Mandala 5

Sukta 41: Atri calls on all the devas

Rishi: भौमोऽत्रिः · Devata: विश्वे देवाः · Metre: त्रिष्टुप्, १६-१७ अतिजगती, २० एकपदा विराट्

20 verses · 41 of 87

What happens in this chapter

Atri calls on all the devas

Atri, son of Bhumi, addresses the Vishvedevas in trishtubh with two atijagati mantras and a closing single-line virat. Who, Mitra and Varuna, can worship you rightly? Let Mitra, Varuna, Aryaman, Ayu, Indra, the Ribhus and the Maruts accept the hymn, and Rudra the bountiful. The Ashvins, Vayu, Trita, Pushan, Bhaga, Vastoshpati, Tvashta, the trees, plants, mountains and waters are all called. Apam Napat and Agni of the flaming hair are praised. The rishi asks how to speak to the Rudriya Maruts, and that Ahi Budhnya not harm us. He accepts that old age is set on him at every step. Ila and Urvashi are invoked at the close.

41.1

को नु वां॑ मित्रावरुणावृता॒यन्दि॒वो वा॑ म॒हः पार्थि॑वस्य वा॒ दे ।
ऋ॒तस्य॑ वा॒ सद॑सि॒ त्रासी॑थां नो यज्ञाय॒ते वा॑ पशु॒षो न वाजा॑न्

ko nu vāṃ mitrāvaruṇāvṛtāyandivo vā mahaḥ pārthivasya vā de |
ṛtasya vā sadasi trāsīthāṃ no yajñāyate vā paśuṣo na vājān

41.2

ते नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मायुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुतो॑ जुषन्त ।
नमो॑भिर्वा॒ ये दध॑ते सुवृ॒क्तिं स्तोमं॑ रु॒द्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ स॒जोषा॑ः

te no mitro varuṇo aryamāyurindra ṛbhukṣā maruto juṣanta |
namobhirvā ye dadhate suvṛktiṃ stomaṃ rudrāya mīḻhuṣe sajoṣāḥ

41.3

आ वां॒ येष्ठा॑श्विना हु॒वध्यै॒ वात॑स्य॒ पत्म॒न्रथ्य॑स्य पु॒ष्टौ ।
उ॒त वा॑ दि॒वो असु॑राय॒ मन्म॒ प्रान्धां॑सीव॒ यज्य॑वे भरध्वम्

ā vāṃ yeṣṭhāśvinā huvadhyai vātasya patmanrathyasya puṣṭau |
uta vā divo asurāya manma prāndhāṃsīva yajyave bharadhvam

41.4

प्र स॒क्षणो॑ दि॒व्यः कण्व॑होता त्रि॒तो दि॒वः स॒जोषा॒ वातो॑ अ॒ग्निः ।
पू॒षा भग॑ः प्रभृ॒थे वि॒श्वभो॑जा आ॒जिं न ज॑ग्मुरा॒श्व॑श्वतमाः

pra sakṣaṇo divyaḥ kaṇvahotā trito divaḥ sajoṣā vāto agniḥ |
pūṣā bhagaḥ prabhṛthe viśvabhojā ājiṃ na jagmurāśvaśvatamāḥ

41.5

प्र वो॑ र॒यिं यु॒क्ताश्वं॑ भरध्वं रा॒य एषेऽव॑से दधीत॒ धीः ।
सु॒शेव॒ एवै॑रौशि॒जस्य॒ होता॒ ये व॒ एवा॑ मरुतस्तु॒राणा॑म्

pra vo rayiṃ yuktāśvaṃ bharadhvaṃ rāya eṣe'vase dadhīta dhīḥ |
suśeva evairauśijasya hotā ye va evā marutasturāṇām

41.6

प्र वो॑ वा॒युं र॑थ॒युजं॑ कृणुध्वं॒ प्र दे॒वं विप्रं॑ पनि॒तार॑म॒र्कैः ।
इ॒षु॒ध्यव॑ ऋत॒साप॒ः पुरं॑धी॒र्वस्वी॑र्नो॒ अत्र॒ पत्नी॒रा धि॒ये धु॑ः

pra vo vāyuṃ rathayujaṃ kṛṇudhvaṃ pra devaṃ vipraṃ panitāramarkaiḥ |
iṣudhyava ṛtasāpaḥ puraṃdhīrvasvīrno atra patnīrā dhiye dhuḥ

41.7

उप॑ व॒ एषे॒ वन्द्ये॑भिः शू॒षैः प्र य॒ह्वी दि॒वश्चि॒तय॑द्भिर॒र्कैः ।
उ॒षासा॒नक्ता॑ वि॒दुषी॑व॒ विश्व॒मा हा॑ वहतो॒ मर्त्या॑य य॒ज्ञम्

upa va eṣe vandyebhiḥ śūṣaiḥ pra yahvī divaścitayadbhirarkaiḥ |
uṣāsānaktā viduṣīva viśvamā hā vahato martyāya yajñam

41.8

अ॒भि वो॑ अर्चे पो॒ष्याव॑तो॒ नॄन्वास्तो॒ष्पतिं॒ त्वष्टा॑रं॒ ररा॑णः ।
धन्या॑ स॒जोषा॑ धि॒षणा॒ नमो॑भि॒र्वन॒स्पतीँ॒रोष॑धी रा॒य एषे॑

abhi vo arce poṣyāvato nṝnvāstoṣpatiṃ tvaṣṭāraṃ rarāṇaḥ |
dhanyā sajoṣā dhiṣaṇā namobhirvanaspatīm̐roṣadhī rāya eṣe

41.9

तु॒जे न॒स्तने॒ पर्व॑ताः सन्तु॒ स्वैत॑वो॒ ये वस॑वो॒ न वी॒राः ।
प॒नि॒त आ॒प्त्यो य॑ज॒तः सदा॑ नो॒ वर्धा॑न्न॒ः शंसं॒ नर्यो॑ अ॒भिष्टौ॑

tuje nastane parvatāḥ santu svaitavo ye vasavo na vīrāḥ |
panita āptyo yajataḥ sadā no vardhānnaḥ śaṃsaṃ naryo abhiṣṭau

41.10

वृष्णो॑ अस्तोषि भू॒म्यस्य॒ गर्भं॑ त्रि॒तो नपा॑तम॒पां सु॑वृ॒क्ति ।
गृ॒णी॒ते अ॒ग्निरे॒तरी॒ न शू॒षैः शो॒चिष्के॑शो॒ नि रि॑णाति॒ वना॑

vṛṣṇo astoṣi bhūmyasya garbhaṃ trito napātamapāṃ suvṛkti |
gṛṇīte agniretarī na śūṣaiḥ śociṣkeśo ni riṇāti vanā

41.11

क॒था म॒हे रु॒द्रिया॑य ब्रवाम॒ कद्रा॒ये चि॑कि॒तुषे॒ भगा॑य ।
आप॒ ओष॑धीरु॒त नो॑ऽवन्तु॒ द्यौर्वना॑ गि॒रयो॑ वृ॒क्षके॑शाः

kathā mahe rudriyāya bravāma kadrāye cikituṣe bhagāya |
āpa oṣadhīruta no'vantu dyaurvanā girayo vṛkṣakeśāḥ

41.12

शृ॒णोतु॑ न ऊ॒र्जां पति॒र्गिर॒ः स नभ॒स्तरी॑याँ इषि॒रः परि॑ज्मा ।
शृ॒ण्वन्त्वाप॒ः पुरो॒ न शु॒भ्राः परि॒ स्रुचो॑ बबृहा॒णस्याद्रे॑ः

śṛṇotu na ūrjāṃ patirgiraḥ sa nabhastarīyām̐ iṣiraḥ parijmā |
śṛṇvantvāpaḥ puro na śubhrāḥ pari sruco babṛhāṇasyādreḥ

41.13

वि॒दा चि॒न्नु म॑हान्तो॒ ये व॒ एवा॒ ब्रवा॑म दस्मा॒ वार्यं॒ दधा॑नाः ।
वय॑श्च॒न सु॒भ्व१॒॑ आव॑ यन्ति क्षु॒भा मर्त॒मनु॑यतं वध॒स्नैः

vidā cinnu mahānto ye va evā bravāma dasmā vāryaṃ dadhānāḥ |
vayaścana subhva āva yanti kṣubhā martamanuyataṃ vadhasnaiḥ

41.14

आ दैव्या॑नि॒ पार्थि॑वानि॒ जन्मा॒पश्चाच्छा॒ सुम॑खाय वोचम् ।
वर्ध॑न्तां॒ द्यावो॒ गिर॑श्च॒न्द्राग्रा॑ उ॒दा व॑र्धन्ताम॒भिषा॑ता॒ अर्णा॑ः

ā daivyāni pārthivāni janmāpaścācchā sumakhāya vocam |
vardhantāṃ dyāvo giraścandrāgrā udā vardhantāmabhiṣātā arṇāḥ

41.15

प॒देप॑दे मे जरि॒मा नि धा॑यि॒ वरू॑त्री वा श॒क्रा या पा॒युभि॑श्च ।
सिष॑क्तु मा॒ता म॒ही र॒सा न॒ः स्मत्सू॒रिभि॑रृजु॒हस्त॑ ऋजु॒वनि॑ः

padepade me jarimā ni dhāyi varūtrī vā śakrā yā pāyubhiśca |
siṣaktu mātā mahī rasā naḥ smatsūribhirṛjuhasta ṛjuvaniḥ

41.16

क॒था दा॑शेम॒ नम॑सा सु॒दानू॑नेव॒या म॒रुतो॒ अच्छो॑क्तौ॒ प्रश्र॑वसो म॒रुतो॒ अच्छो॑क्तौ ।
मा नोऽहि॑र्बु॒ध्न्यो॑ रि॒षे धा॑द॒स्माकं॑ भूदुपमाति॒वनि॑ः

kathā dāśema namasā sudānūnevayā maruto acchoktau praśravaso maruto acchoktau |
mā no'hirbudhnyo riṣe dhādasmākaṃ bhūdupamātivaniḥ

41.17

इति॑ चि॒न्नु प्र॒जायै॑ पशु॒मत्यै॒ देवा॑सो॒ वन॑ते॒ मर्त्यो॑ व॒ आ दे॑वासो वनते॒ मर्त्यो॑ वः ।
अत्रा॑ शि॒वां त॒न्वो॑ धा॒सिम॒स्या ज॒रां चि॑न्मे॒ निरृ॑तिर्जग्रसीत

iti cinnu prajāyai paśumatyai devāso vanate martyo va ā devāso vanate martyo vaḥ |
atrā śivāṃ tanvo dhāsimasyā jarāṃ cinme nirṛtirjagrasīta

41.18

तां वो॑ देवाः सुम॒तिमू॒र्जय॑न्ती॒मिष॑मश्याम वसव॒ः शसा॒ गोः ।
सा न॑ः सु॒दानु॑र्मृ॒ळय॑न्ती दे॒वी प्रति॒ द्रव॑न्ती सुवि॒ताय॑ गम्याः

tāṃ vo devāḥ sumatimūrjayantīmiṣamaśyāma vasavaḥ śasā goḥ |
sā naḥ sudānurmṛḻayantī devī prati dravantī suvitāya gamyāḥ

41.19

अ॒भि न॒ इळा॑ यू॒थस्य॑ मा॒ता स्मन्न॒दीभि॑रु॒र्वशी॑ वा गृणातु ।
उ॒र्वशी॑ वा बृहद्दि॒वा गृ॑णा॒नाभ्यू॑र्ण्वा॒ना प्र॑भृ॒थस्या॒योः

abhi na iḻā yūthasya mātā smannadībhirurvaśī vā gṛṇātu |
urvaśī vā bṛhaddivā gṛṇānābhyūrṇvānā prabhṛthasyāyoḥ

41.20

सिष॑क्तु न ऊर्ज॒व्य॑स्य पु॒ष्टेः

siṣaktu na ūrjavyasya puṣṭeḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)