Rishi: वामदेवो गौतमः · Devata: अग्निः · Metre: त्रिष्टुप्, १ जगती, २-६ अनुष्टुप्
11 verses · 7 of 58
Vamadeva Gautama praises Agni in trishtubh, jagati and anushtubh. Here the first hotar was set down by the establishers, the one whom the Bhrigus kindled in the woods, bright for every clan. People hold him as messenger of Vivasvan and banner of the sacrifice, seated in seven places. He lies hidden in the trees, his mothers, yet is easy to find. Once born he is at once a messenger, crossing between heaven and earth. His path is black, his flame bright; the wind follows his blaze as he crushes even hard food with his jaws and speeds like a racehorse.
अ॒यमि॒ह प्र॑थ॒मो धा॑यि धा॒तृभि॒र्होता॒ यजि॑ष्ठो अध्व॒रेष्वीड्य॑ः ।
यमप्न॑वानो॒ भृग॑वो विरुरु॒चुर्वने॑षु चि॒त्रं वि॒भ्वं॑ वि॒शेवि॑शे
ayamiha prathamo dhāyi dhātṛbhirhotā yajiṣṭho adhvareṣvīḍyaḥ |
yamapnavāno bhṛgavo virurucurvaneṣu citraṃ vibhvaṃ viśeviśe
अग्ने॑ क॒दा त॑ आनु॒षग्भुव॑द्दे॒वस्य॒ चेत॑नम् ।
अधा॒ हि त्वा॑ जगृभ्रि॒रे मर्ता॑सो वि॒क्ष्वीड्य॑म्
agne kadā ta ānuṣagbhuvaddevasya cetanam |
adhā hi tvā jagṛbhrire martāso vikṣvīḍyam
ऋ॒तावा॑नं॒ विचे॑तसं॒ पश्य॑न्तो॒ द्यामि॑व॒ स्तृभि॑ः ।
विश्वे॑षामध्व॒राणां॑ हस्क॒र्तारं॒ दमे॑दमे
ṛtāvānaṃ vicetasaṃ paśyanto dyāmiva stṛbhiḥ |
viśveṣāmadhvarāṇāṃ haskartāraṃ damedame
आ॒शुं दू॒तं वि॒वस्व॑तो॒ विश्वा॒ यश्च॑र्ष॒णीर॒भि ।
आ ज॑भ्रुः के॒तुमा॒यवो॒ भृग॑वाणं वि॒शेवि॑शे
āśuṃ dūtaṃ vivasvato viśvā yaścarṣaṇīrabhi |
ā jabhruḥ ketumāyavo bhṛgavāṇaṃ viśeviśe
तमीं॒ होता॑रमानु॒षक्चि॑कि॒त्वांसं॒ नि षे॑दिरे ।
र॒ण्वं पा॑व॒कशो॑चिषं॒ यजि॑ष्ठं स॒प्त धाम॑भिः
tamīṃ hotāramānuṣakcikitvāṃsaṃ ni ṣedire |
raṇvaṃ pāvakaśociṣaṃ yajiṣṭhaṃ sapta dhāmabhiḥ
तं शश्व॑तीषु मा॒तृषु॒ वन॒ आ वी॒तमश्रि॑तम् ।
चि॒त्रं सन्तं॒ गुहा॑ हि॒तं सु॒वेदं॑ कूचिद॒र्थिन॑म्
taṃ śaśvatīṣu mātṛṣu vana ā vītamaśritam |
citraṃ santaṃ guhā hitaṃ suvedaṃ kūcidarthinam
स॒सस्य॒ यद्वियु॑ता॒ सस्मि॒न्नूध॑न्नृ॒तस्य॒ धाम॑न्र॒णय॑न्त दे॒वाः ।
म॒हाँ अ॒ग्निर्नम॑सा रा॒तह॑व्यो॒ वेर॑ध्व॒राय॒ सद॒मिदृ॒तावा॑
sasasya yadviyutā sasminnūdhannṛtasya dhāmanraṇayanta devāḥ |
mahām̐ agnirnamasā rātahavyo veradhvarāya sadamidṛtāvā
वेर॑ध्व॒रस्य॑ दू॒त्या॑नि वि॒द्वानु॒भे अ॒न्ता रोद॑सी संचिकि॒त्वान् ।
दू॒त ई॑यसे प्र॒दिव॑ उरा॒णो वि॒दुष्ट॑रो दि॒व आ॒रोध॑नानि
veradhvarasya dūtyāni vidvānubhe antā rodasī saṃcikitvān |
dūta īyase pradiva urāṇo viduṣṭaro diva ārodhanāni
कृ॒ष्णं त॒ एम॒ रुश॑तः पु॒रो भाश्च॑रि॒ष्ण्व१॒॑र्चिर्वपु॑षा॒मिदेक॑म् ।
यदप्र॑वीता॒ दध॑ते ह॒ गर्भं॑ स॒द्यश्चि॑ज्जा॒तो भव॒सीदु॑ दू॒तः
kṛṣṇaṃ ta ema ruśataḥ puro bhāścariṣṇvarcirvapuṣāmidekam |
yadapravītā dadhate ha garbhaṃ sadyaścijjāto bhavasīdu dūtaḥ
स॒द्यो जा॒तस्य॒ ददृ॑शान॒मोजो॒ यद॑स्य॒ वातो॑ अनु॒वाति॑ शो॒चिः ।
वृ॒णक्ति॑ ति॒ग्माम॑त॒सेषु॑ जि॒ह्वां स्थि॒रा चि॒दन्ना॑ दयते॒ वि जम्भै॑ः
sadyo jātasya dadṛśānamojo yadasya vāto anuvāti śociḥ |
vṛṇakti tigmāmataseṣu jihvāṃ sthirā cidannā dayate vi jambhaiḥ
तृ॒षु यदन्ना॑ तृ॒षुणा॑ व॒वक्ष॑ तृ॒षुं दू॒तं कृ॑णुते य॒ह्वो अ॒ग्निः ।
वात॑स्य मे॒ळिं स॑चते नि॒जूर्व॑न्ना॒शुं न वा॑जयते हि॒न्वे अर्वा॑
tṛṣu yadannā tṛṣuṇā vavakṣa tṛṣuṃ dūtaṃ kṛṇute yahvo agniḥ |
vātasya meḻiṃ sacate nijūrvannāśuṃ na vājayate hinve arvā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
