स॒मु॒द्रादू॒र्मिर्मधु॑माँ॒ उदा॑र॒दुपां॒शुना॒ सम॑मृत॒त्वमा॑नट् ।
घृ॒तस्य॒ नाम॒ गुह्यं॒ यदस्ति॑ जि॒ह्वा दे॒वाना॑म॒मृत॑स्य॒ नाभि॑ः
samudrādūrmirmadhumām̐ udāradupāṃśunā samamṛtatvamānaṭ |
ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ
Mandala 4
Sukta 58: The ghee hymn: four horns, three feet
Rishi: वामदेवो गौतमः · Devata: अग्निः, सूर्यो वाऽऽपो वा गावो वा घृतस्तुतिर्वा · Metre: त्रिष्टुप्, ११ जगती
11 verses · 58 of 58
What happens in this chapter
The ghee hymn: four horns, three feet
Vamadeva Gautama closes his mandala with this hymn in trishtubh and jagati; the anukramani names Agni, or Surya, the waters, the cows, or praise of ghee. A honeyed wave rose from the ocean; ghee's secret name is the tongue of the gods, the navel of immortality. Verse 3 is renowned: four horns, three feet, two heads, seven hands, the bull bound threefold roars; the great god has entered mortals. Yaska reads it as the sacrifice, Patanjali as speech. The gods found ghee hidden threefold in the cow. Streams of ghee flow from the heart-ocean, like smiling brides going to Agni. The whole world rests in your abode.
व॒यं नाम॒ प्र ब्र॑वामा घृ॒तस्या॒स्मिन्य॒ज्ञे धा॑रयामा॒ नमो॑भिः ।
उप॑ ब्र॒ह्मा शृ॑णवच्छ॒स्यमा॑नं॒ चतु॑ःशृङ्गोऽवमीद्गौ॒र ए॒तत्
vayaṃ nāma pra bravāmā ghṛtasyāsminyajñe dhārayāmā namobhiḥ |
upa brahmā śṛṇavacchasyamānaṃ catuḥśṛṅgo'vamīdgaura etat
च॒त्वारि॒ शृङ्गा॒ त्रयो॑ अस्य॒ पादा॒ द्वे शी॒र्षे स॒प्त हस्ता॑सो अस्य ।
त्रिधा॑ ब॒द्धो वृ॑ष॒भो रो॑रवीति म॒हो दे॒वो मर्त्याँ॒ आ वि॑वेश
catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso asya |
tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyām̐ ā viveśa
त्रिधा॑ हि॒तं प॒णिभि॑र्गु॒ह्यमा॑नं॒ गवि॑ दे॒वासो॑ घृ॒तमन्व॑विन्दन् ।
इन्द्र॒ एकं॒ सूर्य॒ एकं॑ जजान वे॒नादेकं॑ स्व॒धया॒ निष्ट॑तक्षुः
tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan |
indra ekaṃ sūrya ekaṃ jajāna venādekaṃ svadhayā niṣṭatakṣuḥ
ए॒ता अ॑र्षन्ति॒ हृद्या॑त्समु॒द्राच्छ॒तव्र॑जा रि॒पुणा॒ नाव॒चक्षे॑ ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्य॑ आसाम्
etā arṣanti hṛdyātsamudrācchatavrajā ripuṇā nāvacakṣe |
ghṛtasya dhārā abhi cākaśīmi hiraṇyayo vetaso madhya āsām
स॒म्यक्स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ।
ए॒ते अ॑र्षन्त्यू॒र्मयो॑ घृ॒तस्य॑ मृ॒गा इ॑व क्षिप॒णोरीष॑माणाः
samyaksravanti sarito na dhenā antarhṛdā manasā pūyamānāḥ |
ete arṣantyūrmayo ghṛtasya mṛgā iva kṣipaṇorīṣamāṇāḥ
सिन्धो॑रिव प्राध्व॒ने शू॑घ॒नासो॒ वात॑प्रमियः पतयन्ति य॒ह्वाः ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ अरु॒षो न वा॒जी काष्ठा॑ भि॒न्दन्नू॒र्मिभि॒ः पिन्व॑मानः
sindhoriva prādhvane śūghanāso vātapramiyaḥ patayanti yahvāḥ |
ghṛtasya dhārā aruṣo na vājī kāṣṭhā bhindannūrmibhiḥ pinvamānaḥ
अ॒भि प्र॑वन्त॒ सम॑नेव॒ योषा॑ः कल्या॒ण्य१॒॑ः स्मय॑मानासो अ॒ग्निम् ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ः स॒मिधो॑ नसन्त॒ ता जु॑षा॒णो ह॑र्यति जा॒तवे॑दाः
abhi pravanta samaneva yoṣāḥ kalyāṇyaḥ smayamānāso agnim |
ghṛtasya dhārāḥ samidho nasanta tā juṣāṇo haryati jātavedāḥ
क॒न्या॑ इव वह॒तुमेत॒वा उ॑ अ॒ञ्ज्य॑ञ्जा॒ना अ॒भि चा॑कशीमि ।
यत्र॒ सोम॑ः सू॒यते॒ यत्र॑ य॒ज्ञो घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि तत्प॑वन्ते
kanyā iva vahatumetavā u añjyañjānā abhi cākaśīmi |
yatra somaḥ sūyate yatra yajño ghṛtasya dhārā abhi tatpavante
अ॒भ्य॑र्षत सुष्टु॒तिं गव्य॑मा॒जिम॒स्मासु॑ भ॒द्रा द्रवि॑णानि धत्त ।
इ॒मं य॒ज्ञं न॑यत दे॒वता॑ नो घृ॒तस्य॒ धारा॒ मधु॑मत्पवन्ते
abhyarṣata suṣṭutiṃ gavyamājimasmāsu bhadrā draviṇāni dhatta |
imaṃ yajñaṃ nayata devatā no ghṛtasya dhārā madhumatpavante
धाम॑न्ते॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मधि॑ श्रि॒तम॒न्तः स॑मु॒द्रे हृ॒द्य१॒॑न्तरायु॑षि ।
अ॒पामनी॑के समि॒थे य आभृ॑त॒स्तम॑श्याम॒ मधु॑मन्तं त ऊ॒र्मिम्
dhāmante viśvaṃ bhuvanamadhi śritamantaḥ samudre hṛdyantarāyuṣi |
apāmanīke samithe ya ābhṛtastamaśyāma madhumantaṃ ta ūrmim
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)