vāmeśvaraśca nāgeśaḥ kājeśo vimaleśvaraḥ

व्यासेश्वरश्च विख्यातः सुकेशश्च तथैव हि ।
भाण्डेश्वराश्च विख्यातो हुंकारेशस्तथैव च

vyāseśvaraśca vikhyātaḥ sukeśaśca tathaiva hi |
bhāṇḍeśvarāśca vikhyāto huṃkāreśastathaiva ca

सुरोचनश्च विख्यातो भूतेश्वर इति स्वयम् ।
संगमेशस्तथा प्रोक्तो महापातकनाशनः

surocanaśca vikhyāto bhūteśvara iti svayam |
saṃgameśastathā prokto mahāpātakanāśanaḥ

ततश्च तप्तकातीरे कुमारेश्वर एव च ।
सिद्धेश्वरश्च विख्यातः सेनेशश्च तथा स्मृतः ।
रामेश्वर इति प्रोक्तः कुंभेशश्च परो मतः ।
नन्दीश्वरश्च पुंजेशः पूर्णायां पूर्णकस्तथा

tataśca taptakātīre kumāreśvara eva ca |
siddheśvaraśca vikhyātaḥ seneśaśca tathā smṛtaḥ |
rāmeśvara iti proktaḥ kuṃbheśaśca paro mataḥ |
nandīśvaraśca puṃjeśaḥ pūrṇāyāṃ pūrṇakastathā

ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा ।
दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः

brahmeśvaraḥ prayoge ca brahmaṇā sthāpitaḥ purā |
daśāśvamedhatīrthe hi caturvargaphalapradaḥ

तथा सोमेश्वरस्तत्र सर्ब्वापद्विनिवारकः ।
भारद्वाजेश्वरश्चैव ब्रह्मवर्चःप्रवर्द्धकः

tathā someśvarastatra sarbvāpadvinivārakaḥ |
bhāradvājeśvaraścaiva brahmavarcaḥpravarddhakaḥ

शूलटंकेश्वरः साक्षात्कामनाप्रद ईरितः ।
माधवेशश्च तत्रैव भक्तरक्षाविधायकः

śūlaṭaṃkeśvaraḥ sākṣātkāmanāprada īritaḥ |
mādhaveśaśca tatraiva bhaktarakṣāvidhāyakaḥ

नागेशाख्यः प्रसिद्धो हि साकेतनगरे द्विजा ।
सूर्य्यवंशोद्भवानां च विशेषेण सुखप्रदः

nāgeśākhyaḥ prasiddho hi sāketanagare dvijā |
sūryyavaṃśodbhavānāṃ ca viśeṣeṇa sukhapradaḥ

पुरुषोत्तमपुर्यां तु भुवनेशस्तु सिद्धिदः ।
लोकेशश्च महालिंगः सर्वानन्दप्रदायकः

puruṣottamapuryāṃ tu bhuvaneśastu siddhidaḥ |
lokeśaśca mahāliṃgaḥ sarvānandapradāyakaḥ

कामेश्वरः शंभुलिंगो गंगेशः परशुद्धिकृत् ।
शक्रेश्वरः शुक्रसिद्धो लोकानां हितकाम्यया

kāmeśvaraḥ śaṃbhuliṃgo gaṃgeśaḥ paraśuddhikṛt |
śakreśvaraḥ śukrasiddho lokānāṃ hitakāmyayā

तथा वटेश्वरः ख्यातः सर्वकामफलप्रदः ।
सिन्धुतीरे कपालेशो वक्त्रेशः सर्वपापहा

tathā vaṭeśvaraḥ khyātaḥ sarvakāmaphalapradaḥ |
sindhutīre kapāleśo vaktreśaḥ sarvapāpahā

धौतपापेश्वरः साक्षादंशेन परमेश्वर. ।
भीमेश्वर इति प्रोक्तः सूर्येश्वर इति स्मृतः

dhautapāpeśvaraḥ sākṣādaṃśena parameśvara. |
bhīmeśvara iti proktaḥ sūryeśvara iti smṛtaḥ

नन्देश्वरश्च विज्ञेयो ज्ञानदो लोकपूजितः ।
नाकेश्वरो महापुण्यस्तथा रामेश्वरः स्मृतः

nandeśvaraśca vijñeyo jñānado lokapūjitaḥ |
nākeśvaro mahāpuṇyastathā rāmeśvaraḥ smṛtaḥ

विमलेश्वरनामा वै कंटकेश्वर एव च ।
पूर्णसागरसंयोगे धर्तुकेशस्तथैव च

vimaleśvaranāmā vai kaṃṭakeśvara eva ca |
pūrṇasāgarasaṃyoge dhartukeśastathaiva ca

चन्द्रेश्वरश्च विज्ञेयश्चन्द्रकान्तिफलप्रदः ।
सर्वकाम प्रदश्चैव सिद्धेश्वर इति स्मृतः

candreśvaraśca vijñeyaścandrakāntiphalapradaḥ |
sarvakāma pradaścaiva siddheśvara iti smṛtaḥ

बिल्वेश्वरश्च विख्यातश्चान्धकेशस्तथैव च ।
यत्र वा ह्यन्धको दैत्यः शंकरेण हतः पुरा

bilveśvaraśca vikhyātaścāndhakeśastathaiva ca |
yatra vā hyandhako daityaḥ śaṃkareṇa hataḥ purā

अयं स्वरूपमंशेन धृत्वा शंभुः पुनः स्थितः ।
शरणेश्वरविख्यातो लोकानां सुखदः सदा

ayaṃ svarūpamaṃśena dhṛtvā śaṃbhuḥ punaḥ sthitaḥ |
śaraṇeśvaravikhyāto lokānāṃ sukhadaḥ sadā

कर्दमेशः परः प्रोक्त कोटीशश्चार्बुदाचले ।
अचलेशश्च विख्यातो लोकानां सुखदः सदा

kardameśaḥ paraḥ prokta koṭīśaścārbudācale |
acaleśaśca vikhyāto lokānāṃ sukhadaḥ sadā

नागेश्वरस्तु कौशिक्यास्तीरे तिष्ठति नित्यशः ।
अनन्तेश्वरसंज्ञश्च कल्याणशुभभाजनः

nāgeśvarastu kauśikyāstīre tiṣṭhati nityaśaḥ |
ananteśvarasaṃjñaśca kalyāṇaśubhabhājanaḥ

योगेश्वरश्च विख्यातो वैद्यनाथेश्वरस्तथा ।
कोटीश्वरश्च विज्ञेयः सप्तेश्वर इति स्मृतः

yogeśvaraśca vikhyāto vaidyanātheśvarastathā |
koṭīśvaraśca vijñeyaḥ sapteśvara iti smṛtaḥ

भद्रेश्वरश्च विख्यातो भद्रनामा हरः स्वयम् ।
चण्डीश्वरस्तथा प्रोक्तः संगमेश्वर एव च

bhadreśvaraśca vikhyāto bhadranāmā haraḥ svayam |
caṇḍīśvarastathā proktaḥ saṃgameśvara eva ca

पूर्वस्यां दिशि जातानि शिवलिंगानि यानि च ।
सामान्यान्यपि चान्यानि तानीह कथितानि ते

pūrvasyāṃ diśi jātāni śivaliṃgāni yāni ca |
sāmānyānyapi cānyāni tānīha kathitāni te

दक्षिणस्यां दिशि तथा शिवलिंगानि यानि च ।
संजातानि मुनिश्रेष्ठ तानि ते कथयाम्यहम्

dakṣiṇasyāṃ diśi tathā śivaliṃgāni yāni ca |
saṃjātāni muniśreṣṭha tāni te kathayāmyaham