Chapter 1: The twelve Jyotirlingas and their upalingas

श्रीगणेशाय नम. ।
यो धत्ते निजमाययैव भुवनाकारं विकारोज्झितो
यस्याहुः करुणाकटाक्षविभवौ स्वर्गापवर्ग्गाभिधौ ।
प्रत्यग्बोधसुखाद्वयं हृदि सदा पश्यन्ति यं योगिनस्तस्मै
शैलसुताञ्जितार्द्धवपुषे शश्वन्नमस्तेजसे

śrīgaṇeśāya nama. |
yo dhatte nijamāyayaiva bhuvanākāraṃ vikārojjhito
yasyāhuḥ karuṇākaṭākṣavibhavau svargāpavarggābhidhau |
pratyagbodhasukhādvayaṃ hṛdi sadā paśyanti yaṃ yoginastasmai
śailasutāñjitārddhavapuṣe śaśvannamastejase

कृपाललितवीक्षणं स्मितमनोज्ञवक्त्राम्बुजं शशांककलयोज्ज्वलं शमितघोरतापत्रयम् ।
करोतु किमपि स्फुरत्परमसौख्यसच्चिद्वपुर्धराधरसुताभुजोद्वलयितं महो मंगलम्

kṛpālalitavīkṣaṇaṃ smitamanojñavaktrāmbujaṃ śaśāṃkakalayojjvalaṃ śamitaghoratāpatrayam |
karotu kimapi sphuratparamasaukhyasaccidvapurdharādharasutābhujodvalayitaṃ maho maṃgalam

सम्यगुक्तं त्वया सूत लोकानां हितकाम्यया ।
शिवावतारमाहात्म्यं नानाख्यानसमन्वितम्

samyaguktaṃ tvayā sūta lokānāṃ hitakāmyayā |
śivāvatāramāhātmyaṃ nānākhyānasamanvitam

पुनश्च कथ्यतां तात शिवमाहात्म्यमुत्तमम् ।
लिंगसम्बन्धि सुप्रीत्या धन्यस्त्वं शैवसत्तमः

punaśca kathyatāṃ tāta śivamāhātmyamuttamam |
liṃgasambandhi suprītyā dhanyastvaṃ śaivasattamaḥ

शृण्वन्तस्त्वन्मुखाम्भोजान्न तृप्तास्स्मो वयं प्रभो ।
शैवं यशोऽमृतं रम्यं तदेव पुनरुच्यताम्

śṛṇvantastvanmukhāmbhojānna tṛptāssmo vayaṃ prabho |
śaivaṃ yaśo'mṛtaṃ ramyaṃ tadeva punarucyatām

पृथिव्यां यानि यानि लिंगानि तीर्थेतीर्थे शुभानि हि ।
अन्यत्र वा स्थले यानि प्रसिद्धानि स्थितानि वै

pṛthivyāṃ yāni yāni liṃgāni tīrthetīrthe śubhāni hi |
anyatra vā sthale yāni prasiddhāni sthitāni vai

तानि तानि च दिव्यानि लिंगानि परमेशितुः ।
व्यासशिष्य समाचक्ष्व लोकानां हितकाम्यया

tāni tāni ca divyāni liṃgāni parameśituḥ |
vyāsaśiṣya samācakṣva lokānāṃ hitakāmyayā

साधुपृष्टमृषिश्रेष्ठ लोकानां हितकाम्यया ।
कथयामि भवत्स्नेहात्तानि संक्षेपतो द्विजाः

sādhupṛṣṭamṛṣiśreṣṭha lokānāṃ hitakāmyayā |
kathayāmi bhavatsnehāttāni saṃkṣepato dvijāḥ

सर्वेषां शिवलिंगानां मुने संख्या न विद्यते ।
सर्वं लिंगमयी भूमिः सर्वलिंगमयं जगत्

sarveṣāṃ śivaliṃgānāṃ mune saṃkhyā na vidyate |
sarvaṃ liṃgamayī bhūmiḥ sarvaliṃgamayaṃ jagat

लिंगमयानि तीर्थानि सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् ।
संख्या न विद्यते तेषां तानि किंचिद्ब्रवीम्यहम्

liṃgamayāni tīrthāni sarvaṃ liṃge pratiṣṭhitam |
saṃkhyā na vidyate teṣāṃ tāni kiṃcidbravīmyaham

यत्किंचिद्दृश्यते दृश्यं वर्ण्यते स्मर्यते च यत् ।
तत्सर्वं शिवरूपं हि नान्यदस्तीति किंचन

yatkiṃciddṛśyate dṛśyaṃ varṇyate smaryate ca yat |
tatsarvaṃ śivarūpaṃ hi nānyadastīti kiṃcana

तथापि श्रूयताम्प्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम् ।
लिंगानि च ऋषिश्रेष्ठाः पृथिव्यां यानि तानि ह

tathāpi śrūyatāmprītyā kathayāmi yathāśrutam |
liṃgāni ca ṛṣiśreṣṭhāḥ pṛthivyāṃ yāni tāni ha

पाताले चापि वर्तन्ते स्वर्गे चापि तथा भुवि ।
सर्वत्र पूज्यते शम्भुः सदेवासुरमानुषैः

pātāle cāpi vartante svarge cāpi tathā bhuvi |
sarvatra pūjyate śambhuḥ sadevāsuramānuṣaiḥ

त्रिजगच्छम्भुना व्याप्तं सदेवासुरमानुषम् ।
अनुग्रहाय लोकानां लिंगरूपेण सत्तमाः

trijagacchambhunā vyāptaṃ sadevāsuramānuṣam |
anugrahāya lokānāṃ liṃgarūpeṇa sattamāḥ

अनुग्रहाय लोकानां लिंगानि च महेश्वरः ।
दधाति विविधान्यत्र तीर्थे चान्यस्थले तथा

anugrahāya lokānāṃ liṃgāni ca maheśvaraḥ |
dadhāti vividhānyatra tīrthe cānyasthale tathā

यत्रयत्र यदा शंभुर्भक्त्या भक्तैश्च संस्मृतः ।
तत्रतत्रावतीर्याथ कार्यं कृत्वा स्थितस्तदा

yatrayatra yadā śaṃbhurbhaktyā bhaktaiśca saṃsmṛtaḥ |
tatratatrāvatīryātha kāryaṃ kṛtvā sthitastadā

लोकानामुपकारार्थं स्वलिंगं चाप्यकल्पयत् ।
तल्लिंगं पूजयित्वा तु सिद्धिं समधिगच्छति

lokānāmupakārārthaṃ svaliṃgaṃ cāpyakalpayat |
talliṃgaṃ pūjayitvā tu siddhiṃ samadhigacchati

पृथिब्यां यानि लिंगानि तेषां संख्या न विद्यते ।
तथापि च प्रधानानि कथ्यते च मया द्विजाः

pṛthibyāṃ yāni liṃgāni teṣāṃ saṃkhyā na vidyate |
tathāpi ca pradhānāni kathyate ca mayā dvijāḥ

प्रधानेषु च यानीह मुख्यानि प्रवदाम्यहम् ।
यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्

pradhāneṣu ca yānīha mukhyāni pravadāmyaham |
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavaḥ kṣaṇāt

ज्योतिर्लिंगानि यानीह मुख्यमुख्यानि सत्तम ।
तान्यहं कथयाम्यद्य श्रुत्वा पापं व्यपोहति

jyotirliṃgāni yānīha mukhyamukhyāni sattama |
tānyahaṃ kathayāmyadya śrutvā pāpaṃ vyapohati

सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।
उज्जयिन्यां महाकालमोंकारे परमेश्वरम्

saurāṣṭre somanāthaṃ ca śrīśaile mallikārjunam |
ujjayinyāṃ mahākālamoṃkāre parameśvaram

केदारं हिमवत्पृष्ठे डाकिन्यां भीमशंकरम् ।
वाराणस्यां च विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे

kedāraṃ himavatpṛṣṭhe ḍākinyāṃ bhīmaśaṃkaram |
vārāṇasyāṃ ca viśveśaṃ tryambakaṃ gautamītaṭe

वैद्यनाथं चिताभूमौ नागेशं दारुकावने ।
सेतुबंधे च रामेशं घुश्मेशं च शिवालये

vaidyanāthaṃ citābhūmau nāgeśaṃ dārukāvane |
setubaṃdhe ca rāmeśaṃ ghuśmeśaṃ ca śivālaye

द्वादशैतानि नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसिद्धिफलं लभेत्

dvādaśaitāni nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet |
sarvapāpavinirmuktaḥ sarvasiddhiphalaṃ labhet

यं यं काममपेक्ष्यैव पठिष्यन्ति नरोत्तमाः ।
प्राप्स्यंति कामं तं तं हि परत्रेव मुनीश्वराः

yaṃ yaṃ kāmamapekṣyaiva paṭhiṣyanti narottamāḥ |
prāpsyaṃti kāmaṃ taṃ taṃ hi paratreva munīśvarāḥ

ये निष्कामतया तानि पठिष्यन्ति शुभाशयाः ।
तेषां च जननीगर्भे वासो नैव भविष्यति

ye niṣkāmatayā tāni paṭhiṣyanti śubhāśayāḥ |
teṣāṃ ca jananīgarbhe vāso naiva bhaviṣyati

एतेषां पूजनेनैव वर्णानां दुःखना शनम् ।
इह लोके परत्रापि मुक्तिर्भवति निश्चितम्

eteṣāṃ pūjanenaiva varṇānāṃ duḥkhanā śanam |
iha loke paratrāpi muktirbhavati niścitam

ग्राह्यमेषां च नैवेद्यं भोजनीयं प्रयत्नतः ।
तत्कर्तुः सर्व्वपापानि भस्मसाद् यान्ति वै क्षणात्

grāhyameṣāṃ ca naivedyaṃ bhojanīyaṃ prayatnataḥ |
tatkartuḥ sarvvapāpāni bhasmasād yānti vai kṣaṇāt

ज्योतिषां चैव लिंगानां बह्मादिभिरलं द्विजाः ।
विशेषतः फलं वक्तुं शक्यते न परैस्तथा

jyotiṣāṃ caiva liṃgānāṃ bahmādibhiralaṃ dvijāḥ |
viśeṣataḥ phalaṃ vaktuṃ śakyate na paraistathā

एकं च पूजितं येन षण्मासं तन्निरन्तरम् ।
तस्य दुःखं न जायेत मातृकुक्षिसमुद्भवम्

ekaṃ ca pūjitaṃ yena ṣaṇmāsaṃ tannirantaram |
tasya duḥkhaṃ na jāyeta mātṛkukṣisamudbhavam

हीनयोनौ यदा जातो ज्योतिर्लिंगं च पश्यति ।
तस्य जन्म भवेत्तत्र विमले सत्कुले पुनः

hīnayonau yadā jāto jyotirliṃgaṃ ca paśyati |
tasya janma bhavettatra vimale satkule punaḥ

सत्कुले जन्म संप्राप्य धनाढ्यो वेदपारगः ।
शुभकर्म तदा कृत्वा मुक्तिं यात्यनपायिनीम्

satkule janma saṃprāpya dhanāḍhyo vedapāragaḥ |
śubhakarma tadā kṛtvā muktiṃ yātyanapāyinīm

म्लेच्छो वाप्यन्त्यजो वापि षण्ढो वापि मुनीश्वराः ।
द्विजो भूत्वा भवेन्मुक्तस्तस्मात्तद्दर्शनं चरेत्

mleccho vāpyantyajo vāpi ṣaṇḍho vāpi munīśvarāḥ |
dvijo bhūtvā bhavenmuktastasmāttaddarśanaṃ caret

ज्योतिषां चैव लिंगानां किंचित्प्रोक्तं फलं मया ।
ज्योतिषां चोपलिंगानि श्रूयन्तामृषिसत्तमाः

jyotiṣāṃ caiva liṃgānāṃ kiṃcitproktaṃ phalaṃ mayā |
jyotiṣāṃ copaliṃgāni śrūyantāmṛṣisattamāḥ

सोमेश्वरस्य यल्लिंगमन्तकेशमुदाहृतम् ।
मह्यास्सागरसंयोगे तल्लिंगमुपलिङ्गकम्

someśvarasya yalliṃgamantakeśamudāhṛtam |
mahyāssāgarasaṃyoge talliṃgamupaliṅgakam

मल्लिकार्जुनसंभूतमुपलिंगमुदाहृतम् ।
रुद्रेश्वरमिति ख्यातं भृगुकक्षे सुखावहम्

mallikārjunasaṃbhūtamupaliṃgamudāhṛtam |
rudreśvaramiti khyātaṃ bhṛgukakṣe sukhāvaham

महाकालभवं लिंगं दुग्धेशमिति विश्रुतम् ।
नर्मदायां प्रसिद्धं तत्सर्वपापहरं स्मृतम्

mahākālabhavaṃ liṃgaṃ dugdheśamiti viśrutam |
narmadāyāṃ prasiddhaṃ tatsarvapāpaharaṃ smṛtam

ॐकारजं च यल्लिंगं कर्दमेशमिति श्रुतम् ।
प्रसिद्धं बिन्दुसरसि सर्वकामफलप्रदम्

oṃkārajaṃ ca yalliṃgaṃ kardameśamiti śrutam |
prasiddhaṃ bindusarasi sarvakāmaphalapradam

केदारेश्वरसंजातं भूतेशं यमुना तटे ।
महापापहरं प्रोक्तं पश्यतामर्चतान्तथा

kedāreśvarasaṃjātaṃ bhūteśaṃ yamunā taṭe |
mahāpāpaharaṃ proktaṃ paśyatāmarcatāntathā

भीमशंकरसंभूतं भीमेश्वरमिति स्मृतम् ।
सह्याचले प्रसिद्धं तन्महाबलविवर्द्धनम्

bhīmaśaṃkarasaṃbhūtaṃ bhīmeśvaramiti smṛtam |
sahyācale prasiddhaṃ tanmahābalavivarddhanam

नागेश्वरसमुद्भूतं भूतेश्वरमुदाहृतम् ।
मल्लिकासरस्वतीतीरे दर्शनात्पापहारकम्

nāgeśvarasamudbhūtaṃ bhūteśvaramudāhṛtam |
mallikāsarasvatītīre darśanātpāpahārakam

रामेश्वराच्च यज्जातं गुप्तेश्वरमिति स्मृतम् ।
घुश्मेशाच्चैव यज्जातं व्याघ्रेश्वरमिति स्मृतम्

rāmeśvarācca yajjātaṃ gupteśvaramiti smṛtam |
ghuśmeśāccaiva yajjātaṃ vyāghreśvaramiti smṛtam

ज्योतिर्लिंगोपलिंगानि प्रोक्तानीह मया द्विजाः ।
दर्शनात्पापहारीणि सर्वकामप्रदानि च

jyotirliṃgopaliṃgāni proktānīha mayā dvijāḥ |
darśanātpāpahārīṇi sarvakāmapradāni ca

एतानि सुप्रधानानि मुख्यतां हि गतानि च ।
अन्यानि चापि मुख्यानि श्रूयतामृषिसत्तमा

etāni supradhānāni mukhyatāṃ hi gatāni ca |
anyāni cāpi mukhyāni śrūyatāmṛṣisattamā