आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।
अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम्
ā vo rājānamadhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |
agniṃ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvam
Rishi: वामदेवो गौतमः · Devata: अग्निः, १ रुद्रः · Metre: त्रिष्टुप्
16 verses · 3 of 58
Vamadeva Gautama calls Agni, here also named Rudra, king of the sacrifice, in trishtubh. A seat is made for him as a loving wife dresses for her husband. Then comes a run of anxious questions: how will Agni speak of us to Varuna, to Mitra, to Earth, Aryaman and Bhaga, to Vata, the Ashvins, Rudra, Pushan and Vishnu, to the Maruts and Aditi? What fault will he report? By rita the dark cow gives bright milk, the Angirasas broke the rock and the waters flow. The rishi asks protection from rakshasas and offers these hidden words to the wise Agni.
आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।
अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम्
ā vo rājānamadhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |
agniṃ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvam
अ॒यं योनि॑श्चकृ॒मा यं व॒यं ते॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासा॑ः ।
अ॒र्वा॒ची॒नः परि॑वीतो॒ नि षी॑दे॒मा उ॑ ते स्वपाक प्रती॒चीः
ayaṃ yoniścakṛmā yaṃ vayaṃ te jāyeva patya uśatī suvāsāḥ |
arvācīnaḥ parivīto ni ṣīdemā u te svapāka pratīcīḥ
आ॒शृ॒ण्व॒ते अदृ॑पिताय॒ मन्म॑ नृ॒चक्ष॑से सुमृळी॒काय॑ वेधः ।
दे॒वाय॑ श॒स्तिम॒मृता॑य शंस॒ ग्रावे॑व॒ सोता॑ मधु॒षुद्यमी॒ळे
āśṛṇvate adṛpitāya manma nṛcakṣase sumṛḻīkāya vedhaḥ |
devāya śastimamṛtāya śaṃsa grāveva sotā madhuṣudyamīḻe
त्वं चि॑न्न॒ः शम्या॑ अग्ने अ॒स्या ऋ॒तस्य॑ बोध्यृतचित्स्वा॒धीः ।
क॒दा त॑ उ॒क्था स॑ध॒माद्या॑नि क॒दा भ॑वन्ति स॒ख्या गृ॒हे ते॑
tvaṃ cinnaḥ śamyā agne asyā ṛtasya bodhyṛtacitsvādhīḥ |
kadā ta ukthā sadhamādyāni kadā bhavanti sakhyā gṛhe te
क॒था ह॒ तद्वरु॑णाय॒ त्वम॑ग्ने क॒था दि॒वे ग॑र्हसे॒ कन्न॒ आग॑ः ।
क॒था मि॒त्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ पृथि॒व्यै ब्रव॒ः कद॑र्य॒म्णे कद्भगा॑य
kathā ha tadvaruṇāya tvamagne kathā dive garhase kanna āgaḥ |
kathā mitrāya mīḻhuṣe pṛthivyai bravaḥ kadaryamṇe kadbhagāya
कद्धिष्ण्या॑सु वृधसा॒नो अ॑ग्ने॒ कद्वाता॑य॒ प्रत॑वसे शुभं॒ये ।
परि॑ज्मने॒ नास॑त्याय॒ क्षे ब्रव॒ः कद॑ग्ने रु॒द्राय॑ नृ॒घ्ने
kaddhiṣṇyāsu vṛdhasāno agne kadvātāya pratavase śubhaṃye |
parijmane nāsatyāya kṣe bravaḥ kadagne rudrāya nṛghne
क॒था म॒हे पु॑ष्टिम्भ॒राय॑ पू॒ष्णे कद्रु॒द्राय॒ सुम॑खाय हवि॒र्दे ।
कद्विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ रेतो॒ ब्रव॒ः कद॑ग्ने॒ शर॑वे बृह॒त्यै
kathā mahe puṣṭimbharāya pūṣṇe kadrudrāya sumakhāya havirde |
kadviṣṇava urugāyāya reto bravaḥ kadagne śarave bṛhatyai
क॒था शर्धा॑य म॒रुता॑मृ॒ताय॑ क॒था सू॒रे बृ॑ह॒ते पृ॒च्छ्यमा॑नः ।
प्रति॑ ब्र॒वोऽदि॑तये तु॒राय॒ साधा॑ दि॒वो जा॑तवेदश्चिकि॒त्वान्
kathā śardhāya marutāmṛtāya kathā sūre bṛhate pṛcchyamānaḥ |
prati bravo'ditaye turāya sādhā divo jātavedaścikitvān
ऋ॒तेन॑ ऋ॒तं निय॑तमीळ॒ आ गोरा॒मा सचा॒ मधु॑मत्प॒क्वम॑ग्ने ।
कृ॒ष्णा स॒ती रुश॑ता धा॒सिनै॒षा जाम॑र्येण॒ पय॑सा पीपाय
ṛtena ṛtaṃ niyatamīḻa ā gorāmā sacā madhumatpakvamagne |
kṛṣṇā satī ruśatā dhāsinaiṣā jāmaryeṇa payasā pīpāya
ऋ॒तेन॒ हि ष्मा॑ वृष॒भश्चि॑द॒क्तः पुमाँ॑ अ॒ग्निः पय॑सा पृ॒ष्ठ्ये॑न ।
अस्प॑न्दमानो अचरद्वयो॒धा वृषा॑ शु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूध॑ः
ṛtena hi ṣmā vṛṣabhaścidaktaḥ pumām̐ agniḥ payasā pṛṣṭhyena |
aspandamāno acaradvayodhā vṛṣā śukraṃ duduhe pṛśnirūdhaḥ
ऋ॒तेनाद्रिं॒ व्य॑सन्भि॒दन्त॒ः समङ्गि॑रसो नवन्त॒ गोभि॑ः ।
शु॒नं नर॒ः परि॑ षदन्नु॒षास॑मा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ
ṛtenādriṃ vyasanbhidantaḥ samaṅgiraso navanta gobhiḥ |
śunaṃ naraḥ pari ṣadannuṣāsamāviḥ svarabhavajjāte agnau
ऋ॒तेन॑ दे॒वीर॒मृता॒ अमृ॑क्ता॒ अर्णो॑भि॒रापो॒ मधु॑मद्भिरग्ने ।
वा॒जी न सर्गे॑षु प्रस्तुभा॒नः प्र सद॒मित्स्रवि॑तवे दधन्युः
ṛtena devīramṛtā amṛktā arṇobhirāpo madhumadbhiragne |
vājī na sargeṣu prastubhānaḥ pra sadamitsravitave dadhanyuḥ
मा कस्य॑ य॒क्षं सद॒मिद्धु॒रो गा॒ मा वे॒शस्य॑ प्रमिन॒तो मापेः ।
मा भ्रातु॑रग्ने॒ अनृ॑जोरृ॒णं वे॒र्मा सख्यु॒र्दक्षं॑ रि॒पोर्भु॑जेम
mā kasya yakṣaṃ sadamiddhuro gā mā veśasya praminato māpeḥ |
mā bhrāturagne anṛjorṛṇaṃ vermā sakhyurdakṣaṃ riporbhujema
रक्षा॑ णो अग्ने॒ तव॒ रक्ष॑णेभी रारक्षा॒णः सु॑मख प्रीणा॒नः ।
प्रति॑ ष्फुर॒ वि रु॑ज वी॒ड्वंहो॑ ज॒हि रक्षो॒ महि॑ चिद्वावृधा॒नम्
rakṣā ṇo agne tava rakṣaṇebhī rārakṣāṇaḥ sumakha prīṇānaḥ |
prati ṣphura vi ruja vīḍvaṃho jahi rakṣo mahi cidvāvṛdhānam
ए॒भिर्भ॑व सु॒मना॑ अग्ने अ॒र्कैरि॒मान्स्पृ॑श॒ मन्म॑भिः शूर॒ वाजा॑न् ।
उ॒त ब्रह्मा॑ण्यङ्गिरो जुषस्व॒ सं ते॑ श॒स्तिर्दे॒ववा॑ता जरेत
ebhirbhava sumanā agne arkairimānspṛśa manmabhiḥ śūra vājān |
uta brahmāṇyaṅgiro juṣasva saṃ te śastirdevavātā jareta
ए॒ता विश्वा॑ वि॒दुषे॒ तुभ्यं॑ वेधो नी॒थान्य॑ग्ने नि॒ण्या वचां॑सि ।
नि॒वच॑ना क॒वये॒ काव्या॒न्यशं॑सिषं म॒तिभि॒र्विप्र॑ उ॒क्थैः
etā viśvā viduṣe tubhyaṃ vedho nīthānyagne niṇyā vacāṃsi |
nivacanā kavaye kāvyānyaśaṃsiṣaṃ matibhirvipra ukthaiḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)