प्र पर्व॑तानामुश॒ती उ॒पस्था॒दश्वे॑ इव॒ विषि॑ते॒ हास॑माने ।
गावे॑व शु॒भ्रे मा॒तरा॑ रिहा॒णे विपा॑ट् छुतु॒द्री पय॑सा जवेते
pra parvatānāmuśatī upasthādaśve iva viṣite hāsamāne |
gāveva śubhre mātarā rihāṇe vipāṭ chutudrī payasā javete
Rishi: गाथिनो विश्वामित्रः, ४, ६, ८, १० नद्यः ऋषिकाः · Devata: नद्यः, ४, ८, १० विश्वामित्रः, ६, ७ इन्द्रः · Metre: त्रिष्टुप्, १३ अनुष्टुप्
13 verses · 33 of 62
The famous dialogue of Vishvamitra with two rivers, in trishtubh. Vipash and Shutudri rush from the mountains like two loosed mares, like two cows licking their calf, sped by Indra toward the sea. Vishvamitra, son of Kushika, asks them to pause a moment at his word. The rivers answer that Indra dug their course when he slew Vritra, and Savitar leads them; their flow cannot be turned back. When he begs again, they yield: we will bow to you as a nursing mother, as a maiden to her man. The Bharatas, seeking cattle, cross over, and the rishi asks the rivers to swell again.
प्र पर्व॑तानामुश॒ती उ॒पस्था॒दश्वे॑ इव॒ विषि॑ते॒ हास॑माने ।
गावे॑व शु॒भ्रे मा॒तरा॑ रिहा॒णे विपा॑ट् छुतु॒द्री पय॑सा जवेते
pra parvatānāmuśatī upasthādaśve iva viṣite hāsamāne |
gāveva śubhre mātarā rihāṇe vipāṭ chutudrī payasā javete
इन्द्रे॑षिते प्रस॒वं भिक्ष॑माणे॒ अच्छा॑ समु॒द्रं र॒थ्ये॑व याथः ।
स॒मा॒रा॒णे ऊ॒र्मिभि॒ः पिन्व॑माने अ॒न्या वा॑म॒न्यामप्ये॑ति शुभ्रे
indreṣite prasavaṃ bhikṣamāṇe acchā samudraṃ rathyeva yāthaḥ |
samārāṇe ūrmibhiḥ pinvamāne anyā vāmanyāmapyeti śubhre
अच्छा॒ सिन्धुं॑ मा॒तृत॑मामयासं॒ विपा॑शमु॒र्वीं सु॒भगा॑मगन्म ।
व॒त्समि॑व मा॒तरा॑ संरिहा॒णे स॑मा॒नं योनि॒मनु॑ सं॒चर॑न्ती
acchā sindhuṃ mātṛtamāmayāsaṃ vipāśamurvīṃ subhagāmaganma |
vatsamiva mātarā saṃrihāṇe samānaṃ yonimanu saṃcarantī
ए॒ना व॒यं पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒ अनु॒ योनिं॑ दे॒वकृ॑तं॒ चर॑न्तीः ।
न वर्त॑वे प्रस॒वः सर्ग॑तक्तः किं॒युर्विप्रो॑ न॒द्यो॑ जोहवीति
enā vayaṃ payasā pinvamānā anu yoniṃ devakṛtaṃ carantīḥ |
na vartave prasavaḥ sargataktaḥ kiṃyurvipro nadyo johavīti
रम॑ध्वं मे॒ वच॑से सो॒म्याय॒ ऋता॑वरी॒रुप॑ मुहू॒र्तमेवै॑ः ।
प्र सिन्धु॒मच्छा॑ बृह॒ती म॑नी॒षाव॒स्युर॑ह्वे कुशि॒कस्य॑ सू॒नुः
ramadhvaṃ me vacase somyāya ṛtāvarīrupa muhūrtamevaiḥ |
pra sindhumacchā bṛhatī manīṣāvasyurahve kuśikasya sūnuḥ
इन्द्रो॑ अ॒स्माँ अ॑रद॒द्वज्र॑बाहु॒रपा॑हन्वृ॒त्रं प॑रि॒धिं न॒दीना॑म् ।
दे॒वो॑ऽनयत्सवि॒ता सु॑पा॒णिस्तस्य॑ व॒यं प्र॑स॒वे या॑म उ॒र्वीः
indro asmām̐ aradadvajrabāhurapāhanvṛtraṃ paridhiṃ nadīnām |
devo'nayatsavitā supāṇistasya vayaṃ prasave yāma urvīḥ
प्र॒वाच्यं॑ शश्व॒धा वी॒र्यं१॒॑ तदिन्द्र॑स्य॒ कर्म॒ यदहिं॑ विवृ॒श्चत् ।
वि वज्रे॑ण परि॒षदो॑ जघा॒नाय॒न्नापोऽय॑नमि॒च्छमा॑नाः
pravācyaṃ śaśvadhā vīryaṃ tadindrasya karma yadahiṃ vivṛścat |
vi vajreṇa pariṣado jaghānāyannāpo'yanamicchamānāḥ
ए॒तद्वचो॑ जरित॒र्मापि॑ मृष्ठा॒ आ यत्ते॒ घोषा॒नुत्त॑रा यु॒गानि॑ ।
उ॒क्थेषु॑ कारो॒ प्रति॑ नो जुषस्व॒ मा नो॒ नि क॑ः पुरुष॒त्रा नम॑स्ते
etadvaco jaritarmāpi mṛṣṭhā ā yatte ghoṣānuttarā yugāni |
uktheṣu kāro prati no juṣasva mā no ni kaḥ puruṣatrā namaste
ओ षु स्व॑सारः का॒रवे॑ शृणोत य॒यौ वो॑ दू॒रादन॑सा॒ रथे॑न ।
नि षू न॑मध्वं॒ भव॑ता सुपा॒रा अ॑धोअ॒क्षाः सि॑न्धवः स्रो॒त्याभि॑ः
o ṣu svasāraḥ kārave śṛṇota yayau vo dūrādanasā rathena |
ni ṣū namadhvaṃ bhavatā supārā adhoakṣāḥ sindhavaḥ srotyābhiḥ
आ ते॑ कारो शृणवामा॒ वचां॑सि य॒याथ॑ दू॒रादन॑सा॒ रथे॑न ।
नि ते॑ नंसै पीप्या॒नेव॒ योषा॒ मर्या॑येव क॒न्या॑ शश्व॒चै ते॑
ā te kāro śṛṇavāmā vacāṃsi yayātha dūrādanasā rathena |
ni te naṃsai pīpyāneva yoṣā maryāyeva kanyā śaśvacai te
यद॒ङ्ग त्वा॑ भर॒ताः सं॒तरे॑युर्ग॒व्यन्ग्राम॑ इषि॒त इन्द्र॑जूतः ।
अर्षा॒दह॑ प्रस॒वः सर्ग॑तक्त॒ आ वो॑ वृणे सुम॒तिं य॒ज्ञिया॑नाम्
yadaṅga tvā bharatāḥ saṃtareyurgavyangrāma iṣita indrajūtaḥ |
arṣādaha prasavaḥ sargatakta ā vo vṛṇe sumatiṃ yajñiyānām
अता॑रिषुर्भर॒ता ग॒व्यव॒ः समभ॑क्त॒ विप्र॑ः सुम॒तिं न॒दीना॑म् ।
प्र पि॑न्वध्वमि॒षय॑न्तीः सु॒राधा॒ आ व॒क्षणा॑ः पृ॒णध्वं॑ या॒त शीभ॑म्
atāriṣurbharatā gavyavaḥ samabhakta vipraḥ sumatiṃ nadīnām |
pra pinvadhvamiṣayantīḥ surādhā ā vakṣaṇāḥ pṛṇadhvaṃ yāta śībham
उद्व॑ ऊ॒र्मिः शम्या॑ ह॒न्त्वापो॒ योक्त्रा॑णि मुञ्चत ।
मादु॑ष्कृतौ॒ व्ये॑नसा॒घ्न्यौ शून॒मार॑ताम्
udva ūrmiḥ śamyā hantvāpo yoktrāṇi muñcata |
māduṣkṛtau vyenasāghnyau śūnamāratām
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)