Mandala 4

Sukta 16: Indra, Kutsa and the slaying of Shushna

Rishi: वामदेवो गौतमः · Devata: इन्द्रः · Metre: त्रिष्टुप्

21 verses · 16 of 58

What happens in this chapter

Indra, Kutsa and the slaying of Shushna

Vamadeva Gautama calls Indra Maghavan to the soma in trishtubh. Indra filled both worlds; with his friends he freed the waters, and the Angirasas split the rock by their words. He struck Vritra, who held back the waters, and earth helped his vajra. Sarama found the cows first. He rode on one chariot with Kutsa, so alike that only a wise woman could tell them apart, and for Kutsa crushed Shushna and Kuyava. For Rijishvan he humbled Pipru and shattered fifty thousand dark foes. The rishi asks Indra to guard Vamadeva's thoughts and be a friend without guile in battle.

16.1

आ स॒त्यो या॑तु म॒घवाँ॑ ऋजी॒षी द्रव॑न्त्वस्य॒ हर॑य॒ उप॑ नः ।
तस्मा॒ इदन्ध॑ः सुषुमा सु॒दक्ष॑मि॒हाभि॑पि॒त्वं क॑रते गृणा॒नः

ā satyo yātu maghavām̐ ṛjīṣī dravantvasya haraya upa naḥ |
tasmā idandhaḥ suṣumā sudakṣamihābhipitvaṃ karate gṛṇānaḥ

16.2

अव॑ स्य शू॒राध्व॑नो॒ नान्ते॒ऽस्मिन्नो॑ अ॒द्य सव॑ने म॒न्दध्यै॑ ।
शंसा॑त्यु॒क्थमु॒शने॑व वे॒धाश्चि॑कि॒तुषे॑ असु॒र्या॑य॒ मन्म॑

ava sya śūrādhvano nānte'sminno adya savane mandadhyai |
śaṃsātyukthamuśaneva vedhāścikituṣe asuryāya manma

16.3

क॒विर्न नि॒ण्यं वि॒दथा॑नि॒ साध॒न्वृषा॒ यत्सेकं॑ विपिपा॒नो अर्चा॑त् ।
दि॒व इ॒त्था जी॑जनत्स॒प्त का॒रूनह्ना॑ चिच्चक्रुर्व॒युना॑ गृ॒णन्त॑ः

kavirna niṇyaṃ vidathāni sādhanvṛṣā yatsekaṃ vipipāno arcāt |
diva itthā jījanatsapta kārūnahnā ciccakrurvayunā gṛṇantaḥ

16.4

स्व१॒॑र्यद्वेदि॑ सु॒दृशी॑कम॒र्कैर्महि॒ ज्योती॑ रुरुचु॒र्यद्ध॒ वस्तो॑ः ।
अ॒न्धा तमां॑सि॒ दुधि॑ता वि॒चक्षे॒ नृभ्य॑श्चकार॒ नृत॑मो अ॒भिष्टौ॑

svaryadvedi sudṛśīkamarkairmahi jyotī rurucuryaddha vastoḥ |
andhā tamāṃsi dudhitā vicakṣe nṛbhyaścakāra nṛtamo abhiṣṭau

16.5

व॒व॒क्ष इन्द्रो॒ अमि॑तमृजी॒ष्यु१॒॑भे आ प॑प्रौ॒ रोद॑सी महि॒त्वा ।
अत॑श्चिदस्य महि॒मा वि रे॑च्य॒भि यो विश्वा॒ भुव॑ना ब॒भूव॑

vavakṣa indro amitamṛjīṣyubhe ā paprau rodasī mahitvā |
ataścidasya mahimā vi recyabhi yo viśvā bhuvanā babhūva

16.6

विश्वा॑नि श॒क्रो नर्या॑णि वि॒द्वान॒पो रि॑रेच॒ सखि॑भि॒र्निका॑मैः ।
अश्मा॑नं चि॒द्ये बि॑भि॒दुर्वचो॑भिर्व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः

viśvāni śakro naryāṇi vidvānapo rireca sakhibhirnikāmaiḥ |
aśmānaṃ cidye bibhidurvacobhirvrajaṃ gomantamuśijo vi vavruḥ

16.7

अ॒पो वृ॒त्रं व॑व्रि॒वांसं॒ परा॑ह॒न्प्राव॑त्ते॒ वज्रं॑ पृथि॒वी सचे॑ताः ।
प्रार्णां॑सि समु॒द्रिया॑ण्यैनो॒ः पति॒र्भव॒ञ्छव॑सा शूर धृष्णो

apo vṛtraṃ vavrivāṃsaṃ parāhanprāvatte vajraṃ pṛthivī sacetāḥ |
prārṇāṃsi samudriyāṇyainoḥ patirbhavañchavasā śūra dhṛṣṇo

16.8

अ॒पो यदद्रिं॑ पुरुहूत॒ दर्द॑रा॒विर्भु॑वत्स॒रमा॑ पू॒र्व्यं ते॑ ।
स नो॑ ने॒ता वाज॒मा द॑र्षि॒ भूरिं॑ गो॒त्रा रु॒जन्नङ्गि॑रोभिर्गृणा॒नः

apo yadadriṃ puruhūta dardarāvirbhuvatsaramā pūrvyaṃ te |
sa no netā vājamā darṣi bhūriṃ gotrā rujannaṅgirobhirgṛṇānaḥ

16.9

अच्छा॑ क॒विं नृ॑मणो गा अ॒भिष्टौ॒ स्व॑र्षाता मघव॒न्नाध॑मानम् ।
ऊ॒तिभि॒स्तमि॑षणो द्यु॒म्नहू॑तौ॒ नि मा॒यावा॒नब्र॑ह्मा॒ दस्यु॑रर्त

acchā kaviṃ nṛmaṇo gā abhiṣṭau svarṣātā maghavannādhamānam |
ūtibhistamiṣaṇo dyumnahūtau ni māyāvānabrahmā dasyurarta

16.10

आ द॑स्यु॒घ्ना मन॑सा या॒ह्यस्तं॒ भुव॑त्ते॒ कुत्स॑ः स॒ख्ये निका॑मः ।
स्वे योनौ॒ नि ष॑दतं॒ सरू॑पा॒ वि वां॑ चिकित्सदृत॒चिद्ध॒ नारी॑

ā dasyughnā manasā yāhyastaṃ bhuvatte kutsaḥ sakhye nikāmaḥ |
sve yonau ni ṣadataṃ sarūpā vi vāṃ cikitsadṛtaciddha nārī

16.11

यासि॒ कुत्से॑न स॒रथ॑मव॒स्युस्तो॒दो वात॑स्य॒ हर्यो॒रीशा॑नः ।
ऋ॒ज्रा वाजं॒ न गध्यं॒ युयू॑षन्क॒विर्यदह॒न्पार्या॑य॒ भूषा॑त्

yāsi kutsena sarathamavasyustodo vātasya haryorīśānaḥ |
ṛjrā vājaṃ na gadhyaṃ yuyūṣankaviryadahanpāryāya bhūṣāt

16.12

कुत्सा॑य॒ शुष्ण॑म॒शुषं॒ नि ब॑र्हीः प्रपि॒त्वे अह्न॒ः कुय॑वं स॒हस्रा॑ ।
स॒द्यो दस्यू॒न्प्र मृ॑ण कु॒त्स्येन॒ प्र सूर॑श्च॒क्रं वृ॑हताद॒भीके॑

kutsāya śuṣṇamaśuṣaṃ ni barhīḥ prapitve ahnaḥ kuyavaṃ sahasrā |
sadyo dasyūnpra mṛṇa kutsyena pra sūraścakraṃ vṛhatādabhīke

16.13

त्वं पिप्रुं॒ मृग॑यं शूशु॒वांस॑मृ॒जिश्व॑ने वैदथि॒नाय॑ रन्धीः ।
प॒ञ्चा॒शत्कृ॒ष्णा नि व॑पः स॒हस्रात्कं॒ न पुरो॑ जरि॒मा वि द॑र्दः

tvaṃ pipruṃ mṛgayaṃ śūśuvāṃsamṛjiśvane vaidathināya randhīḥ |
pañcāśatkṛṣṇā ni vapaḥ sahasrātkaṃ na puro jarimā vi dardaḥ

16.14

सूर॑ उपा॒के त॒न्वं१॒॑ दधा॑नो॒ वि यत्ते॒ चेत्य॒मृत॑स्य॒ वर्प॑ः ।
मृ॒गो न ह॒स्ती तवि॑षीमुषा॒णः सिं॒हो न भी॒म आयु॑धानि॒ बिभ्र॑त्

sūra upāke tanvaṃ dadhāno vi yatte cetyamṛtasya varpaḥ |
mṛgo na hastī taviṣīmuṣāṇaḥ siṃho na bhīma āyudhāni bibhrat

16.15

इन्द्रं॒ कामा॑ वसू॒यन्तो॑ अग्म॒न्स्व॑र्मीळ्हे॒ न सव॑ने चका॒नाः ।
श्र॒व॒स्यव॑ः शशमा॒नास॑ उ॒क्थैरोको॒ न र॒ण्वा सु॒दृशी॑व पु॒ष्टिः

indraṃ kāmā vasūyanto agmansvarmīḻhe na savane cakānāḥ |
śravasyavaḥ śaśamānāsa ukthairoko na raṇvā sudṛśīva puṣṭiḥ

16.16

तमिद्व॒ इन्द्रं॑ सु॒हवं॑ हुवेम॒ यस्ता च॒कार॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ ।
यो माव॑ते जरि॒त्रे गध्यं॑ चिन्म॒क्षू वाजं॒ भर॑ति स्पा॒र्हरा॑धाः

tamidva indraṃ suhavaṃ huvema yastā cakāra naryā purūṇi |
yo māvate jaritre gadhyaṃ cinmakṣū vājaṃ bharati spārharādhāḥ

16.17

ति॒ग्मा यद॒न्तर॒शनि॒ः पता॑ति॒ कस्मि॑ञ्चिच्छूर मुहु॒के जना॑नाम् ।
घो॒रा यद॑र्य॒ समृ॑ति॒र्भवा॒त्यध॑ स्मा नस्त॒न्वो॑ बोधि गो॒पाः

tigmā yadantaraśaniḥ patāti kasmiñcicchūra muhuke janānām |
ghorā yadarya samṛtirbhavātyadha smā nastanvo bodhi gopāḥ

16.18

भुवो॑ऽवि॒ता वा॒मदे॑वस्य धी॒नां भुव॒ः सखा॑वृ॒को वाज॑सातौ ।
त्वामनु॒ प्रम॑ति॒मा ज॑गन्मोरु॒शंसो॑ जरि॒त्रे वि॒श्वध॑ स्याः

bhuvo'vitā vāmadevasya dhīnāṃ bhuvaḥ sakhāvṛko vājasātau |
tvāmanu pramatimā jaganmoruśaṃso jaritre viśvadha syāḥ

16.19

ए॒भिर्नृभि॑रिन्द्र त्वा॒युभि॑ष्ट्वा म॒घव॑द्भिर्मघव॒न्विश्व॑ आ॒जौ ।
द्यावो॒ न द्यु॒म्नैर॒भि सन्तो॑ अ॒र्यः क्ष॒पो म॑देम श॒रद॑श्च पू॒र्वीः

ebhirnṛbhirindra tvāyubhiṣṭvā maghavadbhirmaghavanviśva ājau |
dyāvo na dyumnairabhi santo aryaḥ kṣapo madema śaradaśca pūrvīḥ

16.20

ए॒वेदिन्द्रा॑य वृष॒भाय॒ वृष्णे॒ ब्रह्मा॑कर्म॒ भृग॑वो॒ न रथ॑म् ।
नू चि॒द्यथा॑ नः स॒ख्या वि॒योष॒दस॑न्न उ॒ग्रो॑ऽवि॒ता त॑नू॒पाः

evedindrāya vṛṣabhāya vṛṣṇe brahmākarma bhṛgavo na ratham |
nū cidyathā naḥ sakhyā viyoṣadasanna ugro'vitā tanūpāḥ

16.21

नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॒३॒॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्य॑ः सदा॒साः

nū ṣṭuta indra nū gṛṇāna iṣaṃ jaritre nadyo na pīpeḥ |
akāri te harivo brahma navyaṃ dhiyā syāma rathyaḥ sadāsāḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)