Mandala 10

Sukta 81: Vishvakarma, maker of all worlds

Rishi: विश्वकर्मा भौवनः · Devata: विश्वकर्मा · Metre: त्रिष्टुप्, २ विराड्रूपा

7 verses · 81 of 191

What happens in this chapter

Vishvakarma, maker of all worlds

Vishvakarma Bhauvana sings of Vishvakarma, the All-Maker, in Trishtubh, one of the Veda's great hymns of creation. Our father, the rishi and hotar, sat down offering all these worlds as oblation. What was the ground he stood on, what was the beginning, when Vishvakarma, seeing all, brought forth the earth and unveiled heaven by his might? With eyes everywhere, faces everywhere, arms everywhere, feet everywhere, the one deva forges heaven and earth with his arms and wings. What was the wood, the tree, from which they carved heaven and earth? The rishi calls Vishvakarma, lord of speech, swift as thought, to come for help today.

81.1

य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्होता॒ न्यसी॑दत्पि॒ता न॑ः ।
स आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः प्रथम॒च्छदव॑राँ॒ आ वि॑वेश

ya imā viśvā bhuvanāni juhvadṛṣirhotā nyasīdatpitā naḥ |
sa āśiṣā draviṇamicchamānaḥ prathamacchadavarām̐ ā viveśa

81.2

किं स्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रम्भ॑णं कत॒मत्स्वि॑त्क॒थासी॑त् ।
यतो॒ भूमिं॑ ज॒नय॑न्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो॑न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः

kiṃ svidāsīdadhiṣṭhānamārambhaṇaṃ katamatsvitkathāsīt |
yato bhūmiṃ janayanviśvakarmā vi dyāmaurṇonmahinā viśvacakṣāḥ

81.3

वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑बाहुरु॒त वि॒श्वत॑स्पात् ।
सं बा॒हुभ्यां॒ धम॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॒भूमी॑ ज॒नय॑न्दे॒व एक॑ः

viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatobāhuruta viśvataspāt |
saṃ bāhubhyāṃ dhamati saṃ patatrairdyāvābhūmī janayandeva ekaḥ

81.4

किं स्वि॒द्वनं॒ क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑स॒ यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः ।
मनी॑षिणो॒ मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तद्यद॒ध्यति॑ष्ठ॒द्भुव॑नानि धा॒रय॑न्

kiṃ svidvanaṃ ka u sa vṛkṣa āsa yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ |
manīṣiṇo manasā pṛcchatedu tadyadadhyatiṣṭhadbhuvanāni dhārayan

81.5

या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा ।
शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधावः स्व॒यं य॑जस्व त॒न्वं॑ वृधा॒नः

yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmannutemā |
śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanvaṃ vṛdhānaḥ

81.6

विश्व॑कर्मन्ह॒विषा॑ वावृधा॒नः स्व॒यं य॑जस्व पृथि॒वीमु॒त द्याम् ।
मुह्य॑न्त्व॒न्ये अ॒भितो॒ जना॑स इ॒हास्माकं॑ म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु

viśvakarmanhaviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva pṛthivīmuta dyām |
muhyantvanye abhito janāsa ihāsmākaṃ maghavā sūrirastu

81.7

वा॒चस्पतिं॑ वि॒श्वक॑र्माणमू॒तये॑ मनो॒जुवं॒ वाजे॑ अ॒द्या हु॑वेम ।
स नो॒ विश्वा॑नि॒ हव॑नानि जोषद्वि॒श्वश॑म्भू॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा

vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaye manojuvaṃ vāje adyā huvema |
sa no viśvāni havanāni joṣadviśvaśambhūravase sādhukarmā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)